Người thuê phòng trọ có nghĩa vụ giữ an toàn cháy trong phần mình sử dụng: dùng điện đúng tải và không tự ý sửa, nấu ăn đúng chỗ, sạc xe đúng nơi quy định, không để đồ chắn lối đi chung, không động vào phương tiện chữa cháy, báo ngay cho chủ nhà khi thấy hỏng, và phối hợp khi có kiểm tra. Nếu gây cháy do lỗi của mình, người thuê chịu trách nhiệm bồi thường và có thể bị xử lý theo quy định.
Nhiều người nghĩ PCCC là việc của chủ nhà. Đúng là chủ nhà lo phần kết cấu, điện tổng, lối ra, phương tiện chung; nhưng Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 đặt trách nhiệm cho mọi người trong việc phòng cháy ở nơi mình ở và làm việc. Bài này nói rõ phần của người thuê, để bạn biết mình cần làm gì, và cũng biết khi nào là việc chủ nhà phải làm để yêu cầu cho đúng.
Phần của người thuê, phần của chủ nhà
Ranh giới chi tiết tuỳ hợp đồng, nhưng cách chia dưới đây là cách hiểu phổ biến và hợp lý. Khi hợp đồng ghi khác, làm theo hợp đồng nếu không trái quy định.
| Hạng mục | Người thuê | Chủ nhà |
|---|---|---|
| Điện | Dùng thiết bị phù hợp, không quá tải ổ cắm, không tự kéo dây, tắt thiết bị khi ra khỏi phòng | Hệ thống dây, aptomat, tủ điện, sửa chữa khi hỏng |
| Nấu ăn | Nấu đúng chỗ, đúng loại bếp đã thoả thuận, có người trông khi nấu | Bố trí chỗ nấu an toàn, quy định loại bếp được dùng |
| Xe và sạc xe | Để xe đúng chỗ, sạc ở khu quy định, không mang pin vào phòng | Bố trí chỗ để xe và khu sạc an toàn |
| Lối đi chung | Không để đồ ở hành lang, cầu thang; giữ cổng, cửa theo nội quy | Giữ lối ra thông, cổng mở được từ trong |
| Phương tiện chữa cháy | Không di chuyển, không tháo, báo khi thấy hỏng; biết vị trí và cách dùng | Mua, đặt, kiểm tra, nạp lại |
| Trong phòng | Giữ gọn, không chứa chất dễ cháy nổ, không bịt cửa sổ thoát | Bàn giao phòng an toàn, sửa hư hỏng thuộc kết cấu |
Bảng này cũng giúp bạn biết khi nào nên yêu cầu chủ nhà: những gì nằm ở cột chủ nhà mà đang hỏng, bạn có quyền đề nghị sửa.
Điện trong phòng: những việc người thuê hay làm sai
Cắm nhiều thiết bị lớn vào một ổ. Bình nóng lạnh, bếp điện, nồi cơm, ấm siêu tốc cùng cắm một ổ nối dài là kịch bản cháy quen thuộc. Mỗi thiết bị công suất lớn nên có ổ riêng, và không dùng cùng lúc nếu dây phòng nhỏ.
Tự kéo thêm dây, thay aptomat. Aptomat nhảy là tín hiệu quá tải; thay bằng cái lớn hơn là bỏ lớp bảo vệ. Hãy báo chủ nhà, đừng tự xử lý.
Dùng ổ cắm, dây sạc rẻ tiền đã hỏng. Ổ cắm nóng, chảy nhựa, dây sạc nứt vỏ quấn băng dính là những thứ nên thay ngay, chi phí nhỏ so với rủi ro.
Để thiết bị chạy khi đi vắng. Điều hoà, quạt có thể chạy, nhưng bàn là, máy sấy, bếp, sạc pin dự phòng nên tắt và rút khi ra khỏi phòng.
Đặt ổ cắm, sạc trên đệm, gối. Sạc điện thoại, máy tính trên giường nệm làm nhiệt không thoát được; đặt trên mặt bàn cứng.
Nấu ăn, đồ đạc và chất dễ cháy trong phòng
Phòng trọ thường nhỏ, đồ đạc dồn sát nhau. Một số thói quen dưới đây giúp phòng của bạn không thành nơi bắt đầu một đám cháy.
- Nấu ở chỗ đã thoả thuận với chủ nhà; không nấu trên gác lửng, cạnh rèm, cạnh giường.
- Dùng bình gas mini đúng loại, không để bình dự trữ trong phòng; không dùng bếp than, bếp củi trong phòng kín.
- Không chứa xăng, dầu, cồn, sơn, bình xịt số lượng lớn trong phòng.
- Không bịt kín cửa sổ bằng tủ, giá, thùng đồ; cửa sổ có thể là lối ra thứ hai.
- Không thắp nến, hương, hút thuốc trên giường hoặc gần vải, giấy.
