Chuồng cọp kín bốn mặt là lỗi bị nêu nhiều nhất trong các đợt rà soát PCCC nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà trọ, vì nó xoá mất lối ra thứ hai: khi cầu thang chính đầy khói, người ở tầng trên không còn đường nào khác. Yêu cầu đặt ra không phải là tháo bỏ lồng sắt, mà là trên lồng phải có ô mở được nhanh từ bên trong, dẫn ra ban công, mái, sân thượng hoặc nhà bên, và người trong nhà biết cách mở.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 đặt yêu cầu về giải pháp thoát nạn cho nhà ở, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; nhiều địa phương đã có đợt vận động, hướng dẫn mở ô thoát nạn trên lồng sắt từ trước khi luật mới có hiệu lực. Bài này nhìn vấn đề từ góc tuân thủ: yêu cầu hiểu thế nào, cán bộ kiểm tra nhìn gì, giữ nó ra sao cho khỏi hỏng theo thời gian. Kỹ năng thoát hiểm của người ở là một chủ đề khác.
Lối ra thứ hai là gì và vì sao nhà ống hay thiếu
Lối ra thứ hai là đường để người trong nhà ra tới nơi an toàn mà không phải đi qua đường chính đang có lửa hoặc khói. Ở nhà ống mặt phố, đường chính gần như luôn là cầu thang giữa nhà, dẫn xuống tầng trệt, mà tầng trệt lại là khu bán hàng, chỗ để xe và nơi cháy hay bắt đầu nhất. Nếu tầng trệt cháy, cầu thang thành ống khói, đường chính coi như mất.
Nhà ống thường kẹp giữa hai nhà khác, chỉ có mặt trước và mặt sau thoáng. Mặt trước tầng trên là ban công, cửa sổ; mặt sau là ô thoáng, sân phơi, hoặc chẳng có gì. Để chống trộm, chủ nhà hàn lồng sắt kín các ban công, cửa sổ, sân thượng. Mỗi tấm lồng giải quyết một nỗi lo có thật, nhưng cộng lại thì căn nhà chỉ còn một đường ra.
Lối ra thứ hai không nhất thiết là một cầu thang mới. Với nhà ống đang sử dụng, nó thường là sự kết hợp giữa ô mở trên lồng sắt, lối từ tầng thượng sang mái nhà bên, ban công đủ rộng để chờ cứu nạn, và cửa không bị khoá cứng. Giải pháp cụ thể phụ thuộc kết cấu từng nhà và cần được người có chuyên môn xem; mức yêu cầu với từng loại nhà đối chiếu hướng dẫn hiện hành và hỏi Công an cấp xã.
Cán bộ kiểm tra thường nhìn gì ở lối ra thứ hai
Bảng dưới đây gom những điểm hay được hỏi khi rà soát nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà trọ. Bạn có thể dùng nó như phiếu tự kiểm trước.
| Điểm được nhìn | Đạt khi | Chưa đạt khi |
|---|---|---|
| Có lối ra ngoài cầu thang chính | Từ tầng có người ngủ có ít nhất một đường khác ra ban công, mái, sân thượng hoặc nhà bên | Mọi cửa sổ, ban công đều bị lồng hàn kín |
| Ô mở trên lồng sắt | Đủ rộng cho người lớn chui qua, mở từ bên trong bằng chốt, then, khoá có chìa treo sẵn cạnh ô | Ô quá nhỏ, hàn chết, hoặc khoá mà chìa để chỗ khác |
| Đường tới ô mở | Không bị tủ, giường, hàng hoá chắn; có thể tới trong bóng tối | Phải trèo qua đồ đạc, ô nằm sau tủ quần áo |
| Phía ngoài ô mở | Dẫn tới chỗ đứng an toàn hoặc chỗ lực lượng cứu nạn tiếp cận được | Mở ra là khoảng không không có chỗ bám, đứng |
| Người trong nhà biết | Mọi người lớn biết ô ở đâu, mở thế nào; đã thử mở | Chỉ chủ nhà biết, chưa ai từng mở |
Kích thước, độ cao, cách mở cụ thể của ô thoát nạn có hướng dẫn kỹ thuật ở từng thời kỳ; khi thuê thợ làm, yêu cầu làm theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan PCCC địa phương.
Giữ an ninh mà không khoá chết
Chốt trong, không khoá ngoài. Ô mở dùng then cài, chốt gạt chỉ thao tác được từ bên trong là cách vừa chống trộm vừa mở nhanh. Kẻ trộm đứng ngoài không với tới chốt, người trong nhà gạt một cái là mở.
