Lối đi và lối ra bị chặn, cửa thoát nạn bị khoá, cửa ngăn cháy bị chèn mở là nhóm lỗi đoàn kiểm tra PCCC chú ý ngay khi bước vào, vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát ra của người trong cơ sở. Đây cũng là nhóm lỗi dễ lặp lại nhất: dọn hôm nay, tuần sau hàng lại về đúng chỗ cũ.
Bài viết ở góc chủ cơ sở giữ cho lối đi, lối ra luôn thông suốt trong hoạt động hằng ngày, theo cách đoàn kiểm tra nhìn vào. Quy chuẩn về số lối thoát nạn, chiều rộng, khoảng cách là phần thiết kế, thuộc thủ tục thẩm duyệt; kỹ năng thoát hiểm của người ở là chủ đề khác. Ở đây chỉ bàn chuyện vận hành: thứ đã được thiết kế đúng thì giữ cho đúng.
Những hình ảnh hay bị ghi vào biên bản
Nhóm lỗi này dễ nhận ra bằng mắt. Dưới đây là các hình ảnh điển hình mà người kiểm tra thường ghi lại:
- Pallet, thùng hàng, bao tải xếp giữa hai dãy kệ kho, thu hẹp hoặc chặn hẳn lối đi.
- Cửa sau, cửa thoát nạn của cửa hàng, nhà xưởng bị khoá bằng ổ khoá, xích hoặc cài then từ bên ngoài trong giờ làm việc.
- Cửa ngăn cháy ở buồng thang bộ bị chèn mở bằng nêm gỗ, viên gạch hoặc buộc dây vào tay vịn cho tiện đi lại.
- Buồng thang bộ, chiếu nghỉ dùng làm chỗ để xe đạp, thùng rác, đồ cũ, hàng tồn.
- Lối ra ở tầng trệt bị xe máy dựng kín, nhất là ở nhà ống kinh doanh.
- Hành lang khách sạn, karaoke bị đặt tủ, ghế, cây cảnh làm hẹp lối.
- Lồng sắt, khung bảo vệ bịt kín cửa sổ, ban công mà không có cửa mở được từ bên trong.
Điểm chung của các hình ảnh này: không phải do thiết kế sai, mà do cách sử dụng hằng ngày. Vì thế khắc phục cũng phải nằm ở cách sử dụng, không chỉ ở một buổi dọn dẹp.
Vì sao nhóm lỗi này luôn được xem nghiêm khắc
Trong một đám cháy, khói thường lan nhanh hơn lửa và là nguyên nhân chính gây nguy hiểm cho người bên trong. Thời gian để thoát ra an toàn rất ngắn. Một lối đi bị thu hẹp, một cánh cửa phải đi tìm chìa khoá, một buồng thang bị khói tràn vào vì cửa ngăn cháy bị chèn mở, đều làm thời gian đó ngắn thêm. Những điều này ai cũng hiểu, nhưng trong hoạt động hằng ngày lại rất dễ bị bỏ qua vì sự tiện lợi.
Với cơ quan kiểm tra, đây là nhóm có thể dẫn tới biện pháp mạnh. Khi tồn tại cản trở thoát nạn ở mức nghiêm trọng, như cơ sở đông người mà lối ra duy nhất bị chặn, việc tạm đình chỉ khu vực đó cho đến khi khắc phục là khả năng có thật. Mức xử phạt cụ thể với từng hành vi thì đối chiếu nghị định xử phạt hiện hành; điều cần nhớ là nhóm lỗi này không thuộc loại "nhắc nhở cho qua".
Nhóm lỗi này cũng là phần bị xem xét kỹ nhất nếu chẳng may xảy ra sự cố. Một cửa thoát nạn bị khoá trong giờ có người làm việc là tình tiết rất bất lợi cho người đứng đầu cơ sở, cả về trách nhiệm hành chính, dân sự lẫn hình sự khi có thiệt hại nghiêm trọng.
Từng lỗi và cách sửa tận gốc
Dọn sạch trước buổi kiểm tra là khắc phục bề mặt. Bảng dưới gợi ý cách sửa nguyên nhân, để lần kiểm tra sau không gặp lại.
