Bố trí bình chữa cháy đúng là đặt bình ở chỗ người gần đám cháy nhất lấy được trong vài giây, trên lối đi chứ không phải trong góc, theo từng vùng nguy cơ của mặt bằng, và vẽ lại thành sơ đồ để ai mới vào cũng biết. Số lượng bình và khoảng cách tối đa được quy định trong tiêu chuẩn quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy chữa cháy (bộ TCVN 3890 — đối chiếu bản đang áp dụng); bài này lo phần mà tiêu chuẩn không làm thay bạn được: nhìn mặt bằng thật của chính cơ sở mình.
Đoàn kiểm tra thường không chỉ đếm bình. Họ đứng ở chỗ có nguy cơ — bếp, tủ điện, khu sạc xe, kệ hàng dễ cháy — rồi nhìn xem bình gần nhất ở đâu, có bị che không, có ai trong ca biết lấy không. Cơ sở đủ số mà dồn hết bình vào một góc vẫn bị ghi kiến nghị như thường.
Khoanh vùng nguy cơ trước khi tính số bình
Đừng bắt đầu bằng câu "cần mấy bình". Bắt đầu bằng tờ giấy và cây bút, đi một vòng cơ sở vào giờ đông nhất, đánh dấu những chỗ lửa dễ bắt đầu nhất:
- Nguồn nhiệt: bếp gas, bếp điện công nghiệp, lò nướng, máy sấy, bàn là, khu hàn cắt, máy nén khí chạy liên tục.
- Nguồn điện tập trung: tủ điện tổng, ổ cắm chùm sau quầy thu ngân, khu sạc xe máy điện và pin, phòng máy chủ nhỏ, máy lạnh âm trần cũ.
- Chất cháy dồn đống: kho thùng giấy, vải, mút xốp, nhựa, cồn, sơn, dầu ăn trữ nhiều can, rác chờ đổ.
- Chỗ người đông và ít lối ra: phòng hát, phòng ngủ khách, khu ăn trên lầu, phòng học.
- Chỗ ít người qua lại nhưng có nguồn cháy: kho tầng thượng, gầm cầu thang, phòng kỹ thuật — nơi cháy âm ỉ lâu mới có người thấy.
Mỗi vùng đánh dấu nên có ít nhất một bình trong tầm với gần nhất, chọn đúng chủng loại cho chất cháy ở đó. Sau khi khoanh vùng xong mới đem đối chiếu định mức theo diện tích và khoảng cách trong tiêu chuẩn: thường bạn sẽ thấy cần thêm bình ở vài chỗ cụ thể chứ không phải rải đều.
Năm nguyên tắc chọn điểm đặt bình
Trên đường người ta chạy ra, không phải đường chạy vào lửa. Bình nên nằm gần lối ra của khu vực, để người lấy bình xong vẫn đứng ở phía có đường lui. Đặt bình ngay sát bếp hay sát tủ điện nghe hợp lý nhưng khi cháy chính chỗ đó là chỗ không tới gần được.
Nhìn thấy từ xa, lấy được bằng một tay. Bình treo trên giá hoặc đặt trong hộp, kệ chuyên dụng, độ cao một người bình thường với tới mà không phải kê ghế. Không nhét trong tủ khoá, không đặt dưới gầm quầy, không giấu sau rèm vì "cho đẹp".
Không bị che khi cơ sở đông nhất. Thử đứng nhìn vào buổi tối cuối tuần, lúc hàng chất đầy, xe dựng kín. Chỗ trống ban sáng có thể bị thùng hàng, kệ trưng bày, xe khách che hết vào giờ cao điểm.
Tránh nắng, mưa, nhiệt và rung. Bình để ngoài trời phải có hộp che; không đặt sát lò, ống xả, mái tôn nóng. Bình CO2 đặc biệt không hợp chỗ nóng. Bình đặt trên sàn xe tải, máy rung lâu ngày dễ hỏng van.
Mỗi tầng, mỗi khu có bình riêng. Không tính chuyện "dưới nhà có bình, cháy trên lầu thì chạy xuống lấy". Cầu thang là thứ đầu tiên đầy khói.
Gợi ý điểm đặt theo từng loại khu vực
Bảng dưới là cách thực hành hay dùng để chủ cơ sở tự rà, không thay cho tính toán theo tiêu chuẩn và không thay ý kiến của cán bộ kiểm tra nơi bạn hoạt động.
