Quán cà phê, trà sữa trong nhà phố nhiều tầng có một cấu trúc rủi ro rất điển hình: quầy pha chế, kho nguyên liệu và xe máy của khách tập trung ở tầng trệt, khách ngồi ở các tầng trên, và tất cả nối với nhau bằng một cầu thang duy nhất. Một sự cố ở tầng trệt, dù nhỏ, có thể đẩy khói lên đúng con đường mà khách ở trên phải đi xuống.
Bài viết dành cho chủ quán và quản lý ca đang vận hành quán cà phê, trà sữa, tiệm bánh có chỗ ngồi trong nhà phố. Thủ tục mở quán, an toàn thực phẩm và đăng ký kinh doanh là phần khác. Ở đây chỉ bàn những gì cần giữ để quán đang bán không phá vỡ điều kiện an toàn, theo tinh thần Luật PCCC và CNCH 2024; diện quản lý và yêu cầu cụ thể theo quy mô, bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi Công an cấp xã, cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH nơi quán hoạt động.
Hiểu cấu trúc rủi ro của quán nhà phố
Nhà phố được xây cho một gia đình ở, sau đó được cho thuê làm quán. Cầu thang vốn chỉ phục vụ vài người, nay phục vụ vài chục khách. Tầng trệt vốn là phòng khách, nay vừa là quầy, vừa là kho, vừa là chỗ để xe. Nhiều nhà có lồng sắt, chuồng cọp ở các tầng trên, cửa sổ bị bịt kín để lắp điều hoà.
Trong cấu trúc đó, cầu thang giống ống khói: khói từ tầng trệt bốc lên theo cầu thang rất nhanh. Vì thế các nguồn cháy ở tầng trệt, như ổ điện của quầy pha chế, xe máy và xe điện để sát chân cầu thang, kho ly nhựa và thùng giấy, là những thứ cần được kiểm soát chặt nhất. Một quán giữ được tầng trệt gọn, an toàn đã giải quyết phần lớn rủi ro của cả nhà.
Nếu quán đã cải tạo nhà, như đục thông tầng, làm thêm tầng lửng, lợp mái sân thượng, những thay đổi đó có thể đã cần thủ tục thẩm duyệt. Khi định làm thêm, hỏi cơ quan có thẩm quyền trước; khi đã làm rồi mà chưa rõ, nên hỏi để có hướng xử lý thay vì để tới kỳ kiểm tra.
Tầng trệt quán: các nguồn rủi ro và cách giữ
Bảng dưới gom những thứ hay có ở tầng trệt của quán cà phê nhà phố. Mỗi dòng là một việc cụ thể để giao cho người phụ trách:
| Nguồn rủi ro | Vì sao đáng lo | Cách giữ khi đang bán |
|---|---|---|
| Quầy pha chế: máy pha, máy xay, tủ mát, máy làm đá, nồi nấu trân châu | Nhiều thiết bị công suất lớn trên ít ổ cắm; nước bắn vào ổ | Ổ cố định riêng cho thiết bị lớn; ổ đặt cao, xa vùng nước; thợ điện xem lại tải khi thêm máy |
| Bếp nhỏ nấu topping, bánh | Bếp gas mini, lò nướng chạy lâu | Không để nồi đang nấu không người trông; khoá van sau khi dùng; bình gas mini cất xa nguồn nhiệt |
| Xe máy, xe điện của khách và nhân viên | Xe để sát chân cầu thang; xe điện cắm sạc nhờ | Không nhận sạc xe khách; xếp xe chừa lối từ cầu thang ra cửa |
| Kho ly, ống hút, thùng giấy | Chất cháy khối lượng lớn ngay dưới cầu thang | Kho đặt xa chân cầu thang và tủ điện; nhập vừa đủ, dọn thùng rỗng hằng ngày |
| Tủ điện tổng | Bị che bởi kệ hàng, tủ lạnh | Giữ trống trước tủ; nhân viên ca nào cũng biết vị trí |
Nhiều quán tận dụng gầm cầu thang làm kho vì đó là chỗ "thừa". Đó cũng là chỗ tệ nhất để đặt chất cháy, vì đám cháy ở gầm cầu thang chặn đúng đường ra của mọi người ở trên.
Tầng trên và sân thượng: những thứ khách mang lại rủi ro
Khách hút thuốc ở sân thượng, ban công. Tàn thuốc rơi vào chậu cây khô, đệm ngồi, mái bạt. Gạt tàn có nước hoặc cát, đặt đủ ở khu cho phép hút thuốc, nhân viên dọn định kỳ.
