Trực PCCC ca đêm là việc bố trí để vào mọi giờ cơ sở còn người ở hoặc còn hàng hoá, luôn có ít nhất một người được phân công, biết phát hiện, báo động, gọi 114, ngắt điện và dùng phương tiện chữa cháy ban đầu. Ban đêm, cuối tuần, ngày nghỉ lễ là lúc lực lượng mỏng nhất, cũng là lúc nhiều đám cháy được phát hiện muộn.
Bài dành cho quản lý kho, chủ nhà trọ, quản lý khách sạn nhỏ, chủ xưởng làm ca và những cơ sở chỉ có vài nhân viên. Nội dung là cách phân công thực tế để không có khoảng giờ "bỏ trống", không đi vào chi tiết kỹ thuật thiết bị hay kỹ năng thoát hiểm của người ở.
Vì sao ca đêm là điểm yếu của hầu hết cơ sở
Ban ngày, cơ sở đông người, có quản lý, có đội PCCC đủ thành viên. Ban đêm, cùng một cơ sở có thể chỉ còn một bảo vệ, một lễ tân hay một người trông kho, và người đó thường không phải thành viên đội. Phương án chữa cháy viết cho giờ hành chính nhưng đám cháy có thể bắt đầu từ ổ sạc xe điện lúc ba giờ sáng.
Ban đêm còn có những đặc điểm làm việc phát hiện chậm hơn: người ngủ, đèn tắt, cửa khoá, hệ thống báo cháy có khi bị tắt vì "báo giả làm phiền khách". Nhà trọ, khách sạn nhỏ, nhà ở kết hợp kinh doanh là những nơi người ngủ ngay phía trên khu có nguồn cháy.
Thêm một yếu tố nữa là thời gian lực lượng chuyên nghiệp tới nơi. Ban đêm đường vắng nên xe có thể đi nhanh, nhưng ở cơ sở nằm sâu trong hẻm, trong khu công nghiệp xa trung tâm hay vùng ven, vài phút đầu vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào người đang có mặt. Mọi việc người trực làm được trong những phút đó, từ bấm chuông đến mở cổng, đều rút ngắn thời gian xử lý.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi rà PCCC cho cơ sở đang hoạt động không phải là "có đủ bình không" mà là "lúc ít người nhất, ai ở đó và người đó biết làm gì".
Tự kiểm: giờ nào cơ sở bạn đang bỏ trống
Hãy điền bảng này cho cơ sở của mình. Mỗi khung giờ ghi ai có mặt và người đó đã được hướng dẫn xử lý ban đầu chưa. Ví dụ giả định cho một kho hàng có văn phòng:
| Khung giờ | Ai có mặt | Đã được hướng dẫn chưa | Giữ chìa khoá gì |
|---|---|---|---|
| 7h – 17h ngày thường | Quản lý kho, 6 nhân viên, kế toán | Đội cơ sở 4 người | Đủ |
| 17h – 22h | 2 nhân viên ca chiều, 1 bảo vệ | 1 người trong đội | Thiếu chìa khoá tủ điện kho B |
| 22h – 6h | 1 bảo vệ | Chưa | Chỉ chìa khoá cổng |
| Chủ nhật, ngày lễ | 1 bảo vệ thay phiên | Chưa | Chỉ chìa khoá cổng |
| Tết | Không ai, khoá cổng | Không áp dụng | Chủ kho giữ ở nhà |
Chỉ cần điền xong bảng là thấy ngay những dòng cần sửa: bảo vệ đêm chưa được hướng dẫn, chìa khoá tủ điện không ở chỗ người trực lấy được, kỳ nghỉ Tết không có ai theo dõi. Mỗi dòng như vậy là một việc cụ thể.
Người trực đêm tối thiểu phải làm được những gì
Phát hiện và xác nhận. Biết hệ thống báo cháy báo ở đâu, nhìn tủ trung tâm hiểu khu nào báo, đi kiểm tra an toàn không đi một mình vào khu khói dày.
Báo động và gọi 114. Biết bấm chuông, gọi 114 nói rõ địa chỉ, loại cơ sở, cháy ở đâu, có người bên trong không. Có sẵn danh sách số của chủ cơ sở, đội trưởng.
Đánh thức và hướng dẫn người ra. Với nhà trọ, khách sạn, ký túc xá: biết cách gõ cửa, gọi lần lượt các phòng, mở các cửa ra theo phương án.
