Một toà chung cư được thiết kế như nhiều "hộp" ngăn cháy chồng lên nhau: buồng thang, hộp kỹ thuật, ống rác, tầng hầm đều được bao bằng tường, sàn và cửa có khả năng chịu lửa để đám cháy ở một chỗ không lan ra cả toà nhà. Việc của ban quản lý là giữ cho các hộp đó luôn kín: cửa tự đóng, lỗ xuyên tường được chèn bịt, cửa ống rác khép lại, phòng kỹ thuật không bị làm kho.
Những chỗ hở này hầu như không ai thấy khi toà nhà vận hành bình thường. Chúng hình thành dần qua nhiều năm: một nhà mạng kéo thêm cáp và để lại lỗ khoét, một tổ vệ sinh chèn cửa thang cho dễ đẩy xe rác, một cửa hộp kỹ thuật bị mất khoá. Bài này dành cho đơn vị vận hành và ban quản trị; kỹ năng của cư dân khi gặp khói trong buồng thang thuộc mảng thoát hiểm và không bàn ở đây.
Ngăn cháy lan hoạt động thế nào trong một toà nhà
Khi thiết kế, toà nhà được chia thành các khoang và các không gian cần bảo vệ. Buồng thang bộ phải giữ được không khói để người dùng làm lối thoát và để lực lượng chữa cháy đi lên. Hộp kỹ thuật chạy dọc từ hầm lên mái chứa cáp điện, ống nước, ống thông gió; nếu không được ngăn ở mỗi tầng, nó trở thành ống khói thẳng đứng nối mọi tầng với nhau. Ống đổ rác cũng vậy, và còn chứa sẵn chất cháy.
Để các không gian này giữ được vai trò, thiết kế dùng tường và sàn chịu lửa, cửa ngăn cháy có cơ cấu tự đóng, vật liệu chèn bịt chống cháy tại chỗ ống và cáp xuyên qua tường sàn, có khi thêm quạt tăng áp buồng thang để đẩy khói ra. Tất cả đã được thẩm duyệt và nghiệm thu khi đưa toà nhà vào sử dụng.
Vấn đề là các bộ phận này đều có thể bị làm hỏng mà không ai báo. Cửa vẫn đứng đó nhưng bị chèn mở; tường vẫn đó nhưng có một lỗ khoét to bằng nắm tay quanh bó cáp mới. Khi có cháy, khói đi qua đúng những lỗ đó, và chính các tầng xa đám cháy lại gặp khói trước khi biết chuyện gì xảy ra.
Những điểm cần kiểm và dấu hiệu hỏng
Đơn vị vận hành có thể đưa các điểm dưới đây vào lịch đi kiểm hằng tuần hoặc hằng tháng. Việc sửa chữa cửa, vật liệu chống cháy cần thợ có chuyên môn và vật tư phù hợp với thiết kế.
| Điểm kiểm | Trạng thái đúng | Dấu hiệu hỏng hay gặp |
|---|---|---|
| Cửa buồng thang bộ mỗi tầng | Tự đóng kín sau khi mở, chốt ăn khớp, không vật chèn | Chèn bằng gạch, nêm gỗ, dây buộc; tay co yếu, cửa đóng không sát |
| Cửa giữa hầm và sảnh thang máy | Tự đóng, không bị khoá chết từ phía cần thoát | Mở toang cả ngày cho tiện đi lại, bị chặn bằng xe |
| Cửa hộp kỹ thuật điện, nước mỗi tầng | Đóng, có khoá, bên trong không chứa đồ | Mất khoá, cửa mở, cư dân để thùng sơn, chổi, đồ cũ bên trong |
| Lỗ xuyên sàn trong hộp kỹ thuật | Được chèn bịt kín bằng vật liệu chống cháy | Lỗ mới khoét quanh cáp mạng, cáp truyền hình; vật liệu chèn bong tróc |
| Cửa ống đổ rác, phòng thu rác tầng | Cửa khép kín, phòng sạch, không rác tràn | Cửa ống bị kẹt mở, rác xếp ngoài hành lang, phòng rác thành kho |
| Gioăng, kính cửa ngăn cháy | Gioăng nguyên, kính không nứt, không bị thay bằng kính thường | Gioăng rách, kính vỡ thay tạm bằng tấm khác |
Mỗi điểm hỏng nên được chụp ảnh, ghi vị trí và ngày phát hiện, chuyển cho người phụ trách sửa và kiểm lại sau khi sửa. Danh sách này cũng là thứ đoàn kiểm tra PCCC thường xem khi đi thực tế ở các tầng.
