Đèn chiếu sáng sự cố và đèn chỉ dẫn thoát nạn chỉ có giá trị khi mất điện chúng vẫn sáng đủ lâu; cách kiểm duy nhất đáng tin là định kỳ cắt nguồn điện lưới cấp cho đèn (hoặc bấm nút thử) và xem từng chiếc có sáng không, sáng được bao lâu. Nhìn đèn sáng xanh khi có điện không nói lên gì về pin bên trong.
Đây là loại phương tiện rẻ, nhỏ, nhiều chiếc, treo cao, nên rất dễ bị bỏ quên. Pin tích điện trong đèn có tuổi thọ giới hạn; sau vài năm, nhiều chiếc vẫn sáng bình thường lúc có điện nhưng tắt ngay khi mất điện. Bài này dành cho chủ cơ sở, người phụ trách hành chính kiêm phòng cháy muốn làm việc kiểm tra đèn cho có nền nếp.
Hai loại đèn, hai việc khác nhau
Đèn chiếu sáng sự cố là đèn tự bật khi mất điện, rọi sáng lối đi, cầu thang, hành lang để người kịp nhìn đường ra. Đèn chỉ dẫn thoát nạn (người ta hay gọi là đèn exit) là hộp đèn có ký hiệu chỉ hướng hoặc chỉ cửa ra, phải nhìn thấy được trong khói và trong bóng tối. Nhiều cơ sở chỉ có loại thứ hai rồi tưởng là đủ; thực tế đèn chỉ dẫn không đủ sáng để đi lại an toàn trên cầu thang.
Cả hai loại đều thường có pin tích điện bên trong, sạc khi có điện lưới, tự chuyển sang pin khi mất điện. Một số toà nhà lớn dùng nguồn tập trung (bộ lưu điện hoặc máy phát cấp cho mạch đèn riêng); khi đó việc kiểm tra liên quan cả hệ nguồn, phải phối hợp với kỹ thuật toà nhà.
Số lượng, vị trí, độ sáng và thời gian duy trì tối thiểu của đèn được quy định trong quy chuẩn, tiêu chuẩn về an toàn cháy cho nhà và công trình; con số cụ thể bạn tra bản hiện hành hoặc hồ sơ thiết kế được duyệt của công trình. Phần việc của người vận hành là giữ cho đèn đã lắp luôn hoạt động đúng như lúc nghiệm thu.
Lịch thử đèn: hằng tháng và định kỳ dài hơn
Cách làm dưới đây dễ áp dụng cho cửa hàng, khách sạn nhỏ, văn phòng, nhà trọ có nhiều tầng. Nên làm ngoài giờ đông khách để việc cắt điện không ảnh hưởng hoạt động.
- Lập danh sách đèn theo tầng, đánh số từng chiếc khớp với sơ đồ bố trí phương tiện.
- Hằng tháng: bấm nút thử trên từng đèn (nếu có) hoặc cắt aptomat mạch đèn trong thời gian ngắn, đi một vòng xem chiếc nào không sáng, sáng yếu, nhấp nháy.
- Định kỳ dài hơn (nhiều cơ sở làm mỗi năm một lần hoặc theo khuyến cáo nhà sản xuất): cắt điện lâu hơn, để đèn chạy bằng pin gần đủ thời gian thiết kế, ghi lại chiếc nào tắt sớm.
- Ghi kết quả từng chiếc vào sổ: đạt, sáng yếu, không sáng, tắt sau bao lâu.
- Đèn không đạt: thay pin đúng loại hoặc thay cả đèn; ghi ngày thay.
- Bật lại điện, xác nhận mọi đèn trở về chế độ sạc (đèn báo sạc sáng).
Đừng quên bước cuối. Có cơ sở thử xong quên bật lại aptomat mạch đèn, pin xả cạn dần trong mấy ngày và đúng lúc đó mất điện thật.
Dấu hiệu đèn có vấn đề và cách xử lý
Phần lớn sự cố của đèn sự cố đến từ pin, nguồn cấp và vị trí lắp. Bảng dưới gom các tình huống người kiểm hay gặp.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Xử lý |
|---|---|---|
| Có điện thì sáng, mất điện tắt ngay | Pin chai hoặc hỏng mạch chuyển | Thay pin đúng loại hoặc thay đèn |
| Đèn báo sạc không sáng | Mất nguồn cấp, dây lỏng, mạch hỏng | Kiểm aptomat, gọi thợ điện kiểm tra |
| Mất điện sáng được một lúc rồi tắt | Pin giảm dung lượng | Thay pin trước khi hỏng hẳn |
| Hộp đèn exit mờ, ố vàng | Bụi, nắng, vỏ nhựa lão hoá | Lau sạch hoặc thay vỏ, thay đèn |
| Đèn bị che bởi biển quảng cáo, rèm, kệ | Sắp xếp lại trang trí, hàng hoá | Dời vật che, giữ tầm nhìn từ lối đi |
| Đèn chỉ hướng sai sau khi sửa mặt bằng | Lối ra thay đổi, đèn không dời theo | Lắp lại theo lối ra thật; cải tạo lớn thì hỏi thủ tục |
Dòng cuối là lỗi nguy hiểm hơn cả: đèn chỉ về một cánh cửa nay đã bị khoá hoặc xây bít. Khi mặt bằng thay đổi lối ra, đèn chỉ dẫn phải đổi theo, và nếu thay đổi đó thuộc diện cải tạo cần thủ tục thì làm thủ tục trước.