Ngắt điện và nguồn nhiệt. Biết cầu dao tổng, van gas tổng nếu có, và có chìa khoá để mở. Đây là việc chỉ mất vài giây nhưng hay bị bỏ qua vì người trực không biết vị trí.
Chữa cháy ban đầu khi còn an toàn. Dùng bình chữa cháy xách tay với đám cháy nhỏ, luôn đứng phía có lối lui. Không cố dập khi lửa đã lớn hoặc khói dày.
Mở cổng, đón lực lượng chuyên nghiệp. Mở cổng, dẹp xe chắn lối, chỉ đường tới vị trí cháy và báo thông tin còn người bên trong hay không.
Thiết lập chế độ trực cho cơ sở làm ca hoặc có người ở qua đêm
Trình tự gợi ý:
- Xác định các khung giờ ít người bằng bảng tự kiểm ở trên.
- Mỗi khung giờ chỉ định ít nhất một người có trách nhiệm trực PCCC, ghi tên trong lịch trực, không để kiểu "ai ở đó thì lo".
- Cho người trực đi huấn luyện hoặc ít nhất được hướng dẫn thực hành các việc tối thiểu ở trên, có ký xác nhận.
- Đặt bộ chìa khoá dự phòng của tủ điện, cửa kho, cửa ra ở nơi người trực lấy được nhanh, có niêm phong để biết khi bị mở.
- Dán danh sách số cần gọi ở bàn trực: 114, 115, chủ cơ sở, đội trưởng, đơn vị bảo trì báo cháy, điện lực khu vực.
- Quy định một vòng tuần tra trước khi khoá cửa ban đêm: tắt thiết bị không cần thiết, kiểm tra khu sạc xe, lối đi không bị chắn.
- Đưa tình huống ca đêm vào phương án chữa cháy và tổ chức tập ít nhất một lần vào ca đêm.
Với cơ sở thuê bảo vệ từ công ty dịch vụ, ghi rõ trong hợp đồng nghĩa vụ trực PCCC, yêu cầu người được cử đã được hướng dẫn, và quyền của cơ sở được kiểm tra. Khi đổi bảo vệ, người mới phải được hướng dẫn lại ngay ca đầu tiên.
Người trực một mình: giới hạn để giữ an toàn cho chính họ
Người trực đêm thường ở một mình, nên phương án phải nói rõ họ không được làm gì. Không đi vào khu đầy khói để tìm nguồn cháy. Không mở cửa một phòng hay một kho đang nóng bất thường, vì luồng khí mới có thể làm lửa bùng mạnh. Không cố dập một đám cháy đã lan quá tầm một bình xách tay. Không quay lại lấy tài sản sau khi đã ra ngoài.
Việc ưu tiên của người trực một mình theo thứ tự là: báo động để mọi người biết, gọi 114, đánh thức và giúp người ra nếu cơ sở có người ở, ngắt điện nếu tủ điện ở ngoài vùng nguy hiểm, mở cổng. Chữa cháy ban đầu chỉ làm khi đám cháy còn nhỏ và có lối lui an toàn phía sau.
Nói rõ những giới hạn này giúp người trực không cảm thấy phải "cứu bằng được" để khỏi bị trách. Chủ cơ sở cũng nên nói thẳng với họ: tài sản có bảo hiểm và có thể làm lại, tính mạng của người trực thì không.
Sổ trực và giao ca: chỗ nhỏ hay bị bỏ
Ca đêm thường bắt đầu bằng một cuộc giao ca vội. Một cuốn sổ trực đơn giản giúp thông tin không rơi giữa hai người: ca trước ghi những gì bất thường, như đầu báo vừa báo giả ở khu nào, thiết bị nào đang để chạy qua đêm, kho nào có hàng mới nhập, cửa nào đang hỏng khoá. Ca sau đọc, ký nhận, rồi mới bắt đầu tuần tra.
Sổ trực cũng là nơi ghi kết quả vòng tuần tra trước khi khoá cửa và những lần báo cháy trong đêm, kể cả báo giả. Nhìn lại sổ sau một tháng, người phụ trách thấy được đầu báo nào hay báo giả để gọi bảo trì, khu nào hay bị chất hàng ra lối đi, và ca nào hay bỏ tuần tra.
Với cơ sở dùng phần mềm hoặc nhóm nhắn tin nội bộ để giao ca, nguyên tắc vẫn giữ nguyên: có ghi, có người nhận, có lưu lại. Khi đoàn kiểm tra hỏi cơ sở tổ chức trực thế nào, cuốn sổ là bằng chứng rõ nhất.