Vì sao cửa ngăn cháy hay bị chèn và cách xử lý tận gốc
Người làm vệ sinh, giao hàng cần đẩy xe qua. Cửa tự đóng làm việc đẩy xe rác, xe hàng rất bất tiện nên bị chèn mở. Xử lý bằng cách sắp xếp lại lịch, có người giữ cửa khi chuyển đồ, hoặc với cửa phù hợp thì dùng cơ cấu giữ cửa mở bằng nam châm điện, tự nhả khi có tín hiệu báo cháy — việc lắp đặt cần đơn vị chuyên môn và phải phù hợp thiết kế.
Cư dân thấy hành lang bí. Một số hộ chèn cửa thang cho gió lùa qua. Giải thích ngắn gọn công dụng của cửa trong nhóm tin nhắn cư dân, đồng thời kiểm tra hệ thống thông gió hành lang có hoạt động đúng không.
Tay co hỏng, cửa đóng không tới. Cửa đóng nửa chừng cũng như mở. Thay tay co, chỉnh bản lề là việc nhỏ nhưng phải làm ngay, vì cửa này có mặt ở mọi tầng và hỏng dần theo thời gian.
Khoá cửa thang để chống trộm. Khoá chết cửa buồng thang từ phía cần thoát ra là lỗi nghiêm trọng. Nhu cầu an ninh nên giải bằng giải pháp cho phép mở từ phía thoát nạn mà vẫn kiểm soát được chiều vào, được tư vấn bởi đơn vị có chuyên môn.
Quản lý nhà thầu khi họ khoan, khoét vào hộp kỹ thuật
Phần lớn lỗ hở trong hộp kỹ thuật đến từ nhà thầu viễn thông, truyền hình, sửa chữa điện nước làm xong rồi đi. Một quy trình đơn giản ngăn được việc đó:
- Mọi nhà thầu muốn mở hộp kỹ thuật phải đăng ký với ban quản lý, nêu tầng, nội dung công việc, thời gian.
- Kỹ thuật toà nhà mở hộp, chụp ảnh hiện trạng trước khi nhà thầu làm.
- Nếu phải khoan qua tường, sàn, nhà thầu cam kết chèn bịt lại bằng vật liệu chống cháy phù hợp sau khi xong, ghi trong giấy đăng ký.
- Kỹ thuật toà nhà nghiệm thu, chụp ảnh sau khi làm, đóng và khoá hộp.
- Lưu ảnh trước – sau cùng giấy đăng ký vào hồ sơ; lần kiểm tra định kỳ đối chiếu lại.
Quy trình này nên được ghi trong nội quy toà nhà và gửi cho các nhà mạng, nhà cung cấp dịch vụ đang có hạ tầng trong toà nhà, để họ không thể nói là không biết.
Ống đổ rác và phòng thu rác: chỗ hay bị quên
Nhiều chung cư cũ và một số chung cư mới có ống đổ rác chạy dọc toà nhà, mỗi tầng một cửa đổ, dưới chân là phòng thu rác. Đây là không gian chứa chất cháy thường xuyên: túi nilon, giấy, đôi khi cả tàn thuốc chưa tắt hoặc pin cũ do cư dân vứt vào. Một đám cháy trong ống rác có thể đưa khói tới mọi tầng qua các cửa đổ không đóng kín.
Đơn vị vận hành nên kiểm tra cửa đổ rác ở mỗi tầng có tự khép không, phòng thu rác có được dọn đúng lịch không, có đầu báo, đầu phun hoạt động không nếu thiết kế có. Nội quy nên nhắc cư dân không vứt tàn thuốc, than, pin, bình xịt vào ống rác. Rác cồng kềnh, đồ cũ mang xuống tập kết đúng chỗ, không để ở sảnh tầng.
Một số toà nhà đã khoá ống rác và chuyển sang thu gom theo tầng vì vệ sinh. Khi đó ống rác không còn dùng nhưng vẫn là một hộp đứng nối các tầng, vẫn cần cửa đóng kín và không được biến thành chỗ chứa đồ. Mọi thay đổi công năng như vậy nên hỏi đơn vị tư vấn và cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH để biết có ảnh hưởng tới giải pháp đã thẩm duyệt hay không.
Ví dụ giả định: vì sao tầng mười hai ngửi thấy khói của tầng ba
Một toà chung cư hai mươi tầng ở Đà Nẵng. Một đêm, ổ cắm trong phòng kỹ thuật điện tầng ba bị chập, cháy âm ỉ lớp vỏ cáp. Đầu báo trong phòng kỹ thuật hoạt động, nhưng trước khi chuông kêu, cư dân tầng mười hai đã gọi xuống bảo vệ vì ngửi thấy mùi khét ở sảnh tầng. Lực lượng tại chỗ dập được đám cháy nhỏ, không ai bị thương.
