Homestay và villa cho thuê nguyên căn có một điểm khác hẳn khách sạn: phần lớn thời gian khách ở một mình, chủ nhà không có mặt, trong khi khách lại tự nấu ăn, đốt lửa trại, nướng thịt và dùng lò sưởi. Cộng thêm nhà gỗ, mái lá, đường vào hẹp xa trung tâm, rủi ro cháy của mô hình này cần được nhìn theo cách riêng.
Bài viết giúp chủ homestay, chủ villa đang đón khách xác định cơ sở mình có thuộc diện quản lý về PCCC hay không, những điều kiện tối thiểu nên duy trì, cách chuẩn bị để khách tự xử lý được trong vài phút đầu, và cách làm việc với Công an cấp xã khi được kiểm tra. Thủ tục mở homestay mới (đăng ký kinh doanh, điều kiện cơ sở lưu trú) là phần khác; ở đây chỉ bàn PCCC khi đang hoạt động.
Homestay của bạn có thuộc diện quản lý PCCC không
Việc một homestay hay villa thuộc diện quản lý về PCCC, và do đơn vị nào quản lý, phụ thuộc vào quy mô, số phòng, số tầng, khối tích và công năng theo danh mục của văn bản hướng dẫn Luật PCCC và CNCH 2024. Homestay vài phòng trong nhà dân có thể chỉ chịu các nghĩa vụ chung về PCCC như mọi hộ gia đình kinh doanh; homestay quy mô lớn hơn, nhiều nhà, nhiều tầng có thể thuộc diện quản lý với yêu cầu hồ sơ và kiểm tra rõ ràng hơn.
Vì ngưỡng cụ thể đã thay đổi so với hệ văn bản cũ và còn có thể tiếp tục được điều chỉnh, cách chắc nhất là hỏi trực tiếp Công an cấp xã nơi homestay hoạt động, hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH cấp tỉnh. Mang theo thông tin cơ bản: số nhà, số tầng, số phòng, sức chứa khách tối đa, vật liệu chính của nhà, có bếp chung không.
Dù cơ sở thuộc diện nào, những điều kiện an toàn cơ bản về điện, nguồn lửa, phương tiện chữa cháy ban đầu và nội quy cho khách vẫn cần có. Đó vừa là nghĩa vụ chung, vừa là cách chủ nhà bảo vệ tài sản lớn nhất của mình là chính căn nhà.
Rủi ro riêng theo kiểu homestay
Mỗi kiểu nhà có điểm yếu khác nhau. Bảng dưới giúp bạn ưu tiên việc cần làm trước:
| Kiểu cơ sở | Rủi ro chính | Việc nên làm trước |
|---|---|---|
| Nhà gỗ, nhà sàn, mái lá vùng núi | Vật liệu cháy nhanh; bếp củi, lò sưởi trong nhà; mùa khô hanh | Tách bếp củi khỏi nhà ngủ nếu được; giữ khoảng cách lò sưởi với vách gỗ; dọn lá khô quanh nhà |
| Villa cho thuê nguyên căn | Khách tự nấu, tổ chức tiệc; chủ không có mặt | Bếp có bình chữa cháy và chăn chữa cháy; nội quy rõ về nướng, đốt lửa |
| Homestay trong nhà phố | Một cầu thang; tầng trệt để xe máy, sạc xe điện | Khu để xe tách khỏi lối lên; quy định chỗ sạc xe; đầu báo ở tầng trệt |
| Homestay ven biển, ven sông | Gió mạnh làm lửa lan; bếp nướng ngoài trời | Bếp nướng đặt xa nhà và mái che; quy định giờ tắt lửa |
| Cụm bungalow, nhà gỗ rời | Nhiều căn gần nhau, đường vào hẹp | Khoảng cách giữa các căn; nguồn nước tại chỗ; bình chữa cháy ở mỗi căn |
Đường vào xa, hẹp, dốc là đặc điểm chung của nhiều homestay đẹp nhất. Xe chữa cháy có thể mất nhiều thời gian mới đến, nên khả năng xử lý ban đầu tại chỗ quan trọng hơn ở thành phố.
Bếp củi, lò sưởi, bếp nướng: quy tắc nên có
Nguồn lửa trần là đặc trưng của trải nghiệm homestay, nên không thể cấm hoàn toàn. Điều cần làm là đặt nó vào khuôn khổ:
- Bếp củi, bếp lửa giữa nhà sàn đặt trên nền không cháy, có khoảng cách đủ với vách, mái; không để củi chất sát bếp.
- Lò sưởi, lò đốt củi có ống khói thông ra ngoài, được làm sạch muội định kỳ; tro đổ vào thùng kim loại có nắp, để nguội hẳn mới mang đi.
- Bếp nướng ngoài trời đặt xa nhà, xa mái bạt, mái lá, cây khô; có thùng nước hoặc bình chữa cháy ngay cạnh.
