Tiệm may, tiệm cắt tóc, sạp tạp hoá nhỏ, văn phòng vài người thường không nằm trong danh mục cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC, nhưng như vậy không có nghĩa là không có nghĩa vụ gì. Pháp luật về PCCC đặt trách nhiệm phòng cháy lên mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân; khác biệt chỉ nằm ở mức độ và giấy tờ.
Chính vì "không thuộc diện" nên nhiều tiệm nhỏ lơ là: dây điện nối dài khắp nơi, hàng chất sát trần, xe máy để kín lối vào. Bài này liệt kê những việc tiệm nhỏ vẫn phải giữ, cách làm gọn trong mười phút mỗi ngày và lúc nào thì tiệm của bạn đã lớn đến mức nên tra lại danh mục.
Không thuộc danh mục nghĩa là gì, và không có nghĩa là gì
Không thuộc danh mục nghĩa là cơ sở của bạn không bị yêu cầu lập đầy đủ bộ hồ sơ quản lý PCCC, không bắt buộc có phương án chữa cháy được phê duyệt theo kiểu cơ sở lớn, và thường không nằm trong kế hoạch kiểm tra định kỳ của cơ quan quản lý. Đó là một sự giảm nhẹ hợp lý về thủ tục cho người kinh doanh nhỏ.
Nó không có nghĩa là bạn được miễn trách nhiệm về an toàn. Bạn vẫn phải sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt đúng cách, sắp xếp hàng hoá dễ cháy hợp lý, không lấn chiếm lối ra, có phương tiện chữa cháy ban đầu phù hợp và biết báo cháy. Khi xảy ra cháy, việc tiệm không thuộc danh mục không làm giảm trách nhiệm dân sự với hàng xóm hay người thuê, và vi phạm vẫn có thể bị xử lý theo quy định hiện hành.
Thêm một điểm: đánh giá "không thuộc danh mục" là của thời điểm hiện tại. Tiệm mở rộng, thêm tầng, thêm bếp nấu, tăng chỗ ngồi hoặc thêm kho có thể đưa bạn vào danh mục mà không ai báo trước. Bạn nên tra lại mỗi khi thay đổi lớn, hoặc ít nhất mỗi năm một lần khi tổng kết kinh doanh.
Bảy việc tiệm nhỏ vẫn phải giữ
Đây là phần lõi mà cán bộ Công an cấp xã thường nhắc khi đi tuyên truyền, kiểm tra trên địa bàn. Không cần giấy tờ phức tạp, chỉ cần làm đều:
- Điện đúng tải: không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ, không dùng dây nối dài làm đường điện cố định, có thiết bị đóng cắt bảo vệ cho mạch điện.
- Nguồn lửa có người trông: bếp, máy hàn nhiệt, máy sấy tóc, bàn là, ấm siêu tốc không để chạy khi không có người.
- Hàng dễ cháy cách nguồn nhiệt: vải, giấy, nhựa, hoá chất làm tóc, sơn móng tay không để sát bóng đèn công suất lớn, quạt sưởi, bếp.
- Lối ra không bị chặn: cửa chính, cửa phụ không khoá trái trong giờ làm việc, không xếp hàng hay để xe che kín.
- Có phương tiện chữa cháy ban đầu: ít nhất bình chữa cháy phù hợp loại hàng của tiệm, treo nơi dễ thấy, dễ lấy, gần lối ra.
- Người trong tiệm biết dùng: chủ và nhân viên biết rút chốt, hướng vòi, biết ngắt cầu dao tổng, biết gọi 114.
- Đóng cửa có kiểm tra: cuối ngày tắt thiết bị không cần chạy, rút sạc, kiểm khu bếp, khu sạc pin trước khi khoá cửa.
Bảy việc này cũng là nền của mọi cơ sở lớn hơn. Tiệm nhỏ làm quen từ đầu thì khi phát triển lên, phần hồ sơ chỉ còn là ghi lại những gì đã làm.
Rủi ro điển hình theo loại tiệm nhỏ
Mỗi loại tiệm có một điểm yếu riêng. Bảng sau giúp bạn tập trung vào đúng chỗ thay vì làm dàn trải.
