Spa, cơ sở massage, thẩm mỹ thường được xem là nơi yên tĩnh, ít nguy cơ, nhưng thực tế lại có vài nguồn cháy đặc thù mà chủ cơ sở hay bỏ qua: khăn dính dầu massage tự nóng lên trong máy sấy hoặc khi chất đống, phòng xông hơi chạy nhiều giờ, nến thơm, đèn sưởi, máy hấp khăn. Cộng thêm việc khách nằm trong phòng kín, đang được đắp mặt nạ, quấn khăn, có khi đang ngủ, việc ra ngoài nhanh khi có sự cố khó hơn nhiều so với quán ăn hay cửa hàng.
Bài viết dành cho chủ spa, quản lý ca và kỹ thuật viên trưởng đang vận hành cơ sở. Điều kiện để mở spa và các giấy phép chuyên môn khác không nằm trong bài; ở đây chỉ bàn phần PCCC cần duy trì hằng ngày, theo tinh thần Luật PCCC và CNCH 2024. Diện quản lý và hồ sơ cụ thể của cơ sở bạn đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH nơi spa hoạt động.
Khăn dính dầu massage: nguồn cháy ít ai ngờ
Dầu massage, tinh dầu nền từ thực vật có một đặc tính nhiều người không biết: khi thấm vào vải và tiếp xúc với không khí, dầu bị ô xi hoá và toả nhiệt. Một chiếc khăn thì không sao, nhưng một đống khăn dính dầu dồn chặt trong giỏ, trong túi hay vừa ra khỏi máy sấy còn nóng có thể giữ nhiệt, nóng dần lên và tự bắt lửa sau vài giờ mà không cần nguồn lửa nào. Hiện tượng này đã được ghi nhận ở tiệm giặt, spa và cơ sở làm đẹp tại nhiều nước.
Giặt không sạch dầu là phần thứ hai của vấn đề. Nếu nhiệt độ hay chất giặt không đủ, dầu vẫn còn lại trên khăn sau khi giặt. Khăn đó vào máy sấy, được sấy nóng, rồi được gấp chồng ngay vào tủ khi còn ấm, chính là điều kiện để nhiệt tích lại. Nhiều sự cố xảy ra vào ban đêm, khi spa đã đóng cửa, trong phòng giặt hoặc kho khăn.
Vì thế, quy trình xử lý khăn ở spa không chỉ là chuyện vệ sinh mà còn là chuyện PCCC. Giặt đúng loại chất tẩy và nhiệt độ cho đồ dính dầu, để khăn nguội hoàn toàn trên giá thoáng trước khi xếp, không bỏ máy sấy chạy dở khi về, không để giỏ khăn bẩn qua đêm trong phòng kín là những quy tắc nên được viết thành văn bản.
Quy trình xử lý khăn trong ngày cho bộ phận giặt và kỹ thuật viên
Quy trình dưới đây là khung để spa điều chỉnh theo thiết bị và khối lượng của mình. Điều quan trọng là có người chịu trách nhiệm từng bước và có ghi chép:
- Kỹ thuật viên bỏ khăn dính dầu vào thùng kim loại hoặc thùng có nắp đặt ở khu riêng, không dồn vào túi nilon kín hay để trong phòng trị liệu.
- Bộ phận giặt giặt đồ dính dầu riêng với đồ thường, dùng chất giặt và chế độ nhiệt phù hợp với đồ dính dầu theo hướng dẫn nhà sản xuất máy.
- Khi sấy, không sấy quá tải; kết thúc mẻ sấy bằng chu trình làm nguội nếu máy có.
- Lấy khăn ra trải trên giá thoáng cho nguội hẳn rồi mới gấp xếp vào tủ.
- Không để máy sấy chạy khi không còn ai ở cơ sở; mẻ cuối ngày phải xong trước khi đóng cửa.
- Làm sạch lưới lọc xơ máy sấy sau mỗi mẻ; ghi sổ ngày, người làm.
- Cuối ngày, người đóng cửa kiểm phòng giặt, kho khăn, không còn giỏ khăn bẩn trong phòng trị liệu.
Nếu spa thuê dịch vụ giặt bên ngoài, khăn bẩn chờ giao đi cũng phải để ở thùng có nắp, chỗ thoáng, không qua đêm trong phòng kín.