- Lửa trại chỉ ở vị trí chủ nhà chỉ định, có người lớn trông, dập tắt hoàn toàn trước khi đi ngủ.
- Không dùng xăng, dầu hoả để nhóm lửa; nếu cho khách dùng cồn khô, than hoa thì cất ở chỗ riêng, xa nguồn nhiệt.
- Không đốt nến, đèn dầu trong phòng ngủ gỗ; thay bằng đèn nến điện nếu muốn tạo không khí.
- Lò sưởi điện, máy sưởi dầu dùng ổ cắm riêng, không qua ổ nối dài, đặt xa chăn, rèm.
Những quy tắc này nên được viết vào nội quy, dán ở bếp và phòng chung, nhắc lại khi đón khách. Khách đến homestay để thư giãn, nên giọng văn nội quy nhẹ nhàng mà rõ ràng sẽ được tôn trọng hơn những dòng cấm đoán khô cứng.
Chuẩn bị để khách xử lý được vài phút đầu khi chủ vắng mặt
Bình chữa cháy ở chỗ khách nhìn thấy. Mỗi căn, mỗi bếp nên có bình chữa cháy treo ở vị trí dễ thấy gần lối ra, không cất trong tủ. Chăn chữa cháy treo cạnh bếp. Khi đón khách, chỉ cho khách vị trí bình chỉ mất một phút.
Báo cháy độc lập trong phòng ngủ và bếp. Với homestay nhỏ không có hệ thống báo cháy tự động, đầu báo khói độc lập dùng pin là lựa chọn đơn giản: phát tiếng kêu ngay tại chỗ, đánh thức người đang ngủ. Pin cần được thử và thay định kỳ, ghi sổ.
Hướng dẫn ngắn bằng hình. Một tờ hướng dẫn bằng hình, không cần nhiều chữ, đặt trong phòng: vị trí bình, vị trí cầu dao điện, việc cần làm khi có khói. Khách nước ngoài cũng hiểu được.
Đường liên lạc với chủ nhà và người hỗ trợ gần nhất. Khách cần biết gọi ai khi có sự cố, ngoài số khẩn cấp 114. Với homestay xa, người hỗ trợ gần nhất có thể là hàng xóm được nhờ trước.
Nguồn nước tại chỗ. Bể nước, bồn chứa, vòi nước ngoài trời có ống dài đủ tới các căn giúp xử lý đám cháy nhỏ khi chưa lan. Đây không phải là thiết bị chuyên dụng, nhưng ở vùng xa lại là thứ hữu ích nhất.
Khu để xe, sạc xe điện và chỗ cất đồ
Nhiều homestay cho khách thuê xe máy, xe đạp điện để đi quanh vùng, và tự sạc xe ngay trong khu để xe ở tầng trệt hoặc dưới gầm sàn. Pin xe điện khi sạc là nguồn nhiệt cần được kiểm soát: sạc ở vị trí cố định, ổ cắm riêng không qua ổ nối dài, không sạc qua đêm khi không ai kiểm tra, không đặt xe đang sạc cạnh củi, rơm, đệm cũ. Nếu khu để xe nằm ngay dưới phòng ngủ hoặc cạnh lối ra duy nhất, hãy cân nhắc chuyển chỗ sạc ra một khu riêng, thoáng.
Chỗ cất đồ là điểm thứ hai hay bị xem nhẹ. Gầm nhà sàn, nhà kho phía sau, gác xép thường dồn đủ thứ: chăn đệm dự phòng, can xăng cho máy phát, bình gas dự phòng, sơn, dầu bóng gỗ. Can xăng và bình gas nên để ở chỗ thoáng, có mái che, xa nhà ngủ và nguồn lửa; đồ dễ cháy không chất dưới gầm sàn gỗ.
Một lần dọn kho thật kỹ trước mùa du lịch, kèm một quy định đơn giản cho người làm về chỗ để từng loại đồ, thường giảm được nhiều rủi ro hơn mọi thiết bị mua thêm.
Điện trong nhà gỗ và khi Công an cấp xã đến kiểm tra
Nhà gỗ, nhà sàn thường được đi điện sau khi đã dựng xong, dây chạy nổi trên vách gỗ, bắt bằng đinh. Theo thời gian, dây bị chuột cắn, bị nắng mưa làm giòn vỏ. Chủ homestay nên cho thợ điện có tay nghề kiểm tra toàn bộ hệ thống trước mùa đông khách: dây đi trong ống, có thiết bị đóng cắt bảo vệ cho từng khu, ổ cắm không gắn trực tiếp lên vật liệu dễ cháy mà không có đế cách điện.
