Khi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tới hiện trường, việc chỉ huy chữa cháy chuyển cho người chỉ huy của lực lượng này; lực lượng cơ sở chuyển sang vai trò cung cấp thông tin, dẫn đường, hỗ trợ theo yêu cầu và giữ trật tự. Những phút chuyển giao đó quyết định lực lượng chuyên nghiệp vào việc nhanh hay phải tự đi tìm mọi thứ.
Bài này viết cho đội trưởng đội PCCC cơ sở, quản lý ca, bảo vệ và người đứng đầu cơ sở: chuẩn bị gì từ trước, ai đón xe, bàn giao những thông tin nào, làm gì tiếp sau bàn giao, và giữ hiện trường thế nào sau khi đám cháy được dập tắt. Bài không đi vào chiến thuật chữa cháy, phần đó thuộc về lực lượng chuyên nghiệp.
Gọi 114 cho đúng để lực lượng tới đúng chỗ
Phối hợp bắt đầu từ cuộc gọi. Người gọi 114 nên nói rõ: địa chỉ đầy đủ theo tên đơn vị hành chính hiện hành và một mốc dễ nhận biết, loại cơ sở (kho, xưởng, khách sạn, nhà trọ), cháy ở tầng nào khu nào, chất gì đang cháy nếu biết, còn người bên trong hay không, và số điện thoại để lực lượng gọi lại. Giữ máy cho đến khi tổng đài cho phép tắt.
Sau sáp nhập tỉnh và sắp xếp chính quyền hai cấp năm 2025, nhiều địa chỉ đổi tên phường, xã. Người trực cần biết địa chỉ hiện hành của cơ sở, nhưng khi gọi nên kèm cả tên cũ quen thuộc hoặc một mốc như tên khu công nghiệp, tên chợ, ngã tư lớn để tránh nhầm lẫn. Dán sẵn câu mô tả địa chỉ này ở bàn trực.
Trong lúc chờ, người gọi nên giữ điện thoại bên mình và để ý cuộc gọi lại, vì tổng đài hoặc tổ xe có thể cần hỏi thêm đường vào. Đừng để máy ở chế độ im lặng hay đưa cho người khác giữ mà không dặn.
Nếu có thể, cử một người ra đầu đường hoặc cổng khu công nghiệp đứng đón. Ở hẻm sâu, khu nhiều nhà xưởng giống nhau, người đứng đón giúp xe không đi lạc.
Thông tin bàn giao trong phút đầu tiên
Đội trưởng hoặc người chỉ huy tại chỗ của cơ sở nên có sẵn trong đầu, hoặc trong một tờ giấy ở bàn trực, những thông tin người chỉ huy chữa cháy sẽ hỏi ngay:
- Còn người bên trong không: bao nhiêu người, ở đâu, đã điểm danh đến đâu. Đây luôn là câu hỏi đầu tiên.
- Vị trí và diễn biến: cháy bắt đầu ở đâu, lan theo hướng nào, đã bao lâu.
- Chất đang cháy và chất nguy hiểm gần đó: kho sơn, bình gas, pin lithium, hoá chất, và vị trí của chúng.
- Điện và gas: đã ngắt điện khu nào, tủ điện tổng ở đâu, van gas đã khoá chưa.
- Nguồn nước: bể nước chữa cháy, họng nước, trụ nước gần nhất.
- Đường vào: lối nào xe vào gần được, lối nào bị chắn.
- Việc đội cơ sở đã làm: đã dùng bao nhiêu bình, vòi đang triển khai ở đâu, ai đang ở bên trong.
Bản sơ đồ trong phương án chữa cháy của cơ sở là thứ nên mang ra trao tay. Một sơ đồ đúng, đánh dấu tủ điện, kho nguy hiểm, nguồn nước, giúp người chỉ huy quyết định nhanh hơn mọi lời mô tả.
Phân vai cho lực lượng cơ sở sau khi bàn giao
Sau khi bàn giao, mỗi người trong đội cơ sở có việc cụ thể. Ví dụ giả định cho một kho hàng, có thể ghi luôn vào phương án:
| Vai | Người đảm nhận | Việc làm |
|---|---|---|
| Người liên lạc với chỉ huy chữa cháy | Đội trưởng hoặc quản lý ca | Đứng cạnh chỉ huy, trả lời câu hỏi, truyền yêu cầu tới đội |
| Người dẫn đường | Thành viên thuộc đường trong kho | Dẫn lực lượng tới tủ điện, họng nước, kho nguy hiểm |
| Người giữ cổng | Bảo vệ | Giữ lối cho xe, không cho người không phận sự vào |
| Người điểm danh | Tổ trưởng hoặc nhân sự | Giữ danh sách, báo ngay khi phát hiện thiếu người |
| Người hỗ trợ theo yêu cầu | Các thành viên còn lại | Chỉ làm khi được người chỉ huy yêu cầu, không tự ý vào lại khu cháy |
Điều quan trọng là không ai trong đội cơ sở tiếp tục hành động riêng lẻ sau khi bàn giao. Hai lực lượng cùng phun nước vào một khu mà không phối hợp có thể gây nguy hiểm cho nhau.
