Ở trung tâm thương mại và siêu thị đang hoạt động, ban quản lý giữ hệ thống chung và kỷ luật chung, còn mỗi người thuê gian hàng giữ an toàn trong gian của mình; năm điểm phải nhìn mỗi ngày là lối đi và cửa thoát không bị hàng hoá chắn, kho phụ không vượt chiều cao cho phép, khu ẩm thực kiểm soát được nguồn lửa, hệ thống báo cháy – chữa cháy ở trạng thái sẵn sàng, và các sự kiện tạm thời được duyệt trước.
Đây là loại cơ sở có nhiều người cùng lúc, nhiều người không quen mặt bằng, nhiều đơn vị thuê cùng sử dụng một hệ thống. Bài viết dành cho bộ phận vận hành của trung tâm, quản lý siêu thị và chủ gian hàng, theo góc duy trì điều kiện PCCC khi đang mở cửa. Thiết kế khoang cháy, lối thoát theo quy chuẩn đã được tính từ lúc xây dựng; việc hướng dẫn khách thoát nạn thuộc mảng thoát hiểm. Quy định cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành và hướng dẫn của cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH.
Vì sao trung tâm thương mại khó giữ điều kiện PCCC hơn một toà văn phòng
Toà văn phòng có vài chục khách thuê, giờ làm việc ổn định, đồ đạc ít thay đổi. Trung tâm thương mại có thể có hàng trăm gian hàng, mỗi mùa đổi một lần trang trí, hàng hoá nhập xuất liên tục, khu ẩm thực nấu nướng cả ngày, cuối tuần có sân khấu sự kiện ở sảnh giữa. Lượng chất cháy và cách bố trí thay đổi từng tuần, trong khi hệ thống PCCC được thiết kế cho một bố cục nhất định.
Người thuê gian hàng thường có nhân viên bán hàng làm theo ca, nhiều người mới, ít người được tập huấn về hệ thống của trung tâm. Khách tham quan không biết lối thoát nào gần nhất, và khi có sự cố họ có xu hướng đi về phía cửa mình đã vào. Siêu thị lớn có thêm kho hàng phía sau, xe nâng, khu đóng gói và khu sơ chế thực phẩm.
Vì vậy công việc PCCC ở đây chủ yếu là kỷ luật vận hành: quy định rõ cho người thuê, kiểm tra thường xuyên, duyệt mọi thay đổi tạm thời và có lực lượng tại chỗ đủ mạnh ở giờ đông nhất. Hệ thống tốt đến đâu cũng giảm tác dụng nếu lối thoát bị kệ hàng khuyến mãi chắn hoặc đầu phun bị biển quảng cáo treo che.
Chia việc giữa ban quản lý trung tâm và người thuê gian hàng
Hợp đồng thuê và quy định cho người thuê của từng trung tâm có thể khác; bảng dưới là cách chia thường gặp.
| Nội dung | Ban quản lý trung tâm | Người thuê gian hàng |
|---|---|---|
| Hệ thống báo cháy, chữa cháy, hút khói, đèn sự cố | Vận hành, bảo dưỡng, xử lý lỗi | Không che, không tự dời; báo ngay khi thấy hỏng |
| Lối đi chung, hành lang kỹ thuật, cửa thoát | Giữ thông thoáng, kiểm tra theo ca | Không bày hàng, kệ khuyến mãi ra ngoài ranh gian |
| Thiết kế, thi công gian hàng | Duyệt bản vẽ, vật liệu, giám sát thi công | Thiết kế đúng hướng dẫn, dùng vật liệu đạt yêu cầu |
| Điện trong gian hàng | Cấp nguồn, quy định công suất tối đa | Thiết bị, đèn trang trí, ổ cắm, tắt điện khi đóng cửa |
| Kho của gian hàng | Phân bổ vị trí, quy định chiều cao xếp | Xếp đúng quy định, không chất chất dễ cháy ngoài danh mục cho phép |
| Lực lượng PCCC, phương án | Đội PCCC của trung tâm, phương án chung | Cử người phối hợp, cho nhân viên dự huấn luyện, thực tập |
Ban quản lý nên có một danh sách đầu mối PCCC của từng gian hàng, cập nhật khi đổi quản lý cửa hàng. Khi có sự cố hay có kiểm tra, danh sách này là thứ cần ngay.
Năm điểm nóng cần kiểm mỗi ngày
Hàng hoá tràn ra lối đi. Mùa khuyến mãi, kệ hàng, thùng hàng, quầy dùng thử thường được đẩy ra hành lang chung. Bộ phận vận hành nên kẻ ranh gian hàng, đi kiểm theo ca và yêu cầu thu dọn ngay khi lấn.