| Khu vực | Nguy cơ chính | Nên đặt ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bếp quán ăn | Dầu mỡ, gas, điện | Gần lối ra khỏi bếp, cách xa bếp vài bước | Có chăn chữa cháy cho chảo dầu; không dùng bình nước cho dầu |
| Quầy thu ngân, khu bán hàng | Ổ cắm, thiết bị điện, hàng hoá | Cột hoặc tường dọc lối đi chính | Không để thùng hàng chắn trước giá treo |
| Tủ điện tổng | Chập điện | Bên cạnh hoặc gần cửa phòng chứa tủ điện | Ưu tiên chất chữa cháy không dẫn điện |
| Khu để và sạc xe | Pin, xăng, nhựa xe | Đầu dãy xe, phía lối ra | Không đặt cuối dãy xe sát tường |
| Kho hàng | Chất cháy dồn đống | Đầu mỗi lối đi giữa các kệ | Kho dài thì có bình ở cả hai đầu |
| Hành lang phòng hát, phòng ngủ | Người đông, ít lối ra | Dọc hành lang, gần chiếu nghỉ cầu thang | Nhân viên trực tầng nào biết vị trí tầng đó |
Chủng loại bình cho từng khu (bột, CO2, bọt, bình cho dầu ăn) đã được phân tích riêng ở nhiều tài liệu kỹ thuật; điều quan trọng ở đây là mỗi điểm đặt khớp với chất cháy của chính vùng đó, chứ không mua cùng một loại cho mọi chỗ.
Ghi điểm đặt lên sơ đồ và đánh số từng bình
Sơ đồ bố trí phương tiện là một phần quen thuộc của hồ sơ quản lý phòng cháy ở cơ sở, và nó có ích thật chứ không chỉ để nộp. Bạn không cần phần mềm vẽ kỹ thuật: lấy mặt bằng từng tầng (có thể vẽ tay theo tỷ lệ gần đúng), đánh ký hiệu từng bình, tủ chữa cháy vách tường, đèn sự cố, nút ấn báo cháy, cầu dao tổng, lối ra, rồi đánh số thứ tự cho từng bình.
Số thứ tự trên sơ đồ nên khớp với số dán trên giá hoặc thân bình và với dòng trong sổ theo dõi phương tiện. Nhờ vậy khi tự kiểm tra hằng tháng, người làm chỉ cần đi theo thứ tự số; khi một bình đem đi nạp, sổ ghi rõ vị trí nào đang trống và bình thay thế đặt ở đâu. Cơ sở hay đổi bố trí kệ hàng thì in sơ đồ khổ nhỏ, cập nhật mỗi lần sắp xếp lại.
Một bản sơ đồ treo ở chỗ dễ thấy (gần lối vào, phòng trực, quầy lễ tân) giúp nhân viên mới định hướng nhanh. Bản lưu trong hồ sơ thì ghi ngày cập nhật. Thành phần đầy đủ của hồ sơ quản lý là chuyện của một bài riêng; ở đây chỉ cần nhớ sơ đồ phải phản ánh đúng thực tế hôm nay, không phải thực tế lúc khai trương.
Những lỗi bố trí đoàn kiểm tra hay chỉ ra
Phần lớn lỗi về bình chữa cháy không nằm ở chỗ thiếu bình mà ở chỗ bình đặt sai hoặc bị bỏ quên. Các tình huống lặp lại nhiều nhất:
- Bình dồn hết ở cửa ra vào tầng trệt, trên lầu và trong kho không có bình nào.
- Bình đặt dưới đất, bị thùng hàng, xe máy hoặc bàn ghế che khuất hoàn toàn.
- Bình treo trong phòng khoá cửa, chỉ chủ nhà có chìa.
- Khu bếp chỉ có bình nước hoặc loại không hợp với đám cháy dầu mỡ.
- Bình vẫn treo đúng chỗ nhưng đã hết áp, mất chốt hãm, vòi phun nứt — tức là có mà như không.
- Sơ đồ bố trí vẽ từ lúc mở cửa, mặt bằng đã sửa hai lần nhưng sơ đồ chưa đổi.
- Mở rộng thêm tầng, thêm kho thuê bên cạnh nhưng không bổ sung phương tiện cho phần mở rộng.
Phần mở rộng hay cải tạo làm thay đổi công năng thì có thể kéo theo thủ tục thẩm duyệt, nghiệm thu riêng — khi đó nên hỏi cơ quan Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ nơi cơ sở hoạt động trước khi làm, đừng chỉ mua thêm bình rồi coi như xong.
Mặt bằng khó: nhà ống nhiều tầng, kho dài, toà nhà nhiều người thuê
Nhà ống nhiều tầng. Kiểu nhà phổ biến ở đô thị Việt Nam: mặt tiền hẹp, sâu, cầu thang giữa nhà là lối đi duy nhất. Mỗi tầng nên có bình đặt gần đầu cầu thang của tầng đó, để người ở tầng trên không phải đi ngang qua đám cháy mới lấy được bình. Tầng trệt vừa bán hàng vừa để xe thì tách hẳn một bình cho khu xe, một bình cho khu bán.
Kho dài, kho nhiều kệ cao. Người đứng giữa lối kệ khi phát hiện khói phải lấy được bình mà không cần chạy qua chỗ cháy. Vì thế kho dài thường cần bình ở cả hai đầu mỗi lối đi chính, không chỉ ở cửa kho. Kệ cao che tầm nhìn, nên đánh dấu vị trí bình bằng ký hiệu nhìn thấy từ đầu lối.