Nguồn nhiệt khác trong spa và cách quản lý
Ngoài khăn dính dầu, spa có nhiều thiết bị sinh nhiệt chạy cùng lúc. Bảng dưới gom những thứ hay gặp:
| Nguồn nhiệt | Rủi ro | Cách quản lý khi vận hành |
|---|---|---|
| Phòng xông hơi khô, xông hơi ướt | Bếp sưởi chạy lâu; khăn, áo choàng phơi lên bếp | Không treo đồ gần bếp sưởi; tắt khi hết giờ; có người kiểm định kỳ khi đang dùng |
| Tủ hấp khăn, máy làm nóng đá | Chạy cả ngày, đặt sát khăn khô | Ổ cắm riêng; đặt trên mặt không cháy; tắt khi đóng cửa |
| Nến thơm, đèn xông tinh dầu dùng lửa | Lửa trần trong phòng kín, gần rèm, khăn | Thay bằng đèn điện; nếu dùng nến thì có đế, có người trông |
| Đèn sưởi, đèn hồng ngoại | Bề mặt rất nóng, gần ga giường | Giữ khoảng cách theo hướng dẫn; không che đèn |
| Máy sấy tóc, máy uốn, máy công nghệ cao | Dây nguồn bị kéo, ổ quá tải | Ổ cố định đủ cho từng giường; rút điện khi không dùng |
| Tinh dầu, cồn sát khuẩn | Chất lỏng dễ cháy để cạnh nguồn nhiệt | Cất tủ riêng, lượng vừa đủ dùng, xa máy hấp và nến |
Phòng xông hơi là thiết bị cần lắp đặt và bảo trì bởi người có chuyên môn. Chủ spa không nên tự sửa bếp sưởi hay đấu thêm dây điện vào phòng xông.
Phòng trị liệu kín và khách đang trong liệu trình
Phòng trị liệu được thiết kế để riêng tư: cửa đóng, rèm kín, cách âm, đèn mờ, nhạc nhẹ. Những yếu tố đó làm khách khó nhận biết sự cố bên ngoài. Spa nhà phố còn thường đặt phòng ở các tầng trên, chỉ có một cầu thang đi xuống. Khi có sự cố, khách đang nằm úp, quấn khăn, đắp mặt nạ hoặc ở trong bồn tắm thảo dược cần thời gian và cần người hướng dẫn.
Vì thế, phân công trong phương án chữa cháy của spa nên gắn với từng kỹ thuật viên: ai đang làm ở phòng nào thì chịu trách nhiệm báo cho khách phòng đó và đưa khách ra. Lễ tân nắm danh sách phòng đang có khách để đối chiếu khi mọi người đã ra ngoài. Áo choàng, dép đặt sẵn trong mỗi phòng giúp khách không phải loay hoay tìm đồ.
Cửa phòng trị liệu không nên có khoá mà người bên trong không mở được ngay. Lý do riêng tư có thể giải bằng chốt trong đơn giản. Cửa đi ra cầu thang, cửa sau cũng phải mở được từ bên trong trong giờ hoạt động, kể cả khi spa muốn hạn chế người lạ ra vào.
Spa trong nhà phố nhiều tầng: cầu thang, tầng trệt và xe của khách
Rất nhiều spa ở các thành phố lớn thuê nguyên căn nhà phố: tầng trệt làm lễ tân và chỗ để xe, các tầng trên chia phòng trị liệu, tầng tum là phòng giặt và kho. Mô hình này đặt toàn bộ khách và nhân viên vào một cầu thang duy nhất, trong khi nguồn cháy hay gặp nhất lại nằm ở hai đầu: xe máy ở tầng trệt và phòng giặt, kho khăn ở tầng trên cùng.
Ở tầng trệt, xe máy của khách và nhân viên thường xếp kín, có xe điện cắm sạc nhờ trong giờ làm. Spa nên quy định rõ không nhận sạc xe điện của khách, chỗ sạc của nhân viên nếu có phải tách khỏi chân cầu thang và lối ra, và xe phải xếp sao cho lối từ chân cầu thang ra cửa luôn trống.
Ở tầng trên cùng, phòng giặt và kho khăn nên được giữ gọn theo quy trình đã nêu, vì đây là nơi xa lối ra nhất và ít người qua lại sau giờ làm. Cầu thang ở giữa không được dùng làm chỗ để giỏ khăn, thùng hàng, ghế dư, dù chỉ tạm thời trong giờ cao điểm. Một cầu thang trống là thứ quý nhất của một spa nhà phố khi có sự cố.
Những điểm đoàn kiểm tra hay nêu ở spa
Phòng giặt, kho khăn chất đầy. Khăn sạch, khăn bẩn, áo choàng, ga giường dồn trong một phòng nhỏ không thông gió, sát tủ điện. Cần tách khăn bẩn ra khỏi kho khăn sạch và giữ khoảng cách với nguồn điện.
Ổ nối dài ở từng giường. Mỗi giường có máy hấp, máy công nghệ, đèn, máy sưởi chân. Ổ nối dài chạy dưới giường, bị nước, dầu bắn vào. Nên bố trí đủ ổ cố định, có thiết bị bảo vệ chống rò điện cho khu ướt.