- Không bỏ đồ ăn trên bếp rồi đi ra ngoài, kể cả “chỉ vài phút”.
- Không treo quần áo, khăn lên bóng đèn, quạt sưởi, ổ cắm.
Những việc này nghe đơn giản, nhưng phần lớn các vụ cháy phòng trọ được cơ quan chức năng ghi nhận đều bắt đầu từ chính những thói quen như vậy.
Hợp đồng và nội quy: đọc kỹ phần về an toàn cháy
Trước khi ký hợp đồng thuê, đọc kỹ các điều khoản về thiết bị điện được dùng, nấu ăn, chỗ để và sạc xe, chất đồ ở khu chung, và trách nhiệm khi gây thiệt hại. Nếu hợp đồng không có, nên hỏi chủ nhà và ghi thêm vào phụ lục, vì những điều đó sẽ là căn cứ khi có tranh chấp. Nội quy nhà trọ thường được chủ nhà phát hoặc dán; ký nhận nội quy nghĩa là bạn đã được phổ biến và đồng ý tuân thủ.
Nếu nội quy có điều bạn thấy bất hợp lý, ví dụ cấm hoàn toàn sạc xe mà không có khu sạc, hãy nói chuyện với chủ nhà trước khi ký. Thoả thuận rõ từ đầu tốt hơn nhiều so với ký cho xong rồi tự xoay, vừa vi phạm, vừa nguy hiểm.
Khi chuyển vào, nên hỏi chủ nhà ba điều: aptomat của phòng ở đâu, bình chữa cháy gần nhất ở đâu, lối ra thứ hai là đường nào. Nếu chủ nhà không trả lời được, đó cũng là thông tin đáng để bạn cân nhắc trước khi ở lâu.
Thấy chỗ không an toàn thì báo thế nào
Báo đúng cách giúp việc được sửa nhanh và để lại dấu vết nếu sau này có chuyện. Làm theo thứ tự sau.
- Chụp ảnh chỗ hỏng hoặc không an toàn: ổ cắm cháy xém, bình mất áp, cổng khoá không mở được, đồ chắn cầu thang.
- Nhắn tin cho chủ nhà, mô tả ngắn gọn, kèm ảnh, đề nghị thời gian sửa; tin nhắn là bằng chứng bạn đã báo.
- Trong lúc chờ, tránh dùng thiết bị hỏng, không tự sửa phần điện của nhà.
- Nếu sau một thời gian hợp lý chủ nhà không xử lý mà nguy cơ vẫn còn, nhắc lại bằng văn bản.
- Khi nguy cơ nghiêm trọng (cổng không mở được, hệ thống báo cháy bị tắt, điện chập liên tục) mà chủ nhà không xử lý, phản ánh với Công an cấp xã nơi nhà trọ ở.
Phản ánh là quyền của người ở, không phải để gây khó cho chủ nhà. Nói chuyện thẳng thắn trước, kèm đề xuất cụ thể, thường được đón nhận tốt hơn.
Phối hợp khi chủ nhà và cơ quan kiểm tra
Nhà trọ có thể được Công an cấp xã kiểm tra theo đợt rà soát hoặc khi có phản ánh. Khi đó, cán bộ thường xem khu chung, có khi đề nghị xem phần điện, bếp trong một số phòng. Người thuê nên hợp tác: mở cửa khi được thông báo, trả lời trung thực về thiết bị đang dùng, chỗ nấu, chỗ sạc xe. Che giấu một bếp gas trong phòng hay giấu pin rời dưới gầm giường không làm nguy cơ biến mất, chỉ khiến chủ nhà và những người ở cùng gánh rủi ro mà không biết.
Nếu buổi kiểm tra chỉ ra lỗi trong phòng bạn, ví dụ ổ cắm nối dài quá tải, bếp đặt sát rèm, hãy sửa ngay và báo lại chủ nhà. Lỗi thuộc phần chủ nhà, ví dụ aptomat phòng không đúng tải, cửa sổ hàn kín, bạn có thể đề nghị chủ nhà khắc phục, kèm theo nội dung kiến nghị của đoàn kiểm tra.
Một số nhà trọ tổ chức buổi hướng dẫn ngắn về dùng bình chữa cháy, ngắt điện, gọi 114, hoặc phối hợp với tổ dân phòng. Đi tham gia mất chừng nửa giờ, nhưng là cách nhanh nhất để biết cầm bình đúng cách và biết hàng xóm cùng dãy là ai, điều rất có ích khi có chuyện lúc nửa đêm.
Nếu chẳng may gây cháy: trách nhiệm đến đâu
Người gây cháy do lỗi của mình (quên tắt bếp, sạc pin hỏng, dùng điện quá tải) có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho chủ nhà và những người bị ảnh hưởng theo quy định của pháp luật dân sự. Mức bồi thường phụ thuộc thiệt hại thực tế, lỗi của mỗi bên và kết luận nguyên nhân của cơ quan chức năng. Nếu chủ nhà cũng có lỗi, ví dụ điện tổng không đạt, không có khu sạc, lối ra bị khoá, trách nhiệm có thể được chia.