Những việc nên tránh trong lúc phối hợp
Tranh luận với lực lượng chữa cháy. Chủ cơ sở có thể lo cho hàng hoá, máy móc, nhưng quyết định chiến thuật thuộc về người chỉ huy. Hãy cung cấp thông tin về tài sản giá trị cao hoặc nguy hiểm, rồi để họ quyết.
Tự ý quay vào lấy tài sản. Kể cả khi lửa có vẻ đã nhỏ. Kết cấu có thể đã yếu, khói độc vẫn còn.
Đưa thông tin không chắc. Nếu không biết còn người bên trong hay không, hãy nói "chưa xác định được" thay vì đoán. Thông tin sai làm lực lượng phân bổ sai.
Để quá nhiều người cùng báo cáo. Chỉ một đầu mối nói chuyện với người chỉ huy. Mỗi người một thông tin khác nhau làm rối thêm.
Quay phim, chụp ảnh chen vào khu làm việc. Ghi lại diễn biến từ khoảng cách an toàn để làm hồ sơ sau này là được, nhưng không cản trở lực lượng và không đăng tải tuỳ tiện.
Sau khi đám cháy được dập tắt
Phần việc sau cháy cũng cần phối hợp đúng để bảo vệ quyền lợi của cơ sở và phục vụ việc xác định nguyên nhân:
- Giữ nguyên hiện trường theo yêu cầu của cơ quan chức năng, không dọn dẹp, không di chuyển đồ vật khi chưa được phép.
- Cung cấp thông tin, tài liệu khi được yêu cầu: danh sách người có mặt, sơ đồ, hồ sơ quản lý PCCC, sổ trực, dữ liệu camera nếu có.
- Báo cho công ty bảo hiểm càng sớm càng tốt nếu cơ sở có mua bảo hiểm cháy nổ, theo đúng điều khoản hợp đồng.
- Kiểm tra sức khoẻ cho người đã tham gia chữa cháy ban đầu, kể cả người không thấy triệu chứng sau khi hít khói.
- Chỉ đóng điện, vận hành lại khi đã được kiểm tra an toàn và được phép.
- Họp đội rút kinh nghiệm, cập nhật phương án chữa cháy, bổ sung phương tiện đã dùng.
Nếu sự cố có thiệt hại về người hoặc tài sản lớn, hoặc có dấu hiệu tranh chấp với người thuê, chủ nhà, khách hàng, nên hỏi luật sư sớm để hiểu quyền và nghĩa vụ. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để được định hướng ban đầu.
Cơ sở trong toà nhà nhiều đơn vị hoặc khu công nghiệp
Khi cơ sở là một đơn vị thuê sàn trong toà nhà văn phòng, trung tâm thương mại hay chung cư, đầu mối làm việc với lực lượng chữa cháy thường là ban quản lý vận hành toà nhà, vì họ nắm hệ thống báo cháy, máy bơm, thang máy, hầm xe. Đơn vị thuê cần biết trước ai là đầu mối của toà nhà, và chuẩn bị thông tin về phần mình: số người đang có trong khu thuê, hàng hoá hay thiết bị nguy hiểm, khu nào đã kiểm xong không còn người.
Trong khu công nghiệp, xe chữa cháy có thể đi qua cổng chính của khu rồi mới tới cổng nhà xưởng. Ban quản lý khu và bảo vệ cổng khu cần biết ngay có sự cố ở nhà xưởng nào để mở đường. Người gọi 114 nên báo cả tên khu công nghiệp, tên đường nội bộ, tên doanh nghiệp và số lô nếu có.
Các nhà xưởng cạnh nhau cũng nên có đầu mối liên lạc với nhau. Khi một xưởng cháy, xưởng bên cạnh cần biết để ngắt điện, dời hàng dễ cháy khỏi tường giáp ranh và sẵn sàng hỗ trợ khi được yêu cầu.