Thay pin, thay đèn: những điều cần biết khi mua
Pin phải đúng loại, đúng thông số. Pin trong đèn sự cố có nhiều loại khác nhau về hoá học và điện áp. Lắp pin không đúng loại có thể làm đèn không sạc được, sạc quá mức, phồng pin. Mang pin cũ hoặc ảnh chụp thông số đi mua, hoặc nhờ thợ có kinh nghiệm thay.
Đèn mua mới nên có nguồn gốc rõ ràng. Phương tiện phòng cháy thuộc diện kiểm định trước khi lưu hành thì phải có tem, giấy tờ kiểm định theo quy định. Hỏi người bán chứng từ đi kèm và giữ lại cùng hoá đơn.
Đừng chọn đèn chỉ vì rẻ và sáng. Đèn quá sáng nhưng pin nhỏ thì thời gian duy trì ngắn. Điều cần là sáng đủ trong đủ thời gian thiết kế, không phải chói nhất.
Thay hàng loạt đèn cũ cùng một lúc là hợp lý. Pin lắp cùng đợt thường chai cùng đợt. Khi một nửa số đèn đã hỏng pin, nửa còn lại cũng sắp tới lượt; thay luôn giúp đỡ phải đi kiểm lại liên tục.
Những chỗ hay thiếu đèn ở cơ sở nhỏ
Ở nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà trọ, cầu thang bộ là lối thoát chính nhưng thường chỉ có đèn sinh hoạt bật bằng công tắc. Mất điện lúc nửa đêm — thời điểm hay cháy do sạc xe, chập điện — cầu thang tối om. Một vài đèn sự cố ở chiếu nghỉ cầu thang, đầu hành lang và gần cửa ra tầng trệt là khoản đầu tư nhỏ cho rủi ro rất lớn.
Ở quán karaoke, bar, phòng có ánh sáng trang trí tối, đèn chỉ dẫn hay bị chủ quán thấy "phá không khí" nên che bớt hoặc tháo. Đây là một trong những lỗi bị đoàn kiểm tra nêu nhiều ở loại hình này, và cũng là thứ quyết định khách có tìm được cửa ra hay không khi khói tràn hành lang.
Ở kho, xưởng, đèn sự cố thường đặt ở lối đi chính nhưng thiếu ở cuối các dãy kệ, chỗ công nhân làm ca đêm. Rà lại theo đường người thật sự đi, không theo bản vẽ cũ. Một cách rà đơn giản: tắt hết đèn vào buổi tối, cầm đèn pin đi từ chỗ làm việc xa nhất ra cửa, ghi lại những đoạn bạn phải dò dẫm. Những đoạn đó là chỗ cần thêm đèn sự cố trước tiên.
Hiểu lầm hay gặp về đèn sự cố
"Đèn còn sáng xanh nghĩa là còn tốt." Đèn báo xanh thường chỉ cho biết đèn đang nhận điện lưới hoặc đang sạc. Nó không nói được pin còn giữ được bao lâu. Chỉ có thử mất điện mới trả lời câu hỏi đó.
"Đèn mới lắp thì vài năm không cần đụng." Pin mới cũng có thể hỏng sớm do nhiệt độ cao, nguồn điện chập chờn, lắp gần bếp hay mái tôn. Thử hằng tháng ngay từ năm đầu giúp phát hiện những chiếc lỗi xuất xưởng.
"Có máy phát điện rồi thì không cần đèn sự cố." Máy phát cần thời gian khởi động, có thể không chạy, và mạch điện có thể bị cắt chính vì đám cháy. Đèn sự cố có nguồn riêng tại chỗ để lấp đúng khoảng trống đó.
"Đèn chỉ dẫn càng nhiều càng tốt." Quá nhiều đèn chỉ hướng không thống nhất làm người ta rối trong khói. Điều cần là mỗi đèn chỉ đúng một đường ra thật, nhìn từ chỗ này thấy được đèn tiếp theo.
