Mỗi công trình được thiết kế để nếu cháy ở một chỗ thì lửa và khói bị giữ lại trong một vùng đủ lâu cho người thoát ra và lực lượng chữa cháy tiếp cận. Tường, sàn, cửa ngăn cháy, lớp chèn bịt quanh đường ống, buồng thang có cửa tự đóng là những thứ làm việc đó, lặng lẽ, không ai để ý cho tới ngày cần.
Vấn đề là chính những thứ lặng lẽ này lại hay bị phá hỏng bởi các thay đổi nhỏ trong quá trình kinh doanh: chèn cửa cho thoáng, khoan lỗ kéo dây mạng, tháo một mảng vách để mở rộng quầy. Bài này giúp chủ cơ sở nhận ra những thay đổi đó và giữ cho giải pháp ngăn cháy, ngăn khói còn nguyên giá trị.
Ngăn cháy, ngăn khói làm việc thế nào
Trong thiết kế an toàn cháy, công trình được chia thành các khoang, các vùng bởi những bộ phận có khả năng chịu lửa trong một khoảng thời gian nhất định. Một bức tường ngăn cháy không phải để chặn lửa mãi mãi, mà để giữ lửa ở một phía trong đủ thời gian. Cửa ngăn cháy cũng vậy: nó chỉ có tác dụng khi đóng, nên thường được lắp bộ tự đóng.
Khói nguy hiểm hơn lửa với người bên trong, vì khói lan nhanh và làm mất tầm nhìn, gây ngạt trước khi lửa tới. Do đó buồng thang bộ, hành lang thoát nạn thường được bảo vệ để khói không tràn vào: cửa tự đóng, có khi có hệ thống tăng áp hoặc hút khói. Các lỗ xuyên qua tường, sàn để đi ống, đi cáp phải được chèn bịt bằng vật liệu phù hợp, nếu không đó là đường tắt cho khói và lửa.
Những giải pháp này được tính trong hồ sơ thiết kế đã được thẩm duyệt và kiểm tra khi nghiệm thu. Sau đó, chúng thuộc phần điều kiện an toàn mà cơ sở phải giữ nguyên trạng trong suốt thời gian hoạt động. Người vận hành không cần tính toán lại, nhưng cần biết chúng nằm ở đâu và không làm hỏng chúng.
Những thay đổi nhỏ hay gặp và hậu quả
Phần lớn thay đổi dưới đây không cố ý và được làm vì một lý do rất đời thường. Cột cuối giải thích chúng làm hỏng điều gì.
| Thay đổi | Lý do thường gặp | Làm hỏng điều gì |
|---|---|---|
| Chèn cửa ngăn cháy, cửa buồng thang cho mở | Cho thoáng, cho tiện đi lại, cho nhân viên đẩy xe hàng | Khói tràn vào lối thoát, cửa không còn tác dụng ngăn |
| Tháo bộ tự đóng của cửa | Cửa đóng mạnh, gây ồn, kẹt tay | Cửa không tự đóng khi có cháy |
| Khoan lỗ qua tường, sàn để kéo cáp, ống mà không chèn bịt | Lắp thêm mạng, camera, điều hoà | Tạo đường lan khói và lửa giữa hai khoang |
| Tháo một phần vách, mở thêm ô cửa | Mở rộng quầy, nối hai phòng | Mất ranh giới ngăn cháy đã thiết kế |
| Làm trần giả, ốp tường bằng vật liệu dễ cháy | Trang trí, cách âm | Thêm chất cháy, lửa lan nhanh trên bề mặt |
| Che kín cửa sổ, ô thoáng bằng tấm quảng cáo, khung sắt | Lấy mặt tiền làm quảng cáo, chống trộm | Mất đường thoát khói và lối tiếp cận chữa cháy |
Mỗi dòng trong bảng nhìn riêng có vẻ vô hại. Ghép lại ở cùng một cơ sở, chúng có thể biến một công trình đạt yêu cầu lúc nghiệm thu thành một công trình khói đi khắp nơi.
Biết công trình của mình được thiết kế ngăn cháy thế nào
Hỏi hồ sơ thiết kế và hoàn công. Với công trình đã qua thẩm duyệt và nghiệm thu về PCCC, hồ sơ có thể hiện các bộ phận ngăn cháy, cửa ngăn cháy, khoang cháy. Chủ đầu tư hoặc chủ nhà nên bàn giao bộ hồ sơ này hoặc bản sao cho người vận hành.
Nhờ người có chuyên môn chỉ trên mặt bằng. Bản vẽ khó đọc với người không chuyên. Một buổi đi cùng đơn vị bảo dưỡng hoặc tư vấn để đánh dấu tường, cửa ngăn cháy lên sơ đồ mặt bằng đơn giản là đủ cho người vận hành.