| Lỗi | Nguyên nhân gốc thường gặp | Sửa tận gốc |
|---|---|---|
| Hàng chặn lối đi kho | Kho thiếu chỗ, nhập hàng vượt sức chứa, không quy định chỗ tạm | Kẻ vạch sơn lối đi, quy định khu tạm nhận hàng, giới hạn lượng nhập theo sức chứa |
| Cửa thoát nạn bị khoá | Lo mất trộm, sợ nhân viên ra vào tự do | Dùng khoá mở được nhanh từ bên trong không cần chìa, kết hợp chuông cửa hoặc camera thay cho khoá chết |
| Cửa ngăn cháy bị chèn mở | Đi lại nhiều, cửa nặng, thấy bất tiện | Sửa tay co thuỷ lực cho cửa tự đóng nhẹ; nếu cần mở thường xuyên, hỏi đơn vị chuyên môn giải pháp giữ cửa tự nhả khi có báo cháy |
| Buồng thang bị dùng làm kho | Không có chỗ để đồ cũ, đồ thời vụ | Thanh lý đồ không dùng, thuê kho ngoài cho đồ thời vụ, giao người phụ trách tầng |
| Xe máy dựng kín lối ra nhà ống | Không có chỗ để xe khác, khách và nhân viên đều để ở đó | Quy định khu để xe chừa lối, ưu tiên để xe ở vỉa hè hoặc bãi gửi khi được phép |
Mọi cải tạo cửa, khoá, lồng sắt liên quan đến lối thoát nạn nên hỏi đơn vị chuyên môn trước, để giải pháp an ninh không vô tình tạo ra một vi phạm khác. Nếu việc sửa đổi thay đổi bố trí lối thoát nạn đã được duyệt, cần làm thủ tục thẩm duyệt.
Bài toán an ninh và thoát nạn ở cửa hàng, nhà xưởng
Lý do phổ biến nhất khiến cửa thoát nạn bị khoá là lo mất trộm. Chủ cửa hàng sợ kẻ gian vào từ cửa sau, chủ xưởng sợ hàng bị mang ra ngoài. Đây là nỗi lo chính đáng, nhưng giải pháp không phải là khoá chết cửa khi có người bên trong.
Hướng xử lý thường thấy là tách hai khoảng thời gian. Trong giờ có người làm việc, cửa thoát nạn phải mở được nhanh từ bên trong mà không cần chìa khoá, ví dụ dùng loại khoá thanh đẩy; bên ngoài có thể không mở được. Ngoài giờ, khi không còn ai trong cơ sở, cửa có thể khoá chắc chắn. Kết hợp camera, chuông báo khi cửa mở, hoặc niêm phong bằng tem dán dễ thấy giúp kiểm soát việc ra vào mà không cần khoá chết.
Với nhà ống có lồng sắt ở ban công và cửa sổ, cách thường được khuyến nghị là để một ô cửa mở được từ bên trong, có khoá cài phía trong, ở vị trí người trong nhà có thể ra ngoài. Đây cũng là nội dung mà các đợt kiểm tra nhà ở kết hợp kinh doanh hay nhắc. Khi lắp đặt, nên chọn loại khoá đơn giản, không cần chìa, và cho mọi người trong nhà biết cách mở.
Với cơ sở có nhiều người thuê chung, như kho thuê chung, toà nhà văn phòng nhỏ, việc giữ lối đi chung thông suốt cần quy định chung bằng văn bản giữa các bên, vì mỗi bên đều nghĩ lối đi chung là việc của người khác.
Giữ lối thoát thông thoáng mỗi ngày: thói quen năm phút
Lỗi này chỉ hết khi trở thành việc hằng ngày của ai đó. Một quy trình ngắn cho người mở cửa đầu ca hoặc người đóng cửa cuối ca:
- Đi một vòng theo đúng lối thoát nạn từ trong ra ngoài, như cách một người đang cần thoát ra sẽ đi.
- Kiểm tra mọi cửa trên lối đó mở được từ bên trong mà không cần chìa khoá.
- Kiểm tra cửa ngăn cháy buồng thang đang đóng, không bị chèn.
- Dời ngay mọi vật cản trên lối đi, kể cả tạm thời như thùng hàng đang dỡ.
- Ghi một dòng vào sổ tự kiểm tra: ngày, giờ, người kiểm, vấn đề phát hiện.
- Báo ngay cho người quản lý nếu phát hiện vấn đề không tự xử lý được, như khoá hỏng, cửa kẹt.
Năm phút mỗi ngày, ghi chép đều đặn, cũng là chứng cứ cho thấy cơ sở có tự kiểm tra khi đoàn hỏi. Với cơ sở hoạt động nhiều ca, mỗi ca nên có một người làm việc này.
Ca đêm, mùa cao điểm và ngày nhập hàng: lúc lỗi hay quay lại
Lối đi và cửa thoát nạn thường đạt yêu cầu vào buổi sáng thứ hai, khi người quản lý có mặt. Lỗi hay xuất hiện ở ba thời điểm khác. Thứ nhất là ca đêm: ít người, người trực muốn yên tâm nên khoá thêm cửa, dựng xe vào trong, tắt bớt đèn. Thứ hai là mùa cao điểm: hàng về nhiều gấp đôi, kho không đủ chỗ, mọi khoảng trống đều bị tận dụng. Thứ ba là ngày nhập hàng: xe đến, hàng được dỡ xuống tạm ở lối đi, rồi để đó đến hôm sau.