| Loại tiệm | Điểm dễ phát sinh cháy | Việc nên ưu tiên |
|---|---|---|
| Tiệm may, sửa quần áo | Vải vụn tích tụ, bàn là hơi nước, đèn bàn | Dọn vải vụn cuối ngày, bàn là có chỗ đặt riêng không cháy |
| Tiệm tóc, nail | Máy sấy, máy duỗi, hoá chất, bình xịt | Không để hoá chất cạnh máy nóng, rút điện máy sau mỗi khách |
| Tạp hoá, văn phòng phẩm | Hàng giấy, nhựa chất cao, dây điện sau quầy | Chừa khoảng trống dưới đèn, gom dây gọn, không chất hàng lên tủ điện |
| Sửa điện thoại, điện tử | Pin lithium hỏng, mỏ hàn, máy khò nhiệt | Để pin phồng vào hộp kim loại riêng, mỏ hàn có giá đỡ |
| Quán nước nhỏ không bếp lớn | Ấm siêu tốc, bếp gas mini, tủ lạnh cũ | Không để bình gas mini dự trữ gần nguồn nóng, tủ lạnh có ổ riêng |
| Văn phòng vài người | Ổ cắm nối tiếp, máy in, đồ ăn hâm nóng | Không nối ổ chồng ổ, tắt hẳn thiết bị khi về |
Nếu tiệm của bạn kết hợp nhà ở phía trên, cần thêm phần ngăn cách khu kinh doanh với khu ở và lối thoát cho người ở; đó là nhóm nghĩa vụ riêng của nhà ở kết hợp kinh doanh.
Mười phút mỗi ngày: vòng kiểm trước khi đóng cửa
Một vòng kiểm cố định giúp bạn không phải nhớ. Dán thứ tự này ở mặt trong cửa tủ quầy, ai đóng cửa thì làm:
- Đi từ trong ra ngoài, bắt đầu ở khu xa cửa nhất.
- Tắt và rút điện những thiết bị sinh nhiệt: bàn là, máy sấy, mỏ hàn, ấm đun, bếp.
- Rút các bộ sạc pin, đặc biệt là sạc xe điện, sạc dụng cụ cầm tay.
- Nhìn khu để rác, vải vụn, giấy vụn: đem ra ngoài hoặc cho vào thùng có nắp.
- Kiểm bình chữa cháy vẫn ở chỗ cũ, không bị đồ đạc chèn.
- Ngắt các mạch điện không cần chạy qua đêm, chỉ giữ tủ lạnh, camera, đèn bảo vệ.
- Xác nhận cửa phụ đóng nhưng mở được từ bên trong, không khoá bằng ổ cần chìa từ bên trong nếu trên lầu có người ở.
Ví dụ giả định: một tiệm tóc từng có sự cố máy duỗi quên rút điện làm cháy xém mặt bàn. Từ khi chủ tiệm đặt vòng kiểm cuối ngày, mỗi nhân viên ký tên vào một cuốn sổ nhỏ, việc quên gần như không còn.
Khi nào tiệm nhỏ nên tra lại danh mục
Thêm tầng hoặc mở rộng mặt bằng. Số tầng, diện tích, khối tích là các tiêu chí phổ biến trong danh mục. Thuê thêm căn bên cạnh và đục thông cũng làm quy mô thay đổi.
Thêm hoạt động có lửa hoặc hoá chất. Quán nước chuyển sang bán đồ ăn nấu tại chỗ, tiệm sửa xe thêm dịch vụ sơn, cửa hàng điện máy nhận sửa và chứa nhiều pin cũ.
Tăng số người cùng lúc. Mở thêm phòng chờ, lớp dạy nghề nhỏ, khu ăn uống cho khách. Sức chứa người là tiêu chí với nhiều loại hình dịch vụ.
Chứa hàng nhiều hơn. Bán sỉ thay vì bán lẻ, nhận gửi hàng cho người khác, mùa cao điểm kéo dài. Lượng hàng dễ cháy tồn kho thay đổi bản chất rủi ro.
Có người ở lại qua đêm. Nhân viên ngủ lại, cho thuê phòng phía trên. Khi đó yêu cầu về lối thoát và báo cháy cho người ngủ trở nên cần thiết.
Tra lại bằng cách nào. Ghi lại công năng, số tầng, diện tích, sức chứa và lượng hàng dễ cháy sau thay đổi, rồi đối chiếu danh mục hiện hành. Khi số liệu sát ngưỡng hoặc bạn không chắc cách tính, mang bảng số đó hỏi Công an cấp xã nơi tiệm hoạt động. Hỏi trước khi mở rộng luôn rẻ hơn sửa sau khi đã thi công xong.
Những thói quen nguy hiểm hay gặp ở tiệm nhỏ
Sạc xe điện trong tiệm qua đêm. Nhân viên hoặc chủ tiệm dắt xe vào trong rồi cắm sạc khi đóng cửa, không ai trông. Pin lithium hỏng có thể bốc cháy rất nhanh và toả khói độc. Nếu buộc phải sạc, chọn chỗ thoáng, xa hàng dễ cháy, có người ở gần và không sạc quá lâu sau khi đầy.
Ổ cắm chồng ổ cắm. Một ổ trên tường cắm một ổ nối dài, ổ nối dài lại cắm thêm ổ khác để chạy cả quạt, nồi cơm, máy tính tiền. Dây nóng lên dần mà không ai thấy vì bị khuất sau quầy.