Nhận biết cửa ngăn cháy trên thực tế. Cửa ngăn cháy thường nặng hơn cửa thường, có bộ tự đóng, có gioăng quanh khung, có thông tin của nhà sản xuất gắn trên cánh hoặc khung. Đừng thay cửa này bằng cửa thường khi sửa chữa.
Đánh dấu những chỗ cấm can thiệp. Ghi chú trên sơ đồ những bức tường, sàn không được tự ý khoan, đục; cửa không được chèn mở. Đưa chú thích đó cho bất kỳ thợ nào đến làm việc trong cơ sở.
Công trình cũ không có hồ sơ. Nhà phố, nhà xưởng cũ có thể không có hồ sơ PCCC rõ ràng. Khi đó, nếu cơ sở thuộc diện quản lý, nên mời đơn vị tư vấn có điều kiện hành nghề đánh giá hiện trạng và hỏi cơ quan quản lý về hướng xử lý.
Trước khi sửa sang nội thất hoặc lắp thêm thiết bị
Phần lớn hư hại ngăn cháy xảy ra trong các đợt sửa chữa nhỏ. Thứ tự sau giúp bạn không tự tạo ra lỗ hổng:
- Ghi rõ phạm vi việc sẽ làm: khoan ở đâu, kéo dây qua đâu, tháo gì, ốp gì.
- Đối chiếu với sơ đồ đã đánh dấu tường, sàn, cửa ngăn cháy. Nếu việc làm chạm vào những chỗ đó, dừng lại để hỏi người có chuyên môn.
- Với lỗ xuyên qua tường, sàn ngăn cháy, yêu cầu thợ chèn bịt bằng vật liệu phù hợp ngay sau khi kéo dây, ống, không để "lần sau làm".
- Chọn vật liệu trang trí, cách âm, trần giả có tính năng chống cháy phù hợp, hỏi rõ nhà cung cấp và giữ lại thông tin sản phẩm.
- Không thay cửa ngăn cháy, không tháo bộ tự đóng, không bịt cửa sổ, ô thoáng nằm trong giải pháp thoát khói.
- Nghiệm thu nội bộ sau khi thợ làm xong: đi xem lại các điểm đã khoan, đã kéo, chụp ảnh lưu hồ sơ.
Nếu thay đổi làm đổi bố cục không gian, thay vách ngăn, đổi công năng một khu hay mở rộng diện tích, đó có thể là cải tạo cần làm thủ tục thẩm duyệt riêng. Hỏi trước khi làm luôn rẻ hơn tháo dỡ sau.
Cửa bị chèn: chuyện nhỏ nhưng là lỗi hay gặp nhất
Trong các lỗi liên quan đến ngăn cháy, ngăn khói, cửa bị chèn mở là lỗi phổ biến nhất ở văn phòng, khách sạn, nhà hàng nhiều tầng. Lý do dễ hiểu: cửa buồng thang nặng, đóng mỗi lần đi qua rất bất tiện, nhân viên đẩy xe hàng phải mở bằng một tay. Thế là một cái nêm gỗ, một bình nước hay một chiếc ghế được đặt ở chân cửa, rồi nằm đó cả năm.
Cách xử lý bền vững không phải là nhắc nhở mãi, mà là giải quyết lý do khiến người ta chèn cửa. Nếu cần cửa mở thường xuyên vì lưu lượng đi lại lớn, có loại thiết bị giữ cửa mở và tự nhả khi có tín hiệu báo cháy, lắp theo tư vấn của đơn vị có chuyên môn. Nếu cửa đóng quá mạnh, điều chỉnh bộ tự đóng chứ không tháo nó đi. Nếu nhân viên cần đẩy hàng, xem lại tuyến vận chuyển.
Song song, đưa việc kiểm tra cửa vào vòng tự soát hằng ngày: người đóng cửa cuối ngày đi qua các tầng và tháo mọi vật chèn. Sau vài tuần, nếu vẫn thấy cùng một cửa bị chèn, đó là tín hiệu cần một giải pháp kỹ thuật cho cửa đó, không phải thêm một lời nhắc.
Đưa ngăn cháy, ngăn khói vào vòng kiểm hằng tháng
Những bộ phận này không có đồng hồ báo lỗi như bình chữa cháy hay tủ báo cháy, nên chỉ có mắt người kiểm phát hiện được hư hại. Mỗi tháng, người phụ trách PCCC đi theo sơ đồ đã đánh dấu và nhìn những điểm sau:
- Cửa ngăn cháy, cửa buồng thang: đóng kín được, bộ tự đóng còn hoạt động, gioăng không bong, không có vật chèn ở chân cửa.
- Khe hở quanh cửa: không bị mài, cắt rộng ra để cửa dễ đóng; tay nắm, khoá không bị thay bằng loại khoá chết từ bên trong.