Nếu phải khoá, chìa treo ngay cạnh. Ổ khoá trên ô thoát nạn chỉ chấp nhận được khi chìa treo cố định ngay bên cạnh, ở chỗ người trong nhà biết và với tới được, kể cả trẻ lớn. Chìa cất trong ngăn kéo là coi như không có.
Kết hợp cảm biến và chuông. Thay vì khoá thêm, có thể lắp cảm biến mở cửa hoặc chuông báo ở ô mở để biết khi có người lạ động vào. An ninh được bảo đảm bằng cảnh báo, không phải bằng khoá chết.
Thoả thuận với nhà bên. Nếu lối ra thứ hai đi qua mái hoặc sân thượng nhà hàng xóm, nên nói chuyện trước, thống nhất chỗ đi và cách mở. Hai nhà cùng làm thì cả hai cùng có thêm đường ra.
Đừng sơn kín, đừng trồng cây phủ kín. Ô mở bị sơn dính bản lề, bị giàn cây leo phủ kín sau vài năm là chuyện thường. Mỗi năm thử mở ít nhất một lần.
Làm ô mở trên lồng sắt: các bước nên theo
Đây là việc nên thuê thợ có kinh nghiệm làm, nhưng chủ nhà cần biết thứ tự để giám sát và để việc làm ra đáp ứng được yêu cầu.
- Xác định tầng nào có người ngủ và từ mỗi tầng đó, hướng nào ra được chỗ an toàn: ban công trước, sân phơi sau, mái nhà bên.
- Hỏi Công an cấp xã hoặc xem hướng dẫn của cơ quan PCCC địa phương về kích thước, vị trí, cách mở ô thoát nạn đang áp dụng.
- Chọn vị trí ô sao cho từ trong phòng tới được dễ, phía ngoài có chỗ đứng hoặc chỗ tiếp cận.
- Thuê thợ cắt và làm khung ô với bản lề, then cài phía trong; không làm ô chỉ để “có cho đủ”.
- Thử mở từ bên trong khi tắt đèn, với người lớn tuổi nhất và người nhỏ nhất đủ lớn trong nhà.
- Dọn đồ đạc trên đường tới ô, ghi vị trí ô vào sơ đồ nhà nếu có.
- Chụp ảnh ô mở, lưu cùng giấy tờ PCCC của nhà để làm bằng chứng khi kiểm tra.
Nếu nhà đi thuê, việc cắt lồng sắt cần chủ nhà đồng ý; nên thoả thuận bằng văn bản ai chịu chi phí.
Nhà trọ nhiều tầng và lối ra thứ hai
Với nhà trọ, câu chuyện khó hơn nhà ở gia đình. Mỗi phòng trọ thường có một cửa ra hành lang và một cửa sổ, cửa sổ bịt lưới. Hành lang dẫn về một cầu thang. Nếu chủ trọ làm ô mở ở từng cửa sổ phòng, người thuê phải biết và giữ thông; nếu làm lối ra chung ở cuối hành lang, lối đó phải luôn mở được và không bị chất đồ. Chủ trọ cũng phải tính chuyện lối ra của tầng trên cùng có thông lên mái hay không.
Nhà trọ có quy mô thuộc danh mục cơ sở thuộc diện quản lý, hoặc thuộc nhóm nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ, thường có yêu cầu chặt hơn về số lối thoát nạn theo quy chuẩn; với nhà xây mới, phần này nằm trong thiết kế đã được thẩm duyệt. Với nhà trọ cũ chưa đạt, việc bổ sung lối thoát có thể là cải tạo, cần thiết kế và thủ tục; hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH của tỉnh để biết phương án nào được chấp nhận.
Trong mọi trường hợp, phần chủ trọ chắc chắn làm được ngay là: không khoá chết bất kỳ cửa nào trên đường ra, cổng chính mở được từ bên trong, và mỗi người thuê mới được chỉ lối ra thứ hai ngay hôm chuyển đến.
Những câu hỏi để tự soát lại sau khi đã làm
Làm xong ô mở chưa phải là xong. Thói quen sinh hoạt làm lối ra thứ hai mất dần tác dụng; mấy câu dưới đây giúp bạn kiểm lại mỗi vài tháng.
- Ô mở có bị đồ đạc, chậu cây, giàn phơi chắn không?
- Chốt, then có bị gỉ, kẹt, bị ai đó thêm khoá không?
- Người mới đến ở (họ hàng, người làm thuê, người thuê trọ mới) đã được chỉ chưa?