Ngoài trách nhiệm dân sự, hành vi vi phạm quy định PCCC có thể bị xử phạt hành chính; trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng về người hoặc tài sản có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự. Mức xử lý cụ thể phụ thuộc văn bản hiện hành và kết luận điều tra, bài này không nêu con số.
Khi xảy ra sự cố, việc trước hết là an toàn của người: báo động, gọi 114, ra ngoài. Sau đó, giữ lại tin nhắn, ảnh, hợp đồng, nội quy; không vội ký thoả thuận bồi thường khi chưa rõ nguyên nhân. Nếu thiệt hại lớn hoặc có tranh chấp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề để hiểu quyền và nghĩa vụ của mình.
Ví dụ giả định: một vụ chập ổ cắm và chuyện bồi thường
Ví dụ giả định: một người thuê trọ ở Huế cắm ấm siêu tốc và nồi cơm điện chung một ổ nối dài; ổ cắm chảy nhựa, bén vào rèm, cháy xém một mảng tường và hỏng chiếc tủ của chủ nhà. Hàng xóm phát hiện, dùng bình ở hành lang dập được. Không ai bị thương.
Chủ nhà yêu cầu người thuê đền toàn bộ: sơn lại phòng, thay tủ, thay rèm. Người thuê cho rằng dây điện trong phòng quá nhỏ, aptomat phòng không nhảy khi quá tải, nên chủ nhà cũng có phần lỗi. Cả hai đều có lý một phần. Cách giải quyết hợp lý là cùng xem lại hợp đồng, nội quy về thiết bị được dùng, nhờ thợ điện kiểm phần dây và aptomat, chụp ảnh, ghi biên bản có chữ ký hai bên, rồi thoả thuận chia chi phí theo phần lỗi.
Bài học cho người thuê: dùng ổ nối dài cho thiết bị công suất lớn là phần lỗi rõ ràng của mình. Bài học cho chủ nhà: aptomat không đúng tải là phần lỗi của nhà. Nếu hai bên không tự thoả thuận được, có thể nhờ hoà giải ở cơ sở hoặc hỏi người làm nghề về pháp luật.
Câu hỏi thường gặp
Người thuê trọ có phải tự mua bình chữa cháy không?
Thông thường phương tiện chữa cháy ở khu chung do chủ nhà mua và quản lý. Người thuê không bắt buộc phải mua, nhưng có một bình nhỏ trong phòng, nhất là khi có nấu ăn, giúp xử lý đám cháy nhỏ nhanh hơn. Nếu tự mua, chọn hàng có nguồn gốc rõ ràng và học cách dùng.
Chủ trọ có quyền vào phòng kiểm tra điện, bếp không?
Chủ nhà có thể kiểm tra phần điện, bếp trong phòng để bảo đảm an toàn nếu được thoả thuận trong hợp đồng và báo trước cho người thuê. Trường hợp khẩn cấp như có khói, mùi khét, việc vào phòng để xử lý là cần thiết. Nên ghi rõ quyền này trong hợp đồng.
Sạc pin dự phòng, laptop qua đêm trong phòng có sao không?
Thiết bị chính hãng, còn tốt, đặt trên mặt cứng thoáng thì rủi ro thấp. Pin phồng, sạc kém chất lượng, đặt trên nệm hoặc dưới gối là tình huống nguy hiểm. Nên rút sạc khi đầy và thay thiết bị có dấu hiệu bất thường.
Thấy phòng bên cạnh vi phạm an toàn cháy thì làm gì?
Bạn có thể nhắc nhẹ trực tiếp nếu quen, hoặc báo chủ nhà kèm ảnh để chủ nhà xử lý theo nội quy. Nếu nguy cơ nghiêm trọng và kéo dài mà không được xử lý, có thể phản ánh với Công an cấp xã. An toàn của cả dãy trọ phụ thuộc vào từng phòng.
Cửa sổ phòng trọ bị hàn lưới kín có được yêu cầu chủ nhà mở không?
Bạn có thể đề nghị chủ nhà làm ô mở được từ bên trong trên lưới sắt để có lối ra thứ hai, giải thích lý do an toàn. Việc cắt lưới là thay đổi ngôi nhà nên cần chủ nhà đồng ý và thường do chủ nhà làm; người thuê không nên tự cắt.
Gây cháy nhỏ không thiệt hại gì có cần báo ai không?
Đám cháy nhỏ đã dập tắt, không có thiệt hại đáng kể thì ít nhất nên báo chủ nhà để kiểm tra nguyên nhân, nhất là nếu liên quan tới điện. Nếu cháy lan, có thiệt hại hoặc người bị ảnh hưởng, việc báo cơ quan chức năng làm theo quy định hiện hành.