- Tường, sàn ngăn cháy: có lỗ mới khoan, ống mới kéo qua không, lớp chèn bịt cũ còn nguyên hay đã bị cạy khi sửa dây.
- Trần kỹ thuật, hộp kỹ thuật: tấm trần còn đủ, cửa hộp kỹ thuật đóng, bên trong không bị dùng làm chỗ chứa đồ.
- Ô thoáng, cửa sổ thoát khói: không bị bịt bằng tấm quảng cáo, ván ép, rèm dày cố định.
- Vật liệu mới đưa vào: có tấm ốp, rèm, vách trang trí nào mới lắp kể từ lần kiểm trước không, đã có thông tin về tính năng chống cháy chưa.
Ghi kết quả vào sổ tự kiểm tra như mọi hạng mục khác. Hư hại ở bộ phận ngăn cháy thường cần thợ có chuyên môn sửa; việc của người kiểm là phát hiện sớm và báo ngay, không để đến kỳ bảo dưỡng năm.
Trách nhiệm khi nhiều bên cùng dùng một công trình
Chủ công trình và người thuê. Chủ công trình chịu trách nhiệm về các bộ phận ngăn cháy chung như tường bao, sàn, buồng thang. Người thuê chịu trách nhiệm không làm hỏng chúng khi sửa sang phần mình thuê. Nên ghi rõ trong hợp đồng thuê việc nào cần chủ công trình đồng ý.
Ban quản lý toà nhà. Ở toà văn phòng, trung tâm thương mại, ban quản lý thường có quy định thi công nội thất riêng, yêu cầu nộp phương án trước khi làm. Đó là một lớp bảo vệ hữu ích, không chỉ là thủ tục.
Thợ thi công. Thợ làm theo yêu cầu của bên thuê, nhưng cũng cần được biết những chỗ không được can thiệp. Một tờ sơ đồ đánh dấu đưa cho thợ trước khi làm tránh được rất nhiều lỗi.
Khi xảy ra sự cố. Nếu lửa, khói lan qua chỗ ngăn cháy đã bị phá, việc xác định ai đã làm thay đổi đó sẽ ảnh hưởng tới trách nhiệm và bồi thường. Giữ lại hồ sơ sửa chữa, ảnh trước và sau. Với thiệt hại lớn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Cửa ngăn cháy có được để mở trong giờ làm việc không?
Cửa ngăn cháy cần đóng hoặc tự đóng được khi có cháy. Nếu thực tế cần để mở thường xuyên, chỉ nên dùng thiết bị giữ cửa tự nhả khi có tín hiệu báo cháy, lắp theo tư vấn chuyên môn. Chèn bằng nêm, ghế, bình nước là làm mất tác dụng của cửa.
Khoan lỗ đi dây mạng qua tường có cần xin phép không?
Việc nhỏ thường không cần thủ tục, nhưng nếu tường, sàn đó là bộ phận ngăn cháy thì lỗ xuyên phải được chèn bịt bằng vật liệu phù hợp. Trong toà nhà có ban quản lý, hãy theo quy định thi công của toà nhà.
Làm sao biết bức tường nào là tường ngăn cháy?
Thông tin nằm trong hồ sơ thiết kế, hồ sơ hoàn công về PCCC của công trình. Người không chuyên khó nhận ra bằng mắt. Hãy hỏi chủ công trình, ban quản lý hoặc nhờ đơn vị tư vấn có chuyên môn đánh dấu trên sơ đồ mặt bằng.
Ốp xốp cách âm cho phòng họp có ảnh hưởng PCCC không?
Có thể. Nhiều vật liệu cách âm, trang trí dễ cháy và sinh khói độc. Nên chọn vật liệu có tính năng chống cháy phù hợp, giữ thông tin sản phẩm và hỏi người có chuyên môn nếu khu vực đó nằm trên lối thoát nạn hoặc gần nguồn nhiệt.
Sửa sang thế nào thì bị coi là cải tạo, phải làm thẩm duyệt?
Ranh giới cụ thể theo văn bản hiện hành. Theo nguyên tắc, thay đổi làm ảnh hưởng tới giải pháp ngăn cháy, thoát nạn, công năng hoặc quy mô công trình thường thuộc diện phải xem xét thủ tục. Khi chưa chắc, hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH trước khi thi công.
Công trình cũ không có hồ sơ PCCC thì làm sao giữ đúng ngăn cháy?
Nên mời đơn vị tư vấn có điều kiện hành nghề đánh giá hiện trạng, xác định những bộ phận đang đóng vai trò ngăn cháy và đề xuất bổ sung nếu thiếu. Với cơ sở thuộc diện quản lý, hỏi thêm cơ quan quản lý về hướng xử lý phù hợp.