Bình chữa cháy cất trong tủ cho đẹp. Để giữ thẩm mỹ, nhiều spa giấu bình trong tủ hay sau rèm. Bình phải ở vị trí dễ thấy, dễ lấy; có thể chọn vị trí hợp lý về thẩm mỹ, nhưng không được giấu.
Nhân viên không biết vị trí cầu dao. Kỹ thuật viên luân phiên, nhiều người mới. Mỗi người cần biết vị trí bình, cầu dao tầng mình làm việc và lối ra trước khi nhận khách.
Hồ sơ huấn luyện không cập nhật. Spa có tỷ lệ thay người cao. Sổ theo dõi huấn luyện cần cập nhật theo từng đợt nhân viên mới, kể cả kỹ thuật viên thời vụ.
Khi nào cần người làm nghề
Các việc như sắp lại kho khăn, viết quy trình giặt, phân công theo phòng, bố trí lại bình chữa cháy thì spa tự làm. Bạn cần đơn vị chuyên môn khi phải sửa hoặc lắp phòng xông hơi, bổ sung ổ điện và thiết bị bảo vệ cho khu ướt, đánh giá hệ thống báo cháy, hoặc khi spa mở rộng thêm tầng, thêm phòng làm thay đổi bố trí ban đầu. Mở rộng hay đổi công năng có thể phải làm thủ tục thẩm duyệt; nên hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH trước khi thi công.
Nếu spa đang thuê lại một phần nhà, ví dụ chỉ thuê tầng hai và tầng ba, việc phối hợp với chủ nhà và người thuê tầng dưới về cầu thang, cửa ra, báo cháy là cần thiết. Thoả thuận rõ bằng văn bản ai lo phần nào giúp tránh việc mỗi bên nghĩ bên kia đã lo.
Ví dụ giả định: một spa ba tầng ở Huế từng phát hiện giỏ khăn để trong phòng giặt bốc mùi khét lúc sáng sớm. Sau lần đó, spa đổi giỏ nhựa thành thùng kim loại có nắp, quy định mẻ sấy cuối cùng phải xong trước giờ đóng cửa một tiếng, và giao cho lễ tân ca tối kiểm phòng giặt trước khi về. Câu chuyện này không cần một thiết bị đắt tiền nào, chỉ cần hiểu đúng nguồn rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Khăn dính dầu massage có thật sự tự bốc cháy được không?
Có thể, trong điều kiện khăn dính dầu thực vật được dồn chặt, còn ấm sau khi sấy hoặc để trong chỗ kín không thoát nhiệt. Dầu bị ô xi hoá toả nhiệt, nhiệt tích lại tới mức gây cháy. Giặt đúng cách, để khăn nguội hẳn và không dồn đống qua đêm giúp ngăn hiện tượng này.
Spa nhỏ vài giường có thuộc diện quản lý PCCC không?
Tuỳ quy mô, vị trí và các tiêu chí của văn bản hiện hành. Bạn nên hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH hoặc Công an cấp xã nơi spa hoạt động. Dù thuộc diện nào, các biện pháp cơ bản về khăn, điện, nguồn nhiệt và bình chữa cháy vẫn nên có.
Có được dùng nến thơm trong phòng trị liệu không?
Lửa trần trong phòng kín, gần khăn và rèm là rủi ro. Nếu muốn giữ không khí, nên dùng nến điện hoặc máy khuếch tán tinh dầu bằng điện. Nếu vẫn dùng nến, phải có đế không cháy, đặt xa vải và có người trông suốt thời gian thắp.
Phòng xông hơi cần kiểm tra những gì hằng ngày?
Trước giờ mở cửa và trong khi vận hành, kiểm không có khăn, áo choàng treo gần bếp sưởi, bộ điều khiển hoạt động bình thường, phòng được tắt khi hết giờ. Việc bảo trì bếp sưởi và hệ thống điện của phòng xông do người có chuyên môn làm.
Kỹ thuật viên mới vào cần được hướng dẫn PCCC những gì?
Tối thiểu là vị trí bình chữa cháy và cầu dao tầng mình làm, lối ra, cách xử lý khăn dính dầu, việc phải làm khi có báo động, đặc biệt là trách nhiệm đưa khách đang ở phòng mình ra ngoài. Việc hướng dẫn nên ghi vào sổ theo dõi huấn luyện.
Spa có cần phương án chữa cháy riêng không?
Yêu cầu lập phương án tuỳ cơ sở thuộc diện nào theo văn bản hiện hành. Dù không bắt buộc, một bản phân công ngắn theo từng phòng và từng ca giúp nhân viên biết mình phải làm gì khi có sự cố, nhất là khi khách đang trong liệu trình.