Kho phụ và hành lang hậu cần. Phía sau các gian hàng thường có hành lang hậu cần dẫn tới cửa thoát và thang hàng. Đây là nơi thùng giấy, pallet, vật liệu đóng gói bị bỏ lại nhiều nhất. Kho xếp sát trần làm đầu phun không phun tới hàng phía dưới.
Khu ẩm thực. Bếp gas, chảo dầu, hệ thống hút khói, ống khói chung là nguồn nhiệt lớn nhất của trung tâm. Lịch vệ sinh đường ống hút khói, kiểm tra hệ thống gas, bình chữa cháy và chăn dập lửa ở từng quầy cần được giám sát chặt.
Trang trí theo mùa. Cây thông, hoa giả, vải, đèn trang trí dịp lễ được dựng tạm ở sảnh và gian hàng. Vật liệu dễ cháy, dây đèn kéo tạm, cấu trúc che đầu phun là những vấn đề hay đi kèm.
Phòng kỹ thuật bị tận dụng. Phòng tủ điện, phòng bơm, phòng kỹ thuật tầng bị dùng làm chỗ để đồ của trung tâm hoặc của người thuê. Giữ các phòng này đúng công năng, có khoá và có lịch kiểm.
Riêng với siêu thị: kho sau, khu sơ chế và giờ nhập hàng
Siêu thị trong trung tâm thương mại hoặc siêu thị độc lập ở tầng trệt toà nhà có những điểm riêng mà quản lý cửa hàng nên đưa vào lịch kiểm:
- Kho sau: hàng xếp theo khu, lối đi cho xe đẩy và xe nâng tay luôn thông, chừa khoảng trống dưới đầu phun; hàng dễ cháy như giấy vệ sinh, tã, đồ nhựa, cồn, bình xịt không dồn sát nhau hoặc sát tủ điện.
- Khu sơ chế, khu nấu chín: thiết bị điện công suất lớn có mạch riêng, chảo chiên có người trực và chăn dập lửa trong tầm tay, dầu thải gom đúng chỗ.
- Quầy lạnh, tủ đông chạy cả đêm: dàn nóng không bị che, bụi bám được vệ sinh, ổ cắm không bị nóng; đây là thiết bị hoạt động liên tục khi không có người.
- Khu sạc xe nâng điện, xe đẩy điện nếu có: vị trí cố định, thông thoáng, có bình chữa cháy, không sạc cạnh kho hàng dễ cháy.
- Giờ nhập hàng: pallet, thùng giấy tạm để ở khu nhận hàng phải được đưa vào kho trong ngày, không để qua đêm ở hành lang hậu cần hay chắn cửa thoát.
- Quầy thu ngân: nhân viên thu ngân đứng gần lối ra, nên được tập huấn để biết mở cửa thoát và hướng khách khi có sự cố.
Quản lý cửa hàng có thể in danh sách này thành bảng kiểm theo ca, ký tên người kiểm. Đoàn kiểm tra thường hỏi siêu thị có tự kiểm hay không và bằng chứng nằm ở đâu.
Duyệt sự kiện và cấu trúc tạm
Sự kiện ở sảnh trung tâm, hội chợ cuối tuần, gian hàng tạm là lúc bố cục mặt bằng thay đổi nhiều nhất. Quy trình duyệt gợi ý:
- Đơn vị tổ chức nộp phương án bố trí trước sự kiện một khoảng thời gian đủ để xem xét, thể hiện sân khấu, gian hàng, lối đi, vị trí thiết bị điện.
- Bộ phận kỹ thuật kiểm tra: không chắn lối thoát, tủ họng nước, nút báo cháy; không che đầu phun, đầu báo; tải điện trong giới hạn.
- Yêu cầu vật liệu dựng tạm, trang trí phù hợp yêu cầu về tính cháy; hạn chế vật liệu dễ bắt lửa như xốp, vải không xử lý.
- Không dùng pháo sáng, khói tạo hiệu ứng, lửa thật trong nhà nếu chưa được đánh giá và cho phép theo quy định.
- Bố trí thêm người của đội PCCC trung tâm và bình chữa cháy tại khu sự kiện trong thời gian diễn ra.
- Kiểm tra lại sau khi dựng xong và trước giờ mở cửa; tháo dỡ xong thì kiểm lại hệ thống ở khu vực đó.
Sự kiện đông người bất thường có thể cần thêm phương án kiểm soát số người. Phần này ban quản lý nên trao đổi trước với cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH địa phương.
Lực lượng tại chỗ ở giờ cao điểm và ca đêm
Một trung tâm thương mại vào tối thứ bảy có thể có số người đông gấp nhiều lần ngày thường. Phương án chữa cháy của trung tâm cần có tình huống ở giờ cao điểm, với phân công cụ thể: ai nhận tín hiệu từ tủ báo cháy, ai kiểm tra vị trí báo, ai phát thông báo qua hệ thống âm thanh, ai mở cửa thoát và hướng dẫn khách ở từng tầng, ai đón lực lượng chữa cháy.
