Nội quy PCCC là những điều người trong cơ sở phải làm và không được làm để phòng cháy; tiêu lệnh chữa cháy là mấy bước ngắn phải làm ngay khi phát hiện cháy; còn biển cấm, biển báo là ký hiệu đặt đúng chỗ nguy hiểm để nhắc tại chỗ. Ba thứ này thường được in sẵn một bộ, treo cạnh nhau rồi để đó nhiều năm. Treo đủ chưa chắc đã đúng: nội quy chép của nơi khác, tiêu lệnh treo ở chỗ không ai đi qua, biển cấm lửa dán trong phòng làm việc còn khu chứa gas thì không có.
Bài này giúp bạn phân biệt ba loại, viết nội quy cho khớp với chính cơ sở mình, chọn chỗ treo theo dòng người đi lại và theo vị trí nguy hiểm, và đưa chúng vào hồ sơ quản lý PCCC đúng cách. Quy cách về kích thước, màu sắc, ký hiệu biển báo do tiêu chuẩn kỹ thuật quy định; bạn mua biển của nơi bán đúng tiêu chuẩn hoặc hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH khi chưa chắc, bài không thay thế các tiêu chuẩn đó.
Ba thứ khác nhau ở đâu
Phân biệt rõ trước khi viết hay mua, vì mỗi loại phục vụ một khoảnh khắc khác nhau trong ngày làm việc của cơ sở:
| Nội quy PCCC | Tiêu lệnh chữa cháy | Biển cấm, biển báo | |
|---|---|---|---|
| Trả lời câu hỏi | Hằng ngày phải làm gì, không được làm gì | Có cháy thì làm gì ngay | Chỗ này nguy hiểm gì, thiết bị ở đâu, lối nào ra |
| Ai đọc | Nhân viên, người thuê, khách lưu trú | Bất kỳ ai phát hiện cháy | Mọi người đi qua, kể cả người lần đầu đến |
| Độ dài | Vài điều đến một trang | Bốn, năm dòng | Ký hiệu, rất ít chữ |
| Ai soạn | Cơ sở tự soạn theo thực tế | Nội dung phổ biến, thống nhất | Mua theo tiêu chuẩn, không tự chế ký hiệu |
| Đặt ở đâu | Lối vào, phòng trực, khu nghỉ của nhân viên, phòng khách lưu trú | Cạnh bình chữa cháy, tủ họng nước, nơi dễ thấy | Ngay tại vị trí nguy hiểm hoặc vị trí thiết bị |
| Khi nào sửa | Khi cơ sở đổi công năng, thêm khu mới, đổi quy trình | Ít khi đổi | Khi di chuyển thiết bị, thêm khu nguy hiểm |
Nhầm phổ biến là coi tiêu lệnh như nội quy và ngược lại. Tiêu lệnh phải ngắn để một người đang hoảng đọc được trong vài giây; nhồi thêm các điều cấm vào đó là làm hỏng chính chức năng của nó. Nội quy thì ngược lại, cần cụ thể đến từng khu vực, đọc lúc bình tĩnh.
Tiêu lệnh chữa cháy: nội dung quen thuộc và cách dùng
Tiêu lệnh chữa cháy treo ở các cơ sở Việt Nam nhiều năm nay có nội dung quen thuộc gồm bốn việc: hô hoán báo cho mọi người biết, ngắt điện khu vực cháy, dùng bình chữa cháy và họng nước tại chỗ để dập đám cháy, gọi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH qua số 114. Một số bản có thêm dòng về cứu người bị nạn và di chuyển tài sản. Thứ tự này có lý do: báo cho người khác trước để không ai bị kẹt lại, ngắt điện để không ai bị điện giật khi dùng nước.
Trong thực tế, các việc này diễn ra gần như song song khi có nhiều người: một người hô và gọi 114, người khác ngắt điện, người thứ ba dùng bình. Vì vậy tiêu lệnh nên đi kèm phân công vị trí trong quyết định phân công của cơ sở. Tiêu lệnh nói làm gì; phân công nói ai làm.
Chỗ treo tiêu lệnh hợp lý nhất là ngay cạnh hoặc ngay trên bình chữa cháy và tủ họng nước, ở độ cao mắt nhìn. Lý do đơn giản: người chạy đến lấy bình sẽ nhìn thấy nó đúng lúc cần. Treo tiêu lệnh trong phòng giám đốc, sau cánh cửa hay trên cao sát trần thì có cũng như không.
Mẫu tiêu lệnh bán sẵn thường dùng chung, bạn không cần tự soạn lại. Nếu cơ sở có khách nước ngoài thường xuyên như khách sạn, homestay, nên có thêm bản song ngữ đặt trong phòng khách; nội dung dịch sát nghĩa, không thêm điều gì mới.