Sạc điện thoại, laptop khắp nơi. Quán cho khách ngồi làm việc nhiều giờ, ổ cắm nối dài chạy dưới sàn đến từng bàn. Nên bố trí ổ cố định, không để ổ nối dài chạy ngang lối đi và cầu thang.
Nến bàn, đèn dầu trang trí. Không khí ấm cúng của quán đêm thường đi kèm nến. Đèn nến điện thay được phần lớn hiệu ứng mà không có lửa trần.
Mái bạt, mái tre, rèm ở sân thượng. Vật liệu nhẹ, khô dưới nắng, dễ bắt lửa từ tàn thuốc hay đèn trang trí. Không đặt thiết bị sinh nhiệt dưới mái bạt; kiểm dây đèn trang trí sau mỗi mùa mưa.
Cửa lên sân thượng bị khoá ngoài giờ. Nếu sân thượng là một hướng ra khi cầu thang chính có khói, cửa lên không được khoá theo cách người bên trong không mở được. Hỏi đơn vị chuyên môn hoặc cơ quan có thẩm quyền về cách bố trí phù hợp với nhà của bạn.
Phân công trong ca khi quán có sự cố
Quán cà phê nhà phố thường chỉ có vài nhân viên mỗi ca, nhiều bạn làm bán thời gian. Phân công cần đơn giản, nhớ được, và gắn với vị trí đứng thường ngày:
- Người đứng quầy: ngắt điện khu quầy, dùng bình chữa cháy nếu đám cháy nhỏ và an toàn để xử lý, gọi 114.
- Người chạy bàn tầng trên: báo khách tầng mình, hướng khách đi xuống bằng cầu thang theo đúng phương án đã thống nhất, kiểm nhà vệ sinh và góc khuất trước khi rời tầng.
- Người thu ngân hoặc quản lý ca: mở hết cửa tầng trệt, dời xe chắn lối nếu làm được nhanh, đếm khách ra và đón lực lượng chữa cháy.
- Nếu ca chỉ có hai người: một người lo tầng trệt và gọi 114, một người lo toàn bộ tầng trên; ghi rõ trong bảng phân công treo ở quầy.
- Sau sự cố: không cho ai quay vào lấy đồ; báo chủ quán, chủ nhà; giữ nguyên hiện trường để cơ quan chức năng làm việc.
Bảng phân công nên được nhắc lại mỗi khi có nhân viên mới. Bạn part-time vào ca đầu tiên cần biết vị trí bình, cầu dao, và vai trò của mình trước khi nhận bàn.
Thuê nhà phố mở quán: thoả thuận với chủ nhà về PCCC
Quán thuê nhà thường gặp tình huống: chủ nhà không muốn tháo lồng sắt, không cho khoan tường đi lại điện, không muốn bỏ tiền sửa cầu thang. Người thuê lại là người đứng ra kinh doanh và chịu kiểm tra. Để tránh vướng mắc, nên ghi rõ trong hợp đồng thuê hoặc phụ lục: ai chịu chi phí sửa hệ thống điện, ai lo phương tiện chữa cháy, quán được phép cải tạo những gì để đáp ứng yêu cầu an toàn, và khi trả nhà thì xử lý thế nào.
Nếu chủ nhà vẫn ở một phần trong nhà, như tầng trên cùng, cần thống nhất cả việc dùng chung cầu thang, giờ khoá cửa, chỗ để xe và trách nhiệm khi có sự cố. Những điều này nên được viết ra, không chỉ nói miệng.
Ví dụ giả định: một quán trà sữa bốn tầng ở Hà Nội thuê nhà có lồng sắt kín ở hai tầng trên. Sau khi được Công an phường hướng dẫn, chủ quán và chủ nhà thoả thuận mở một ô cửa trên lồng sắt mỗi tầng, chi phí chia đôi, ghi vào phụ lục hợp đồng. Khi có tranh chấp về chi phí hay trách nhiệm, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) trước khi trao đổi tiếp.
Quán mở khuya, mở 24 giờ: ca ít người nhất là ca rủi ro nhất
Nhiều quán cà phê ở thành phố lớn mở tới khuya hoặc cả đêm cho sinh viên, người làm việc tự do. Ca đêm thường chỉ còn một, hai nhân viên, khách rải rác ở các tầng, nhiều người ngủ gục trên bàn hoặc đeo tai nghe. Đèn tầng trên được giảm bớt cho đỡ tốn điện, cửa tầng trệt khép lại vì an ninh. Đây là lúc mọi điểm yếu của quán nhà phố cộng lại.