- Phía bên ngoài ô mở có bị nhà bên xây thêm, bịt lại không?
- Nếu ô có khoá, chìa có còn treo đúng chỗ không?
- Có ai trong nhà đã từng thực sự mở và chui qua thử chưa?
Ghi kết quả vào sổ tự kiểm của nhà. Khi đoàn kiểm tra hỏi, một dòng ghi ngày thử mở gần nhất có sức thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Nên gắn việc soát này với một mốc dễ nhớ trong năm, như đầu mùa mưa hoặc trước Tết, lúc nhà thường sơn sửa, dọn dẹp, kê lại đồ. Đó cũng là lúc lối ra thứ hai hay bị vô tình chắn mất nhất.
Không làm thì sao: kiểm tra, nhắc nhở và trách nhiệm
Trong các đợt rà soát nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà trọ, lồng sắt kín thường được ghi thành kiến nghị kèm thời hạn khắc phục. Ở nhiều nơi, cán bộ Công an cấp xã đến từng nhà hướng dẫn, chụp ảnh trước và sau, rồi quay lại kiểm. Bỏ qua kiến nghị không chỉ làm hồ sơ của nhà xấu đi, mà còn có thể dẫn tới xử lý vi phạm hành chính theo quy định hiện hành; mức xử lý cụ thể bạn đối chiếu văn bản đang có hiệu lực, bài này không ghi con số.
Phần nặng hơn nằm ở trách nhiệm khi có sự cố. Nếu cháy xảy ra và người trong nhà không thoát được vì lồng sắt kín, trong khi chủ nhà đã được nhắc từ trước, trách nhiệm dân sự và có thể cả hình sự sẽ được xem xét trên cơ sở đó. Với nhà trọ, người chịu trách nhiệm trước hết là chủ nhà, vì người thuê không có quyền tự thay đổi kết cấu ngôi nhà.
Vì vậy, nếu đã nhận kiến nghị mà chưa làm kịp, hãy làm ngay phần làm được (dọn đường tới ô, treo chìa cạnh khoá), báo lại với cơ quan đã kiểm tra về lịch hoàn thành phần còn lại, và giữ bằng chứng mình đang làm. Khi có tranh chấp phức tạp về trách nhiệm, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải tháo bỏ chuồng cọp không?
Không. Yêu cầu thường được đặt ra là lồng sắt phải có ô mở được nhanh từ bên trong để làm lối thoát khi cần, không phải tháo bỏ hoàn toàn. Kích thước, vị trí ô và cách mở nên làm theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan PCCC địa phương.
Ô thoát nạn trên lồng sắt có được khoá không?
Nên dùng then, chốt thao tác từ bên trong thay vì khoá. Nếu buộc phải khoá, chìa phải treo cố định ngay cạnh ô ở chỗ mọi người trong nhà biết và với tới được. Ô khoá mà chìa cất nơi khác thường bị coi là không đạt khi kiểm tra.
Nhà ống không có ban công, không có mái thông sang nhà bên thì làm lối ra thứ hai thế nào?
Trường hợp này cần người có chuyên môn khảo sát, vì giải pháp phụ thuộc kết cấu nhà, có thể là lối lên mái, ban công chờ cứu nạn hoặc thiết bị hỗ trợ thoát nạn. Hỏi Công an cấp xã hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH để biết phương án được chấp nhận trước khi làm.
Nhà thuê có lồng sắt kín, người thuê có tự cắt được không?
Lồng sắt là một phần của nhà, nên người thuê cần chủ nhà đồng ý trước khi cắt, tốt nhất bằng văn bản ghi rõ ai làm, ai chịu chi phí. Nếu chủ nhà không đồng ý, người thuê có thể phản ánh với Công an cấp xã khi thấy chỗ ở không an toàn.
Làm ô thoát nạn có cần xin phép xây dựng không?
Cắt một ô mở trên lồng sắt có sẵn thường là sửa chữa nhỏ, không thay đổi kết cấu. Nếu phải đục tường, làm thêm cầu thang, thay đổi kết cấu sàn mái thì có thể thuộc diện phải có thủ tục xây dựng. Hỏi cơ quan quản lý xây dựng ở địa phương khi không chắc.
Đoàn kiểm tra có vào tận phòng ngủ để xem ô thoát nạn không?
Khi kiểm tra nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc nhà trọ, cán bộ có thể đề nghị xem đường thoát từ các tầng có người ngủ, vì đó là nơi cần lối ra thứ hai nhất. Bạn có quyền hỏi rõ mục đích và đi cùng trong suốt buổi kiểm tra.