Viết nội quy PCCC cho đúng cơ sở mình
Nội quy là phần cơ sở phải tự viết, vì không ai biết khu bếp, kho hay chỗ sạc xe của bạn bằng bạn. Một cách soạn thực tế:
- Đi một vòng cơ sở cùng người phụ trách PCCC, ghi lại mọi nguồn lửa và nguồn nhiệt (bếp gas, bếp điện, máy hàn, lò sấy, ổ cắm sạc xe điện), mọi chỗ chứa chất dễ cháy (kho giấy, thùng carton, dung môi, bình gas dự phòng) và mọi lối đi, lối ra.
- Với mỗi nguồn nguy hiểm, viết một điều cụ thể. Ví dụ "Không để hàng cách bếp dưới một mét" thay cho "Không để chất dễ cháy gần nguồn nhiệt"; "Rút sạc xe điện trước khi khoá cửa ra về" thay cho "Sử dụng điện an toàn". Khoảng cách cụ thể nào là hợp lý, bạn đối chiếu quy chuẩn hoặc hỏi người có chuyên môn.
- Thêm các điều chung: khu vực cấm hút thuốc, cấm dùng lửa trần; không khoá, không chèn, không chất hàng ở lối thoát; không tự ý câu móc điện; không di chuyển hoặc che khuất phương tiện chữa cháy.
- Thêm điều về người ngoài: khách, người giao hàng, thợ sửa chữa phải tuân thủ nội quy; việc hàn cắt, dùng lửa của thợ bên ngoài phải được người phụ trách cho phép trước.
- Ghi trách nhiệm: ai phổ biến nội quy cho nhân viên mới, ai nhắc nhở, vi phạm nội quy thì xử lý theo quy chế nội bộ của cơ sở.
- Cho người đứng đầu ký ban hành, ghi ngày; lưu một bản gốc trong hồ sơ, treo bản sao ở các vị trí đã chọn.
- Phổ biến cho nhân viên hiện tại và ghi nhận việc phổ biến vào sổ huấn luyện hoặc biên bản họp, có chữ ký người nghe.
Nội quy dài hai trang mà không ai đọc hết kém hơn mười điều rõ ràng. Nếu cơ sở có nhiều khu khác nhau, chẳng hạn khu bán hàng, khu bếp và kho, có thể làm một nội quy chung và mỗi khu một bản nội quy riêng ngắn, treo ngay tại khu đó.
Biển cấm, biển báo: đặt ở đâu mới có tác dụng
Biển báo có tác dụng khi nó xuất hiện đúng chỗ người ta sắp làm điều nguy hiểm, hoặc đúng chỗ người ta đang tìm một thiết bị. Một số vị trí nên rà khi đi kiểm cơ sở:
- Khu chứa gas, kho bình gas dự phòng, khu bếp: biển cấm lửa, cấm hút thuốc ngay tại cửa vào hoặc trên tường khu đó.
- Kho hàng dễ cháy, kho giấy, kho dung môi, kho pin: biển cấm lửa tại lối vào kho, không dán bên trong phía sau chồng hàng.
- Khu sạc xe điện, để xe tầng trệt: biển cấm hút thuốc và nhắc quy định sạc theo nội quy cơ sở.
- Vị trí bình chữa cháy, tủ họng nước: biển chỉ vị trí phương tiện ở chỗ nhìn thấy được từ xa, nhất là khi bình đặt khuất sau quầy hay trong hành lang dài.
- Lối ra, cửa thoát nạn: biển hoặc đèn chỉ dẫn theo đúng thiết kế đã được duyệt; việc bố trí lối thoát nạn và đèn chỉ dẫn theo quy chuẩn là phần thẩm duyệt, ở đây chủ cơ sở giữ cho chúng không bị che khuất, không bị tháo.
- Tủ điện, phòng máy: biển cảnh báo nguy hiểm điện và nhắc chỉ người có trách nhiệm được mở.
Biển mua sẵn cần đúng ký hiệu theo tiêu chuẩn hiện hành. Không tự vẽ biểu tượng mới, không tự đổi màu cho hợp trang trí, vì người đi qua nhận biết biển nhờ màu và hình quen thuộc chứ không phải nhờ chữ. Biển bị bạc màu, rách, bị kệ hàng che đi một nửa thì thay hoặc dời lại; ghi việc này vào biên bản tự kiểm tra.
Lỗi hay gặp khi đoàn kiểm tra xem nội quy, tiêu lệnh, biển báo
Nội quy chép của cơ sở khác. Quán ăn treo nội quy nhắc đến "xưởng sản xuất", "kho nguyên liệu", khách sạn treo nội quy của kho xăng dầu. Đọc là biết cơ sở chưa tự đánh giá rủi ro của mình.
Có treo nhưng không ai biết. Hỏi nhân viên bán hàng một điều trong nội quy, họ không nhớ điều nào. Nội quy chưa được phổ biến cũng như chưa có.
Tiêu lệnh treo xa bình chữa cháy. Bình đặt cạnh quầy, tiêu lệnh treo ở hành lang sau. Lúc cần thì không thấy.