Kiểm tra đột xuất hoàn toàn có thể rơi vào những thời điểm này, và quan trọng hơn, sự cố cũng có thể xảy ra đúng lúc đó. Vì vậy quy định giữ lối thoát cần viết riêng cho từng tình huống. Với ca đêm, ghi rõ cửa nào được khoá, cửa nào phải luôn mở được từ bên trong, chỗ để xe của người trực. Với mùa cao điểm, lên kế hoạch thuê thêm chỗ chứa từ trước, không đợi hàng về mới tính. Với ngày nhập hàng, quy định thời hạn hàng được để ở khu tạm, ví dụ trong ca, và người chịu trách nhiệm đưa hàng vào đúng chỗ.
Người quản lý nên thỉnh thoảng tự đi kiểm tra vào những thời điểm này, không báo trước. Cách đó cho thấy thực trạng thật của cơ sở, rõ hơn bất kỳ bản báo cáo nào.
Ví dụ giả định: xưởng may bị nhắc lại cùng một lỗi
Ví dụ giả định: một xưởng may khoảng sáu mươi công nhân ở Hà Nội bị ghi lỗi cửa thoát nạn phía sau bị khoá xích và lối đi giữa các dãy máy bị chèn bởi bao vải. Xưởng dọn ngay, tháo xích, báo cáo khắc phục. Sáu tháng sau, đoàn kiểm tra quay lại và thấy đúng hai lỗi đó.
Lần này chủ xưởng ngồi lại tìm nguyên nhân. Cửa sau bị khoá vì từng mất một cuộn vải, quản đốc tự khoá lại sau buổi kiểm tra. Bao vải chặn lối đi vì kho nguyên liệu quá nhỏ, mỗi lần nhập hàng không có chỗ để. Xưởng thay khoá xích bằng khoá thanh đẩy mở từ bên trong, lắp camera ở cửa sau; kẻ vạch sơn lối đi, quy định khu tạm nhận hàng ở sân trước, chia lịch nhập vải thành nhiều đợt nhỏ.
Quan trọng hơn, xưởng giao cho tổ trưởng ca sáng việc đi vòng lối thoát nạn mỗi đầu ca và ghi sổ. Lần kiểm tra kế tiếp, hai lỗi cũ không còn. Bài học: một lỗi bị ghi lại lần thứ hai gần như luôn có nguyên nhân gốc chưa được giải quyết.
Câu hỏi thường gặp
Cửa thoát nạn có được khoá ngoài giờ làm việc không?
Khi không còn ai trong cơ sở, việc khoá cửa để bảo vệ tài sản là bình thường. Điều cần tránh là khoá chết trong thời gian có người bên trong, kể cả người trực đêm hay người ở lại. Khi có người, cửa phải mở được nhanh từ bên trong.
Cửa ngăn cháy buồng thang có được để mở cho thoáng không?
Không nên chèn mở. Cửa ngăn cháy được thiết kế để ngăn khói vào buồng thang. Nếu cần mở thường xuyên vì lưu lượng đi lại, nên hỏi đơn vị chuyên môn về giải pháp giữ cửa tự nhả khi có báo cháy thay vì chèn bằng vật cản.
Kho nhỏ quá không đủ chỗ thì làm sao giữ lối đi?
Điều chỉnh lượng hàng theo sức chứa, quy định khu tạm nhận hàng, thuê thêm chỗ chứa khi vào mùa cao điểm. Chặn lối đi là cách giải quyết thiếu chỗ bằng cách đánh đổi an toàn, và là lỗi dễ bị ghi nhất.
Nhà ống có lồng sắt thì phải tháo hết không?
Không nhất thiết tháo hết, nhưng cần có ô cửa mở được từ bên trong ở vị trí phù hợp để người trong nhà có thể ra ngoài khi cần. Nên hỏi Công an cấp xã hoặc đơn vị chuyên môn để chọn vị trí và loại khoá phù hợp.
Lối đi chung trong toà nhà bị bên khác chất đồ thì ai chịu trách nhiệm?
Phụ thuộc vào phân chia quản lý giữa các bên trong hợp đồng thuê và quy định của toà nhà. Cơ sở bị ảnh hưởng nên phản ánh bằng văn bản với ban quản lý hoặc chủ nhà và giữ bằng chứng đã phản ánh.
Dọn lối đi trước buổi kiểm tra có đủ không?
Không đủ nếu lỗi lặp lại ngay sau đó. Đoàn có thể kiểm tra đột xuất và lỗi lặp lại thường bị xem xét nặng hơn. Cần sửa nguyên nhân gốc và giao người kiểm tra lối thoát mỗi ngày.