Ngăn cách khu kinh doanh với khu ở là làm sao để nếu tầng bán hàng bốc cháy, lửa và nhất là khói không tràn ngay lên chỗ gia đình đang ngủ, cho người ở trên thêm thời gian thoát ra. Trong nhà ống, cầu thang là ống khói tự nhiên nối thẳng tầng trệt với các tầng trên; một cánh cửa đóng được ở chân hoặc đầu cầu thang, cùng vách giữa kho hàng và lối lên, là thứ tạo ra khác biệt lớn nhất.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 đặt yêu cầu ngăn cách cho nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; mức độ (vật liệu gì, chịu lửa bao lâu) phụ thuộc quy mô, loại hàng và hướng dẫn hiện hành. Bài này giải thích nguyên lý để bạn hiểu mình đang được yêu cầu cái gì, vì sao, và những việc nhỏ hằng ngày giữ cho phần ngăn cách còn tác dụng. Làm mới vách, cửa ngăn cháy là việc của thợ có chuyên môn; nếu thay đổi kết cấu thì có thể phải qua thủ tục thẩm duyệt.
Vì sao khói đi lên nhanh hơn bạn nghĩ
Khi một đống hàng ở tầng trệt bắt lửa, thứ đến chỗ người ngủ đầu tiên là khói nóng chứ không phải ngọn lửa. Khói nhẹ hơn không khí lạnh nên bốc thẳng lên trần, gặp lỗ hở nào là chui lên lỗ đó, và cầu thang hở là đường đi rộng nhất. Ở nhà ống, khói có thể lấp đầy tầng hai, tầng ba trong thời gian rất ngắn, trước khi lửa kịp lan khỏi khu bán hàng.
Khói của hàng hoá hiện đại, nhất là nhựa, mút, vải tổng hợp, cao su, chứa nhiều khí độc. Người đang ngủ hít vài hơi là lơ mơ, không còn đủ tỉnh để tìm đường. Vì vậy mục tiêu của ngăn cách không phải là chặn lửa mãi mãi, mà là giữ cho khói đến chậm và ít hơn, đủ để chuông báo kêu, người tỉnh dậy và đi ra bằng lối thoát.
Nhiều gia đình nghĩ nhà xây bê tông cốt thép thì không lo, vì “bê tông không cháy”. Kết cấu không cháy, nhưng thứ cháy là hàng hoá, đồ đạc, trần thạch cao có lớp nhựa, rèm cửa, và khói thì chẳng cần kết cấu cháy mới lan được. Một cầu thang bê tông không có cửa vẫn là đường khói hoàn hảo.
Các lớp ngăn cách thường gặp và tác dụng của từng lớp
Không phải nhà nào cũng cần đủ các lớp dưới đây. Bảng giúp bạn hiểu mỗi giải pháp ngăn cái gì, để khi cán bộ hướng dẫn hoặc thợ đề xuất thì bạn biết mình đang đầu tư vào đâu.
| Giải pháp | Ngăn chủ yếu | Lưu ý khi đang sử dụng |
|---|---|---|
| Cửa ở chân hoặc đầu cầu thang, có cơ cấu tự đóng | Khói và nhiệt từ tầng trệt lên tầng ở | Không chèn cửa mở bằng ghế, dép, dây buộc; không tháo cơ cấu tự đóng vì “vướng” |
| Vách giữa kho hàng và lối lên cầu thang | Lửa lan trực tiếp từ hàng sang lối thoát | Không khoan lỗ đi dây tuỳ tiện, không treo hàng lên vách |
| Trần hoặc sàn ngăn giữa tầng trệt và tầng hai | Lửa xuyên tầng qua lỗ kỹ thuật, ô thông tầng | Lỗ đi ống, đi dây phải được bịt kín sau khi lắp đặt |
| Ô thông tầng, giếng trời có biện pháp chặn | Khói đi thẳng theo ô thoáng | Giếng trời bị lấp bằng tấm nhựa, lưới thì khói vẫn qua |
| Cửa cuốn tầng trệt | Chủ yếu là chống trộm, không phải giải pháp ngăn cháy cho khu ở | Cần có cách mở bằng tay khi mất điện |
Chất lượng, vật liệu và khả năng chịu lửa của cửa, vách ngăn cháy có tiêu chuẩn riêng; khi mua hoặc thuê làm, yêu cầu giấy tờ chứng minh sản phẩm đã được kiểm định theo quy định hiện hành.
Những thói quen làm mất tác dụng của phần ngăn cách
Chèn cửa cầu thang cho thoáng. Đây là lỗi phổ biến nhất. Cửa được làm để đóng, nhưng vì nóng, vì bê hàng lên xuống, cả nhà chèn nó mở suốt ngày đêm. Lúc cần thì cửa đứng yên ở vị trí mở. Nếu cửa vướng thật, nên sửa cách bố trí cho cửa đóng được ít nhất vào ban đêm.