Đốt rác, đốt giấy ngay trước cửa. Gió đưa tàn lửa vào mái hiên, bạt che, hàng treo ngoài cửa. Rác nên được thu gom theo cách của địa phương, không đốt sát nhà.
Khoá trái cửa khi trên lầu có người. Vì lo trộm, nhiều tiệm khoá cửa sắt từ bên ngoài hoặc cất chìa ở chỗ khó lấy. Người ở trên lầu không có lối ra khi cần. Chìa khoá phải để ở vị trí cố định, ai trong nhà cũng biết.
Dự trữ nhiên liệu trong tiệm. Can xăng cho máy phát, bình gas dự phòng, chai cồn để lau chùi đặt ngay dưới quầy. Mỗi thứ nhỏ, nhưng cộng lại là một nguồn cháy đáng kể trong không gian hẹp.
Giấy tờ tối thiểu nên có dù không bắt buộc
Tiệm nhỏ không phải lập bộ hồ sơ như cơ sở thuộc diện quản lý, nhưng giữ vài thứ đơn giản giúp bạn rất nhiều khi có kiểm tra, khi mua bảo hiểm tự nguyện hoặc khi chẳng may có sự cố. Thứ nhất là hoá đơn, phiếu bảo hành của bình chữa cháy, kèm ngày nạp lại gần nhất. Thứ hai là một tờ ghi số điện thoại khẩn cấp, vị trí cầu dao tổng, vị trí van gas nếu có, dán ở chỗ dễ thấy trong tiệm.
Thứ ba là ảnh chụp tình trạng hệ thống điện khi thợ kiểm tra hoặc sửa chữa, ghi ngày. Thứ tư là cuốn sổ ghi vòng kiểm cuối ngày, dù chỉ là một trang ký tên. Những thứ này không tốn tiền, nhưng cho thấy bạn đã làm phần việc của mình một cách đều đặn.
Nếu bạn đang thuê mặt bằng, giữ thêm một bản biên bản bàn giao có ghi tình trạng điện và phương tiện chữa cháy lúc nhận nhà. Khi phát sinh tranh chấp về trách nhiệm giữa chủ nhà và người thuê, đây là chứng cứ đầu tiên người ta hỏi đến. Muốn biết tiệm của mình cần những giấy phép nào khác khi mở mới, xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm nhỏ có bắt buộc phải có bình chữa cháy không?
Mọi cơ sở đều có trách nhiệm chuẩn bị phương tiện chữa cháy ban đầu phù hợp. Với tiệm nhỏ, bình chữa cháy xách tay là cách đơn giản và thiết thực nhất. Số lượng và loại bình cụ thể nên chọn theo loại hàng, diện tích và hướng dẫn của cơ quan quản lý.
Công an cấp xã có kiểm tra tiệm nhỏ ngoài danh mục không?
Có thể có, trong các đợt tuyên truyền, kiểm tra trên địa bàn hoặc khi có phản ánh. Họ thường xem việc sử dụng điện, nguồn lửa, lối ra và phương tiện chữa cháy ban đầu. Hợp tác, ghi lại những điều được nhắc và khắc phục sớm là cách tốt nhất.
Tiệm có hai nhân viên thì có phải đi huấn luyện PCCC không?
Yêu cầu huấn luyện có chứng nhận chủ yếu áp dụng cho người thuộc lực lượng tại chỗ của cơ sở thuộc diện quản lý. Với tiệm nhỏ, bạn nên cho nhân viên tham gia các buổi tuyên truyền, hướng dẫn do địa phương tổ chức và tự tập dùng bình chữa cháy.
Đặt bình chữa cháy ở đâu trong tiệm là hợp lý?
Nơi dễ thấy, dễ lấy, gần lối ra và gần khu có nguy cơ, nhưng không sát nguồn nhiệt. Treo trên giá hoặc đặt trên kệ thấp, không để sau hàng hoá hay trong tủ khoá. Khi cần, người ta phải lấy được trong vài giây.
Thuê mặt bằng thì ai mua bình chữa cháy, chủ nhà hay người thuê?
Việc này nên ghi rõ trong hợp đồng thuê. Thông thường bên nào đưa thêm rủi ro vào, như hàng hoá dễ cháy hay thiết bị điện công suất lớn, thì cần chuẩn bị phương tiện tương ứng. Khi chưa rõ, hai bên thoả thuận bằng văn bản để tránh tranh chấp.
Tiệm không thuộc danh mục thì có cần mua bảo hiểm cháy nổ không?
Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc áp dụng cho nhóm cơ sở được quy định cụ thể. Nếu tiệm không thuộc nhóm đó, bạn có thể cân nhắc bảo hiểm tài sản tự nguyện tuỳ giá trị hàng hoá. Đọc kỹ điều khoản loại trừ trước khi ký.