Khi Công an cấp xã đến kiểm tra hoặc hướng dẫn, chủ nhà nên có mặt hoặc cử người hiểu cơ sở tiếp. Họ thường xem phương tiện chữa cháy ban đầu, nguồn lửa, điện, nội quy, việc phân công người phụ trách và có thể hướng dẫn thêm những gì cơ sở cần làm theo quy mô của mình. Ghi lại các hướng dẫn, làm theo và lưu biên bản nếu có.
Ví dụ giả định: một homestay năm nhà sàn ở Lào Cai được Công an xã hướng dẫn bổ sung bình chữa cháy cho từng nhà, tách khu bếp củi chung ra khỏi nhà ngủ lớn nhất và dọn đống củi chất dưới gầm sàn. Chủ homestay chuyển củi sang một lán riêng, lắp đầu báo khói độc lập ở cả năm nhà và thêm vào nội quy giờ tắt lửa trại. Toàn bộ thay đổi được chụp ảnh lưu lại trong một bìa hồ sơ đơn giản.
Nếu homestay có tranh chấp với khách về thiệt hại do cháy, hoặc cần hiểu trách nhiệm khi khách gây cháy, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi trao đổi tiếp với khách.
Bìa hồ sơ tối thiểu chủ homestay nên giữ
Homestay nhỏ không cần một tủ hồ sơ dày như khách sạn. Một bìa giấy hoặc một thư mục trên điện thoại, cập nhật đều, là đủ để chủ nhà trả lời rõ ràng khi được kiểm tra hay khi có sự cố cần làm việc với bảo hiểm:
- Văn bản hoặc ghi chép phân công ai phụ trách PCCC khi chủ nhà vắng mặt, kèm số liên lạc.
- Danh sách phương tiện chữa cháy, vị trí đặt, ngày kiểm áp suất bình, ngày thử và thay pin đầu báo.
- Ảnh chụp hiện trạng bếp, khu nướng, khu để xe, kho sau mỗi lần sắp xếp lại.
- Biên bản, hướng dẫn của Công an cấp xã hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH nếu đã từng được kiểm tra.
- Nội quy cho khách bản đang dùng, ghi ngày cập nhật.
- Hoá đơn sửa điện, làm sạch ống khói lò sưởi, mua bình chữa cháy.
- Hợp đồng bảo hiểm nhà và tài sản nếu có.
Bìa hồ sơ này còn hữu ích khi chủ nhà giao homestay cho người quản lý thay thế: người mới mở ra là biết cơ sở đang có gì, cần làm gì theo lịch. Xem thêm hồ sơ các loại giấy phép khác của mô hình lưu trú trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Homestay vài phòng trong nhà dân có phải làm hồ sơ PCCC không?
Tuỳ cơ sở có thuộc diện quản lý theo văn bản hiện hành hay không. Bạn nên hỏi Công an cấp xã nơi homestay hoạt động. Dù không thuộc diện, việc có bình chữa cháy, đầu báo khói, nội quy và ghi chép đơn giản vẫn giúp bạn chủ động khi được hỏi.
Khách thuê villa nguyên căn gây cháy thì ai chịu trách nhiệm?
Trách nhiệm phụ thuộc nguyên nhân, lỗi của từng bên, nội dung hợp đồng thuê và nội quy đã thông báo. Chủ nhà vẫn có trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn của cơ sở. Tình huống cụ thể nên hỏi luật sư.
Đầu báo khói độc lập có thay được hệ thống báo cháy tự động không?
Không thay được ở những cơ sở mà quy chuẩn yêu cầu hệ thống báo cháy tự động. Với homestay nhỏ không thuộc yêu cầu đó, đầu báo độc lập là lựa chọn hữu ích để cảnh báo sớm tại chỗ, với điều kiện được thử và thay pin định kỳ.
Lò sưởi củi trong phòng ngủ nhà gỗ có được không?
Đây là nguồn nhiệt rủi ro cao trong nhà gỗ. Nếu có, lò phải đặt trên nền không cháy, có khoảng cách với vách, ống khói thông ra ngoài và được làm sạch định kỳ. Cân nhắc dùng lò sưởi điện có thiết bị bảo vệ cho phòng ngủ.
Có nên cấm hẳn khách nướng thịt, đốt lửa trại không?
Không nhất thiết. Quy định vị trí, thời gian, người trông và cách dập tắt rõ ràng thường hiệu quả hơn cấm hẳn, vì khách cấm vẫn có thể tự làm ở chỗ không an toàn. Chuẩn bị bình chữa cháy hoặc thùng nước ngay cạnh khu nướng.
Homestay có phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc không?
Nghĩa vụ mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc áp dụng cho cơ sở thuộc diện theo văn bản hiện hành. Homestay quy mô nhỏ có thể không thuộc diện bắt buộc nhưng vẫn nên cân nhắc bảo hiểm tự nguyện cho căn nhà, nhất là nhà gỗ.