Đục vách đi dây mạng, dây camera. Mỗi lỗ nhỏ đục qua vách hay sàn mà không bịt lại là một đường khói. Thợ lắp mạng, lắp camera ít khi để ý chuyện này. Sau mỗi lần lắp đặt, nhìn lại chỗ dây xuyên qua và trám kín bằng vật liệu phù hợp.
Biến chân cầu thang thành kho. Thùng hàng chất dưới gầm thang, bao bì xếp dọc bậc thang. Lúc cháy, đống hàng đó ở đúng giữa đường thoát và cũng là nhiên liệu châm vào cầu thang.
Trần nhựa, trần xốp ở tầng trệt. Tấm ốp trần rẻ tiền làm cho đẹp cửa hàng nhưng khi cháy rơi nhỏ giọt và cho nhiều khói. Thay đổi vật liệu trang trí là việc nên cân nhắc khi sửa sang.
Mở thông tầng trệt và tầng lửng. Gác lửng làm kho hoặc chỗ ngủ nhân viên, hở hoàn toàn với khu bán hàng phía dưới. Người ngủ trên gác lửng ở ngay trong vùng khói đầu tiên.
Kiểm phần ngăn cách của nhà bạn
Làm theo thứ tự từ dưới lên, mỗi bước ghi lại tình trạng. Bạn không cần biết vật liệu chịu lửa bao lâu; chỉ cần nhìn ra những chỗ hở mà khói đi qua được.
- Đứng ở khu bán hàng, nhìn lên trần: có ô thông tầng, giếng trời, lỗ kỹ thuật nào hở thẳng lên tầng trên không.
- Đi tới chân cầu thang: có cửa không, cửa có đóng kín được không, có bị chèn mở không.
- Kiểm khe hở dưới cánh cửa và quanh khung; khe lớn thì khói lọt qua dễ dàng.
- Nhìn vách giữa kho và cầu thang: có lỗ đục, có ván ép tạm, có hàng tựa vào không.
- Lên tầng ở, xem chỗ ống nước, dây điện xuyên sàn đã được bịt kín chưa.
- Ghi lại những hạng mục cần thợ làm và hỏi Công an cấp xã nếu không chắc mức ngăn cách cần có với nhà mình.
Danh sách này cũng là thứ cán bộ kiểm tra thường nhìn khi đến nhà ở kết hợp kinh doanh, nên việc tự kiểm trước giúp bạn chủ động, không bị động trong buổi làm việc.
Làm mới vách, cửa: việc của ai, có cần thủ tục không
Lắp thêm một cánh cửa ở đầu cầu thang trong khung sẵn có thường là việc sửa chữa nhỏ. Nhưng phá tường, xây vách mới, làm cầu thang riêng cho khu ở, thay đổi kết cấu sàn thì có thể là cải tạo, kéo theo thủ tục xây dựng và có khi cả thủ tục thẩm duyệt thiết kế về PCCC nếu công trình thuộc diện. Những thủ tục đó là một quy trình riêng, không nằm trong việc giữ điều kiện hằng ngày; bạn hỏi cơ quan quản lý xây dựng và Cảnh sát PCCC và CNCH trước khi làm.
Khi thuê thợ, yêu cầu rõ mục đích: “làm cửa ngăn khói cầu thang” khác với “làm cửa cho đẹp”. Cửa ngăn cháy thật sự là sản phẩm có kiểm định, có cơ cấu tự đóng, có gioăng kín. Cửa gỗ thường, cửa nhôm kính trang trí không thay được. Giữ lại hoá đơn, giấy tờ kiểm định của sản phẩm trong hồ sơ của nhà.
Nếu đang thuê nhà, việc thay đổi vách, cửa, cầu thang cần chủ nhà đồng ý bằng văn bản; ai chịu chi phí, ai giữ giấy tờ nên ghi trong phụ lục hợp đồng. Trường hợp chủ nhà và người thuê không thống nhất được ai phải làm, và việc này ảnh hưởng tới quyết định kinh doanh, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và nghĩa vụ của mỗi bên.
Những điều nên làm ngay, không tốn tiền
Trong lúc chờ sửa chữa lớn, mấy việc dưới đây giúp phần ngăn cách sẵn có phát huy tác dụng ngay tối nay.
- Đóng cửa cầu thang mỗi tối trước khi đi ngủ, giao cho một người phụ trách việc này.
- Dọn sạch gầm cầu thang và các bậc thang, không để hàng, xe, bình gas ở đó.
- Không xếp hàng tựa vào vách ngăn hoặc chạm trần; chừa khoảng trống phía trên đống hàng.
- Lắp đầu báo khói ở chân cầu thang và ở tầng ngủ để khói vừa lên là cả nhà biết.