"Thử đèn là việc của thợ điện, chủ cơ sở không cần biết." Thay pin, sửa mạch là việc của thợ. Nhưng bấm nút thử, đi một vòng xem chiếc nào tắt là việc bất kỳ nhân viên được hướng dẫn nào cũng làm được trong mười lăm phút.
Khi đoàn kiểm tra thử đèn
Trong các buổi kiểm tra an toàn phòng cháy, cán bộ có thể đề nghị bấm nút thử một số đèn hoặc ngắt điện một khu vực để xem đèn sự cố có tự sáng không. Cơ sở nên biết trước aptomat nào cấp cho mạch đèn, ai có quyền thao tác, và chuẩn bị để việc ngắt điện ngắn không ảnh hưởng thiết bị nhạy cảm như máy tính tiền, tủ đông.
Đèn hỏng phát hiện lúc kiểm tra thường được ghi vào biên bản như một kiến nghị khắc phục. Ghi chép thử đèn đều đặn trong sổ giúp bạn chứng minh đây là hỏng đột xuất chứ không phải bỏ mặc, và cho thấy cơ sở có quy trình tự kiểm tra.
Đừng tháo đèn từ chỗ ít ai đi qua đem lắp tạm vào chỗ đoàn sẽ xem. Kiểu xoay xở đó để lại khoảng tối đúng ở nơi ít người để ý nhất — thường là cuối hành lang, kho phía sau, nơi người kẹt lại khi có cháy.
Gắn việc kiểm đèn vào hồ sơ và phân công
Kết quả thử đèn nên được ghi chung vào sổ theo dõi phương tiện của cơ sở, cùng chỗ với bình chữa cháy, tủ họng nước, báo cháy. Khi đoàn kiểm tra đến, một trang ghi rõ ngày thử, chiếc nào hỏng, đã thay ngày nào cho thấy cơ sở vận hành thật, không phải chỉ lắp cho đủ.
Người được phân công thử đèn nên là người làm ca cố định, có quyền cắt aptomat mạch đèn, và biết báo ai khi cần thay. Cơ sở thuê ngoài dịch vụ bảo trì điện thì đưa việc thử đèn sự cố vào phạm vi hợp đồng, kèm yêu cầu báo cáo kết quả.
Bạn có thể xem các thủ tục phòng cháy khác theo từng loại hình kinh doanh trên GiayPhep.com. Với đèn, việc cần nhớ chỉ có một: thử định kỳ trong điều kiện mất điện thật, vì đó là lúc duy nhất đèn được dùng.
Câu hỏi thường gặp
Đèn sự cố phải sáng được bao lâu khi mất điện?
Thời gian duy trì tối thiểu được quy định trong quy chuẩn, tiêu chuẩn về chiếu sáng sự cố và an toàn cháy đang áp dụng, có thể khác nhau theo loại công trình. Bạn tra hồ sơ thiết kế được duyệt hoặc hỏi đơn vị thiết kế, cơ quan PCCC nơi cơ sở hoạt động.
Có thể dùng đèn tích điện dân dụng thay đèn sự cố không?
Đèn tích điện dân dụng bật bằng tay, không tự sáng khi mất điện và thường không đáp ứng yêu cầu về phương tiện. Nó có thể dùng thêm ở nhà, nhưng không thay được đèn sự cố tại cơ sở thuộc diện phải trang bị.
Đèn exit có cần sáng liên tục cả khi có điện không?
Đèn chỉ dẫn thoát nạn thường được thiết kế sáng thường trực để người trong công trình luôn thấy hướng ra. Tắt đèn chỉ dẫn vào ban ngày hay vì lý do trang trí là cách làm không nên, và hay bị kiến nghị khi kiểm tra.
Nhà trọ nhỏ có phải lắp đèn sự cố không?
Yêu cầu cụ thể cho nhà ở kết hợp kinh doanh và nhà trọ theo văn bản hướng dẫn hiện hành; nhiều nơi được hướng dẫn trang bị đèn ở lối thoát nạn và cầu thang. Bạn đối chiếu với Công an cấp xã hoặc cơ quan PCCC nơi có nhà trọ.
Thử đèn bằng cách cắt aptomat có ảnh hưởng tuổi thọ pin không?
Thử định kỳ trong thời gian hợp lý giúp phát hiện pin yếu sớm và không làm hỏng pin. Điều nên tránh là để pin xả cạn rồi không bật lại điện, hoặc thử dài liên tục nhiều lần trong một ngày.
Đèn sự cố kêu bíp hoặc nhấp nháy đèn báo là sao?
Nhiều mẫu đèn có tín hiệu báo lỗi pin hoặc lỗi sạc bằng âm thanh, đèn báo. Ý nghĩa cụ thể xem trong hướng dẫn của nhà sản xuất; thường là dấu hiệu cần kiểm tra nguồn hoặc thay pin sớm.