Khi rà lại, đơn vị vận hành tìm ra đường khói đi: hộp kỹ thuật dọc toà nhà có ba vị trí lỗ xuyên sàn đã bị khoét rộng khi một nhà mạng kéo cáp quang hai năm trước và không được chèn bịt lại; cửa hộp kỹ thuật tầng mười hai bị mất khoá, đóng không khít. Khói theo hộp kỹ thuật đi lên như trong một ống khói rồi thoát ra hành lang tầng mười hai.
Sau sự cố, toà nhà đi kiểm toàn bộ hộp kỹ thuật, chèn bịt lại các lỗ hở bằng vật liệu phù hợp, thay khoá cửa hộp và ban hành quy trình đăng ký nhà thầu như ở trên. Chi phí cho toàn bộ việc này nhỏ hơn rất nhiều so với hậu quả nếu đám cháy xảy ra vào lúc không ai phát hiện kịp. Câu chuyện là giả định, nhưng con đường khói đi như vậy là điều các đơn vị vận hành có kinh nghiệm đều biết.
Ghi nhận và báo cáo: để việc giữ kín có dấu vết
Đoàn kiểm tra không có thời gian đi hết mọi tầng của một toà nhà ba mươi tầng. Họ thường xem sổ sách để biết toà nhà có tự kiểm hay không, rồi chọn vài tầng đi thực tế. Nếu sổ ghi đều đặn và thực tế khớp với sổ, đó là dấu hiệu toà nhà được vận hành nghiêm túc.
Sổ hoặc bảng kiểm nên có: ngày, tầng, người kiểm, từng điểm đạt hay không đạt, việc đã làm, ngày sửa xong. Có thể làm trên bảng tính hoặc ứng dụng quản lý toà nhà, miễn là in hoặc xuất ra được khi cần. Các lỗi lặp lại ở cùng một chỗ là thông tin có giá trị: một cửa thang tầng năm bị chèn mỗi tuần cho thấy có nhu cầu chưa được giải quyết ở tầng đó.
Cuối quý, đơn vị vận hành tổng hợp gửi ban quản trị: bao nhiêu lỗi phát hiện, bao nhiêu đã sửa, hạng mục nào cần chi tiền lớn. Muốn xem thêm các loại giấy tờ PCCC mà một toà nhà có thể phải có, bạn có thể tra hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Cửa thoát hiểm chung cư có được giữ mở bằng nam châm không?
Có loại cơ cấu giữ cửa mở bằng nam châm điện, tự nhả để cửa đóng khi có tín hiệu báo cháy. Việc lắp phải do đơn vị có chuyên môn thực hiện, kết nối đúng với hệ thống báo cháy và phù hợp thiết kế. Chèn bằng gạch, nêm gỗ thì không được.
Ai chịu chi phí sửa cửa ngăn cháy bị hỏng?
Cửa ngăn cháy ở buồng thang, hầm là phần sở hữu chung. Sửa nhỏ như thay tay co thường thuộc chi phí vận hành; thay cả bộ cửa có thể lấy từ kinh phí bảo trì theo quy chế. Nếu hỏng do người cụ thể gây ra, toà nhà có thể yêu cầu người đó chịu chi phí.
Cư dân có được để đồ trong hộp kỹ thuật tầng không?
Không nên. Hộp kỹ thuật chứa cáp điện và đường ống, đồ để trong đó vừa là chất cháy vừa cản việc sửa chữa. Ban quản lý nên khoá hộp, dọn đồ và đưa quy định này vào nội quy toà nhà.
Làm sao biết lỗ xuyên sàn đã được chèn đúng vật liệu chống cháy?
Người không chuyên khó phân biệt bằng mắt. Ban quản lý nên yêu cầu nhà thầu cung cấp thông tin vật liệu sử dụng và nghiệm thu bằng ảnh trước – sau. Khi nghi ngờ, mời đơn vị bảo dưỡng PCCC có chuyên môn kiểm tra.
Thay kính cửa ngăn cháy bị vỡ bằng kính thường được không?
Không nên. Kính trên cửa ngăn cháy là một phần của bộ cửa có khả năng chịu lửa theo thiết kế; thay bằng kính thường làm cửa mất tác dụng. Hãy liên hệ đơn vị cung cấp cửa hoặc nhà thầu có chuyên môn để thay đúng loại.
Toà nhà đã khoá ống rác có cần làm gì thêm về PCCC?
Ống rác dù không dùng vẫn là một hộp đứng nối các tầng. Cần giữ cửa đóng kín, không biến thành chỗ chứa đồ. Nếu muốn thay đổi công năng, nên hỏi đơn vị tư vấn và cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH trước.