Nhân viên bán hàng của các gian hàng là một nguồn lực lớn nếu được tập huấn: họ đứng sẵn ở khắp các tầng và biết khu vực của mình. Trung tâm nên tổ chức buổi huấn luyện ngắn cho nhân viên gian hàng định kỳ, mời mỗi gian hàng cử người tham gia và có danh sách lưu. Siêu thị cần chú ý nhân viên quầy thu ngân và nhân viên kho, những người đứng gần lối ra và khu nhiều hàng hoá.
Sau giờ đóng cửa, trung tâm gần như trống nhưng hệ thống điện, tủ lạnh, kho hàng vẫn hoạt động. Ca đêm cần người trực biết đọc tủ trung tâm, đi tuần theo lộ trình có điểm kiểm, và gọi được 114 cùng lãnh đạo trung tâm khi có tín hiệu.
Khi đoàn kiểm tra đến và các lỗi hay bị nêu
Theo kinh nghiệm thực tế, những gì hay bị ghi kiến nghị ở trung tâm thương mại và siêu thị khá giống nhau: hàng hoá lấn lối đi và chắn cửa thoát; kho xếp sát trần; đầu phun bị biển quảng cáo, trần trang trí che; cửa ngăn cháy giữa khu bán hàng và kho bị chèn; dây điện kéo tạm cho trang trí; bình chữa cháy ở gian hàng hết hạn kiểm tra; nhân viên không biết vị trí nút báo cháy gần nhất.
Hầu hết các lỗi này nằm ở khu vực của người thuê. Ban quản lý nên chuyển yêu cầu khắc phục bằng văn bản kèm ảnh và hạn, theo dõi đến khi xong, rồi tổng hợp báo cáo kết quả cho cơ quan đã kiểm tra. Hợp đồng thuê nên có điều khoản cho phép ban quản lý áp dụng biện pháp theo thoả thuận khi người thuê không khắc phục.
Muốn xem thêm các loại giấy tờ khác mà một gian hàng kinh doanh đặc thù cần có, như ăn uống, mỹ phẩm, có thể tra hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com. Phần mở mới một mô hình kinh doanh đủ mọi giấy phép là nội dung khác với bài này.
Câu hỏi thường gặp
Người thuê gian hàng có phải mua bình chữa cháy riêng không?
Tuỳ quy định của trung tâm và loại hàng kinh doanh. Nhiều trung tâm yêu cầu gian hàng có nguồn nhiệt như quầy ăn uống phải trang bị bình chữa cháy và chăn dập lửa riêng. Hãy đọc quy định cho người thuê và hỏi ban quản lý trước khi khai trương.
Trang trí Tết, Giáng sinh trong trung tâm thương mại cần lưu ý gì về PCCC?
Dùng vật liệu khó cháy hoặc đã được xử lý, không che đầu phun, đầu báo, không chắn lối thoát và tủ họng nước, dây đèn trang trí phải đi đúng nguồn được cấp. Phương án trang trí nên được bộ phận kỹ thuật duyệt trước khi dựng.
Kho của siêu thị được xếp hàng cao bao nhiêu?
Chiều cao xếp hàng phụ thuộc thiết kế hệ thống chữa cháy và loại hàng, phải để khoảng trống dưới đầu phun theo yêu cầu kỹ thuật. Con số cụ thể nên hỏi đơn vị thiết kế hoặc bảo dưỡng hệ thống và đối chiếu quy định hiện hành.
Sự kiện có dùng máy tạo khói trong trung tâm thương mại được không?
Máy tạo khói có thể kích hoạt đầu báo khói và gây báo cháy giả, làm khách hoảng loạn. Chỉ dùng khi đã được ban quản lý đánh giá, có biện pháp kỹ thuật phù hợp và tuân thủ quy định hiện hành. Nhiều trung tâm không cho phép.
Nhân viên gian hàng có phải học huấn luyện PCCC không?
Người được phân công nhiệm vụ PCCC và lực lượng tại chỗ thuộc diện phải huấn luyện. Nhân viên bán hàng khác nên được phổ biến kiến thức cơ bản: lối thoát, nút báo cháy, cách dùng bình chữa cháy. Trung tâm thường tổ chức buổi tập chung cho các gian hàng.
Ai chịu trách nhiệm khi cháy bắt đầu từ một gian hàng?
Trách nhiệm được xác định theo nguyên nhân do cơ quan có thẩm quyền kết luận, cùng với hợp đồng thuê và việc tuân thủ của từng bên. Người thuê có lỗi có thể phải bồi thường; ban quản lý có lỗi trong vận hành hệ thống cũng có thể phải chịu phần của mình. Thiệt hại lớn nên hỏi luật sư.