Hộ kinh doanh nhỏ: một người làm mọi vai
Ở quán ăn, tiệm tạp hoá, nhà trọ nhỏ, không có đội trưởng hay người liên lạc riêng. Thường chính chủ nhà là người gọi 114, ra đón xe và trả lời câu hỏi. Vì vậy chủ nhà cần thuộc ba thông tin quan trọng nhất: còn ai trong nhà không và ở phòng nào, cầu dao tổng và van gas ở đâu đã ngắt chưa, có bình gas hay xe điện nào ở gần chỗ cháy không.
Nếu có hai người lớn trong nhà, chia sẵn: một người lo đưa người ra và điểm danh, một người ra ngoài đường đón xe, giữ lối vào bằng cách dời xe máy, hàng hoá bày trên vỉa hè. Ở phố đông, chính những chiếc xe đỗ trước cửa là thứ làm xe chữa cháy khó tiếp cận nhất.
Hàng xóm có thể giúp nhiều: báo động cho các nhà bên cạnh, gọi thêm người, dẹp lối. Nói chuyện trước với hàng xóm về việc này trong buổi họp tổ dân phố là cách đơn giản để cả dãy phố có sẵn kế hoạch.
Chuẩn bị từ trước để phút bàn giao nhẹ nhàng
Tất cả những gì nói ở trên chỉ chạy được nếu chuẩn bị từ trước. Phương án chữa cháy của cơ sở nên có một mục ngắn về phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp: ai là đầu mối, ai đón xe ở đâu, sơ đồ cất ở chỗ nào, danh sách người theo ca lấy ở đâu.
Khi thực tập phương án, hãy tập luôn phần bàn giao: một người đóng vai chỉ huy chữa cháy hỏi các câu như trong danh sách ở trên, đội trưởng trả lời trong vòng một phút. Nếu cơ sở mời được cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH cùng tham gia thực tập, đây là phần họ góp ý được nhiều nhất.
Mỗi khi cơ sở thay đổi lớn như thêm kho, đổi chỗ để hàng nguy hiểm, đổi cổng ra vào, hãy cập nhật luôn tờ thông tin bàn giao. Một tờ ghi sai vị trí kho sơn còn nguy hiểm hơn không có tờ nào.
Một tủ hoặc hộp nhỏ đặt gần cổng chính, chứa sơ đồ, chìa khoá dự phòng tủ điện và các cửa, danh sách liên lạc, là cách nhiều cơ sở dùng để thông tin luôn sẵn sàng. Ai trực ca nào cũng biết hộp đó nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Khi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tới, đội cơ sở có phải rút hết ra không?
Không nhất thiết rút hết, nhưng việc chỉ huy chuyển cho người chỉ huy của lực lượng chuyên nghiệp. Đội cơ sở làm theo yêu cầu của họ: dẫn đường, cung cấp thông tin, hỗ trợ, và không hành động riêng lẻ.
Chủ cơ sở không có mặt lúc cháy thì ai bàn giao thông tin?
Người được phân công trong phương án, thường là đội trưởng hoặc quản lý ca đang trực. Vì vậy phương án nên ghi rõ người thay thế cho từng ca, không chỉ ghi tên chủ cơ sở.
Có được yêu cầu lực lượng chữa cháy ưu tiên cứu một khu hàng hoá không?
Bạn nên cung cấp thông tin về khu có tài sản giá trị cao hoặc chất nguy hiểm. Quyết định ưu tiên thuộc về người chỉ huy chữa cháy, dựa trên an toàn tính mạng và tình hình thực tế.
Sau khi cháy, bao lâu mới được dọn dẹp hiện trường?
Khi cơ quan chức năng cho phép. Thời gian tuỳ vụ việc và việc xác định nguyên nhân. Dọn dẹp sớm có thể ảnh hưởng đến kết quả điều tra và hồ sơ bồi thường bảo hiểm.
Cơ sở có phải trả phí cho lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tới chữa cháy không?
Chữa cháy là nhiệm vụ của lực lượng nhà nước. Các khoản chi phí liên quan khác, nếu có, theo quy định hiện hành; không chắc thì hỏi trực tiếp cơ quan chức năng, đừng tin người tự xưng thu phí.
Có nên tự đăng hình ảnh vụ cháy của cơ sở lên mạng xã hội không?
Nên thận trọng. Hình ảnh có thể ảnh hưởng đến điều tra, quyền riêng tư của người bị nạn và uy tín cơ sở. Thông tin chính thức nên thống nhất một đầu mối phát ngôn sau khi làm việc với cơ quan chức năng.