Biển cấm lửa ở chỗ không có nguy cơ, thiếu ở chỗ có nguy cơ. Văn phòng dán ba biển, khu bếp gas không có biển nào.
Biển bị che. Hàng khuyến mãi xếp cao che mất biển chỉ vị trí bình, cây cảnh che đèn chỉ dẫn lối ra.
Văn bản không có ngày, không có người ký. Nội quy in sẵn mua ngoài tiệm, không ghi tên cơ sở, không có chữ ký người đứng đầu, nên không thể hiện được cơ sở đã ban hành.
Đưa nội quy, tiêu lệnh vào hồ sơ và giữ chúng sống
Trong bộ hồ sơ quản lý PCCC, phần này thường gồm bản gốc nội quy có chữ ký người đứng đầu, danh sách vị trí treo nội quy, tiêu lệnh, biển báo (có thể đánh dấu trên sơ đồ bố trí phương tiện), và bằng chứng đã phổ biến cho nhân viên như biên bản họp hoặc chữ ký trong sổ huấn luyện. Thành phần chính xác của hồ sơ theo văn bản hiện hành, bạn đối chiếu với hướng dẫn mới hoặc hỏi cơ quan tiếp nhận.
Mỗi lần cơ sở thay đổi, chẳng hạn mở thêm khu bếp, thêm kho, cho thuê thêm một phần mặt bằng, chuyển từ bếp than sang bếp gas, hãy đọc lại nội quy xem có điều nào cần thêm. Một dòng trong biên bản tự kiểm tra hằng quý kiểu "đã rà nội quy, không thay đổi" hoặc "đã bổ sung điều 9 về sạc xe điện" cho thấy nội quy được chăm sóc, không phải treo một lần rồi bỏ.
Nhân viên mới là lúc nội quy dễ bị bỏ qua nhất. Cách đơn giản là đưa việc đọc nội quy và đi xem vị trí bình chữa cháy vào ngày làm việc đầu tiên, người phụ trách ký xác nhận đã hướng dẫn. Với nhân viên thời vụ dịp lễ, Tết, phần này càng cần vì họ làm đúng lúc cơ sở đông khách và chất nhiều hàng nhất.
Nếu cần xem các loại giấy tờ PCCC khác mà một mô hình kinh doanh phải có ngoài bộ hồ sơ quản lý, bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com rồi đối chiếu với cơ sở mình.
Câu hỏi thường gặp
Tiêu lệnh chữa cháy có phải mua đúng mẫu nào không?
Tiêu lệnh có nội dung phổ biến và thống nhất, thường bán sẵn ở nơi bán thiết bị PCCC. Bạn chọn bản rõ chữ, đúng nội dung quen thuộc và đặt đúng chỗ. Nếu cần biết yêu cầu cụ thể về hình thức theo tiêu chuẩn hiện hành, hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH nơi cơ sở hoạt động.
Nội quy PCCC có cần đăng ký hay nộp cho cơ quan nào không?
Nội quy là văn bản nội bộ do người đứng đầu cơ sở ban hành, thông thường được lưu trong hồ sơ quản lý PCCC và xuất trình khi kiểm tra chứ không phải nộp để duyệt. Nếu địa phương có yêu cầu cập nhật lên hệ thống cơ sở dữ liệu, làm theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận.
Khách sạn có cần treo nội quy PCCC trong từng phòng không?
Với cơ sở lưu trú, đặt hướng dẫn ngắn trong phòng là cách thực tế để khách biết lối ra và việc phải làm khi có báo cháy. Nội dung nên ngắn, có thể song ngữ, kèm sơ đồ vị trí phòng. Yêu cầu bắt buộc cụ thể với từng loại cơ sở lưu trú, bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Biển cấm hút thuốc và biển cấm lửa có thay được cho nhau không?
Không hẳn. Cấm hút thuốc là một trường hợp của cấm lửa, nhưng khu chứa gas hay dung môi cần cấm mọi nguồn lửa trần và tia lửa, không chỉ thuốc lá. Đặt đúng loại biển theo nguy cơ của từng khu, và ghi rõ trong nội quy để nhân viên hiểu phạm vi cấm.
Nhà ở kết hợp kinh doanh có phải treo nội quy và tiêu lệnh không?
Ở nhà ống tầng dưới bán hàng, treo tiêu lệnh cạnh bình chữa cháy và vài điều nội quy ngắn ở khu kinh doanh là việc nên làm dù cơ sở có thuộc diện phải lập đủ hồ sơ hay không. Mức yêu cầu cụ thể với nhà ở kết hợp kinh doanh, bạn hỏi Công an cấp xã hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH.
Nội quy bị mờ, rách thì có cần ban hành lại không?
Nếu nội dung không đổi, chỉ cần in lại bản sao từ bản gốc đã ký để treo, không phải ký ban hành mới. Nếu nhân dịp đó bạn sửa nội dung thì ký ban hành bản mới, ghi ngày, và rút bản cũ ra lưu ở phần văn bản hết hiệu lực.