Toà nhà có nhiều người thuê. Phương tiện chung của toà nhà (tủ chữa cháy vách tường, bình ở hành lang) do chủ toà nhà hoặc đơn vị quản lý vận hành lo. Phần diện tích bạn thuê, nhất là khi bạn đặt thêm bếp, kho hay khu sạc, thì bạn phải tự bổ sung bình cho nguy cơ mình mang vào. Hai bên nên ghi rõ phần trách nhiệm trong hợp đồng thuê.
Cơ sở hoạt động theo mùa. Cửa hàng dồn hàng Tết, kho phân phối mùa cao điểm thường chất thêm hàng ở lối đi, hành lang, sân sau. Đó là lúc lượng chất cháy tăng mà bình vẫn chỉ bằng lúc vắng. Rà lại sơ đồ trước mỗi mùa cao điểm và bổ sung bình tạm nếu cần.
Bố trí xong rồi: ai biết, ai lấy, ai báo
Bình đặt đúng chỗ mới được một nửa. Nửa còn lại là con người trong từng ca. Một cơ sở bán lẻ có ca sáng, ca tối và nhân viên thời vụ cuối tuần thì bản phân công nên ghi rõ: khi có cháy, người đứng gần nhất lấy bình nào, ai ngắt điện, ai gọi 114, ai đưa khách ra. Bảng phân công dán cạnh sơ đồ là cách đơn giản và hiệu quả.
Mỗi người mới vào làm nên được dẫn một vòng chỉ tận tay vị trí bình trong khu mình làm việc, cầm thử bình (không phun) để biết nặng nhẹ, rút chốt ra sao. Việc này tốn năm phút nhưng là khác biệt giữa người cầm được bình trong mười giây đầu và người đứng nhìn. Huấn luyện chính quy về phòng cháy là nội dung riêng, có quy định riêng về đối tượng phải học.
Cuối cùng, nhớ rằng bình xách tay chỉ dành cho đám cháy mới bắt đầu, còn nhỏ. Khói lan nhanh, lửa lên trần, hoặc bạn không chắc dập được thì ưu tiên đưa người ra và báo 114. Bố trí bình tốt là để dập sớm, không phải để giữ người ở lại chiến đấu với đám cháy lớn.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở nhỏ dưới 50 mét vuông có cần bình chữa cháy không?
Hộ kinh doanh nhỏ vẫn nên có bình, kể cả khi không thuộc diện quản lý chặt về phòng cháy. Nhà ở kết hợp kinh doanh có yêu cầu riêng về phương tiện tối thiểu; quy định cụ thể bạn đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành hoặc hỏi Công an cấp xã nơi cơ sở hoạt động.
Có được đặt bình chữa cháy trong tủ có cửa kính không?
Được, nếu tủ không khoá hoặc khoá bằng loại phá được nhanh, nhìn thấy rõ bình từ bên ngoài và mở bằng một động tác. Tủ khoá kín bằng chìa do một người giữ thì coi như bình không sẵn sàng khi cần.
Sơ đồ bố trí phương tiện có bắt buộc phải do đơn vị tư vấn vẽ không?
Với cơ sở nhỏ, sơ đồ bố trí phương tiện thường do chính cơ sở lập, miễn thể hiện đúng vị trí thực tế, ký hiệu rõ và cập nhật khi thay đổi. Công trình lớn có hồ sơ thiết kế được duyệt thì sơ đồ phải khớp với hồ sơ đó.
Đặt bình ngoài vỉa hè trước cửa hàng có được không?
Bình để ngoài trời dễ bị nắng mưa làm hỏng, dễ mất và dễ bị lấy đi. Nếu vì không gian chật mà phải đặt ở mặt tiền thì nên dùng hộp che, gắn chắc vào tường của chính cơ sở, không lấn lối đi công cộng.
Thuê lại mặt bằng đã có bình của chủ cũ thì phải làm gì?
Kiểm từng bình: còn áp, còn chốt, vỏ không gỉ, có thông tin ngày nạp hay không. Sau đó đối chiếu vị trí với cách bạn bố trí hàng hoá mới — mặt bằng đổi công năng sử dụng thì điểm đặt bình cũng phải đổi theo, và cập nhật vào sơ đồ, sổ theo dõi.
Có cần dán biển chỉ vị trí bình chữa cháy không?
Biển hoặc ký hiệu chỉ vị trí phương tiện giúp người lạ tìm bình nhanh, nhất là ở hành lang dài, kho nhiều kệ hoặc nơi bình đặt trong hộp. Nhiều cơ sở được kiến nghị bổ sung ký hiệu này; hình thức cụ thể theo tiêu chuẩn về biển báo an toàn cháy đang áp dụng.