- Thống nhất trong nhà: nghe chuông báo thì không mở cửa cầu thang ra xem, mà đi ra lối thoát thứ hai.
- Đóng cửa phòng ngủ khi ngủ; cánh cửa phòng đóng cũng làm chậm khói đáng kể.
Những việc này không thay được giải pháp ngăn cách bài bản, nhưng chúng là phần mà chỉ người trong nhà mới làm được, cán bộ hay thợ không làm thay bạn.
Ví dụ giả định: nhà ba tầng bán vải ở tầng trệt
Ví dụ giả định: một gia đình ở Cần Thơ có căn nhà ống ngang bốn mét, sâu hai mươi mét, ba tầng. Tầng trệt bán vải cuộn, phía sau là kho; tầng hai và tầng ba là phòng ngủ của bốn người. Cầu thang đi thẳng từ giữa cửa hàng lên, không có cánh cửa nào. Gầm cầu thang chất bao vải vụn, ổ cắm sạc xe máy điện đặt ngay cạnh đó.
Khi tự rà theo cách trong bài, gia đình nhận ra ba việc. Thứ nhất, khói từ kho vải sẽ đi thẳng lên cầu thang trong vài phút, mà vải tổng hợp cháy cho khói rất dày. Thứ hai, gầm cầu thang vừa là đống nhiên liệu, vừa là chỗ có nguồn nhiệt từ bộ sạc. Thứ ba, tầng ba có sân phơi nhưng lan can bị bịt lưới sắt, không có đường sang nhà bên.
Thứ tự xử lý hợp lý là: ngay tối đó dọn gầm cầu thang, chuyển chỗ sạc ra phía mặt tiền, xa vải; trong tuần lắp đầu báo khói liên kết ở kho, chân cầu thang và tầng ba; sau đó mới thuê thợ làm cửa ngăn khói có cơ cấu tự đóng ở đầu cầu thang tầng hai, và làm ô mở được trên lưới sắt sân phơi. Hai việc cuối có tốn kém và cần thợ, nhưng hai việc đầu gần như không tốn gì mà đã giảm phần lớn rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống nào cũng phải làm cửa ngăn cháy ở cầu thang sao?
Không phải mọi nhà đều bị đòi cùng một mức. Yêu cầu ngăn cách tuỳ quy mô, loại hàng kinh doanh và hướng dẫn hiện hành của luật mới. Tuy vậy, một cánh cửa đóng được giữa tầng bán hàng và tầng ngủ là giải pháp hiệu quả với hầu hết nhà ống, nên cân nhắc kể cả khi chưa bị yêu cầu.
Cửa cuốn ở mặt tiền có được tính là ngăn cháy cho khu ở không?
Cửa cuốn mặt tiền ngăn giữa nhà và đường phố, không ngăn giữa khu bán hàng và tầng ngủ. Khi trong nhà cháy, cửa cuốn còn có thể làm khó việc thoát ra nếu mất điện mà không mở tay được. Nó không thay được cửa hay vách ngăn bên trong.
Gác lửng làm kho có cần ngăn với khu bán hàng không?
Gác lửng hở hoàn toàn thì khói từ khu bán hàng lên ngay. Nếu chỉ chứa hàng và không ai ngủ trên đó, rủi ro chủ yếu là thêm nhiên liệu cho đám cháy. Nếu có người ngủ trên gác lửng thì đó là chỗ rất nguy hiểm, nên chuyển chỗ ngủ hoặc hỏi người làm nghề về giải pháp ngăn khói.
Có cần giấy tờ gì khi lắp cửa ngăn cháy?
Cửa ngăn cháy thường thuộc danh mục phương tiện PCCC phải kiểm định theo quy định hiện hành. Khi mua, yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ chứng minh sản phẩm đã được kiểm định và hoá đơn, rồi lưu trong hồ sơ của nhà. Thiếu giấy tờ thì khi kiểm tra bạn khó chứng minh cửa đạt yêu cầu.
Đang thuê nhà, chủ nhà không cho làm vách thì phải làm sao?
Bạn nên trao đổi bằng văn bản, nêu rõ yêu cầu từ cơ quan quản lý hoặc từ kết quả tự kiểm, đề xuất cách làm và chia chi phí. Nếu vẫn không thống nhất, cân nhắc các giải pháp không đụng kết cấu như bố trí lại hàng, đầu báo khói liên kết, rồi hỏi Công an cấp xã xem mức nào được chấp nhận.
Đóng cửa cầu thang ban đêm có làm khó việc thoát ra không?
Cửa ngăn khói không được khoá, chỉ đóng lại. Người ở trên vẫn mở được bằng tay để đi xuống nếu tầng trệt chưa cháy. Điều quan trọng là cửa đóng thì khói không lên, còn khi đã có khói ở tầng trệt thì cả nhà nên dùng lối ra thứ hai thay vì mở cửa xuống.