Một số việc nên được quy định riêng cho ca đêm. Nhân viên ca đêm đi một vòng các tầng theo giờ cố định, không chỉ ngồi ở quầy. Khi khách thưa, gom khách xuống các tầng thấp và đóng bớt tầng trên cùng, tắt điện tầng không dùng. Cửa tầng trệt khép nhưng không khoá theo cách người bên trong không mở được ngay. Thiết bị ở quầy chỉ để chạy những gì thật sự cần.
Nếu ca đêm chỉ có một người, người đó cần được hướng dẫn kỹ nhất, không phải người mới nhất. Chủ quán nên có cách liên lạc nhanh với nhân viên ca đêm và với một người hỗ trợ gần nhà, và bảng phân công cho ca một người cần ghi rõ thứ tự ưu tiên: báo khách, gọi 114, rồi mới tới việc khác.
Đóng quán cuối ngày và giữ nếp
Phần lớn sự cố ở quán cà phê nhà phố không xảy ra lúc đông khách, mà xảy ra sau khi quán đã đóng: một máy làm đá, một nồi nấu trân châu, một ổ sạc, một tàn thuốc trong chậu cây. Người đóng quán nên đi từ tầng trên cùng xuống: kiểm sân thượng không còn tàn thuốc, tắt đèn trang trí, rút ổ nối dài ở từng tầng; xuống tầng trệt tắt bếp, khoá gas, tắt thiết bị không cần chạy qua đêm, giữ lại tủ mát, tủ đông trên ổ riêng; cuối cùng nhìn lại chân cầu thang và lối ra.
Hằng tháng, người phụ trách PCCC ghi sổ theo dõi bình chữa cháy, đầu báo nếu có, và tự đi một vòng như đoàn kiểm tra. Mỗi khi quán đổi bố trí bàn ghế, thêm máy, thêm tầng phục vụ, nên kiểm lại cầu thang và tầng trệt một lần trước khi mở bán.
Một thói quen nhỏ mà hiệu quả: chụp ảnh tầng trệt và cầu thang mỗi tối sau khi đóng quán, gửi vào nhóm chat của quán. Chủ quán nhìn ảnh là biết lối ra có trống không, thiết bị đã tắt chưa, và nhân viên cũng hiểu việc đóng quán đúng cách được coi trọng. Theo thời gian, tập ảnh này còn là bằng chứng quán duy trì điều kiện an toàn đều đặn.
Muốn rà soát các loại giấy phép khác của quán, như an toàn thực phẩm hay đăng ký kinh doanh, bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Quán cà phê nhỏ trong nhà phố có thuộc diện quản lý PCCC không?
Tuỳ quy mô, số tầng, khối tích và tiêu chí của văn bản hiện hành. Nhiều quán nhỏ thuộc nhóm nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc cơ sở do Công an cấp xã quản lý. Bạn nên hỏi trực tiếp nơi quán hoạt động để biết yêu cầu cụ thể.
Có được để xe máy của khách trong tầng trệt quán không?
Nhiều quán vẫn làm vậy, nhưng cần chừa lối từ chân cầu thang ra cửa, không để xe sát cầu thang và không nhận sạc xe điện của khách. Nếu được, bố trí chỗ để xe ở khu riêng hoặc ngoài nhà.
Lồng sắt ở tầng trên có phải tháo không?
Lồng sắt kín làm mất một hướng ra khi cầu thang có khói. Nhiều nơi được hướng dẫn mở ô cửa có thể mở từ bên trong. Cách làm phù hợp với nhà bạn nên hỏi Công an cấp xã hoặc cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH.
Nhân viên part-time có cần được hướng dẫn PCCC không?
Có. Mọi người làm việc trong quán cần biết vị trí bình chữa cháy, cầu dao, lối ra và vai trò của mình khi có sự cố trước khi nhận ca. Việc hướng dẫn nên ghi vào sổ để chứng minh khi được kiểm tra.
Quán mở thêm sân thượng cho khách ngồi có cần xin phép không?
Mở thêm khu phục vụ có thể làm thay đổi số người và yêu cầu an toàn của nhà. Nếu có cải tạo như lợp mái, làm sàn, bạn nên hỏi cơ quan có thẩm quyền xem có phải làm thủ tục thẩm duyệt không trước khi đưa vào dùng.
Chủ nhà không chịu sửa điện thì người thuê phải làm sao?
Trao đổi bằng văn bản, nêu rõ yêu cầu an toàn và kiến nghị của cơ quan kiểm tra nếu có. Thoả thuận chia chi phí và ghi vào phụ lục hợp đồng. Khi không thống nhất được, nên hỏi luật sư về trách nhiệm từng bên theo hợp đồng thuê.