Cơ sở chỉ có hai, ba người: chia việc trong gia đình
Quán ăn gia đình, tiệm tạp hoá có người ở tầng trên, nhà trọ do chủ trực tiếp quản lý thường không có "ca trực" theo nghĩa doanh nghiệp. Nhưng nguyên tắc vẫn vậy: lúc ngủ, ai trong nhà là người dậy đầu tiên khi chuông kêu, ai bế con, ai ngắt điện, ai gọi 114. Bàn với nhau một lần, mỗi người nhớ một việc, tốt hơn nhiều so với ai cũng nghĩ người kia sẽ làm.
Với nhà trọ, chủ trọ không ở cùng thì nên chọn một người thuê tin cậy, ở lâu, làm đầu mối trực: giữ chìa khoá tủ điện tổng, có số chủ trọ và số Công an cấp xã, biết vị trí bình chữa cháy. Ghi thoả thuận này thành văn bản ngắn, có thể kèm ưu đãi tiền thuê, để cả hai bên rõ trách nhiệm.
Hộ kinh doanh có thể đăng ký tham gia các buổi tập huấn do phường, xã tổ chức cho khu dân cư. Đó là cách rẻ và gần nhất để cả nhà biết những việc tối thiểu.
Ngày nghỉ dài và cơ sở đóng cửa
Kỳ nghỉ Tết, nghỉ lễ dài ngày là giai đoạn nhiều cơ sở hoàn toàn không có người. Trước khi đóng cửa, cần một vòng kiểm tra kỹ hơn ngày thường: ngắt điện các khu không cần thiết, rút phích thiết bị, khoá van gas, dọn rác và vật liệu dễ cháy khỏi gần nguồn nhiệt, không để xe điện sạc qua đêm trong kho.
Nếu hàng hoá có giá trị lớn hoặc kho chứa chất dễ cháy, nên bố trí người trực luân phiên hoặc thuê bảo vệ có hướng dẫn PCCC, thay vì khoá cổng bỏ đi. Hệ thống báo cháy nên được kiểm tra hoạt động trước kỳ nghỉ và có người nhận được thông báo khi báo động, ví dụ qua kết nối truyền tin báo cháy nếu cơ sở có.
Báo cho hàng xóm và tổ dân phố biết thời gian cơ sở đóng cửa, kèm số liên lạc của chủ cơ sở. Khi có khói, người phát hiện sớm nhất thường là người ở cạnh bên. Ngày mở cửa trở lại, đi một vòng kiểm tra trước khi đóng điện toàn bộ.
Câu hỏi thường gặp
Bảo vệ ca đêm có bắt buộc phải có chứng nhận huấn luyện PCCC không?
Phụ thuộc vị trí của họ trong lực lượng cơ sở và quy định hiện hành về đối tượng huấn luyện. Dù không bắt buộc, người trực đêm nên được hướng dẫn thực hành các việc tối thiểu và ký xác nhận.
Có được tắt hệ thống báo cháy ban đêm vì hay báo giả không?
Không nên. Tắt báo cháy ban đêm là bỏ đi lớp bảo vệ quan trọng nhất đúng lúc mọi người ngủ. Báo giả cần được xử lý tận gốc bằng cách gọi đơn vị bảo trì kiểm tra đầu báo, vị trí lắp đặt.
Chủ nhà trọ ở xa thì ai chịu trách nhiệm trực ban đêm?
Trách nhiệm chung vẫn thuộc chủ trọ. Thực tế nên giao một người ở tại chỗ làm đầu mối, có văn bản thoả thuận, giữ chìa khoá tủ điện và biết xử lý ban đầu.
Một người trực đêm có đủ cho kho lớn không?
Tuỳ quy mô, mức nguy hiểm cháy và yêu cầu của phương án. Với kho lớn, nên có hệ thống báo cháy hoạt động tốt và phương án tính đến việc một người chỉ làm được báo động, gọi 114 và mở cổng.
Cơ sở đóng cửa dịp Tết có cần báo cho cơ quan nào không?
Thông thường không có thủ tục bắt buộc chung, nhưng nên báo tổ dân phố, Công an cấp xã nếu địa phương có yêu cầu, và để lại số liên lạc cho hàng xóm, bảo vệ khu vực.
Nên để chìa khoá dự phòng ở đâu cho người trực đêm?
Ở nơi người trực lấy được nhanh, ví dụ hộp kính cạnh bàn trực, có niêm phong hoặc sổ theo dõi để biết khi nào bị mở. Không để trong túi của một người duy nhất.