Ở quán karaoke, bar hay quán cà phê trang trí nhiều, thứ quyết định đám cháy lan nhanh hay chậm thường không phải nguồn lửa mà là vật liệu phủ trên tường, trần và đồ nội thất. Mút xốp tiêu âm, thảm, rèm vải, hoa giả, vách gỗ ép, trần nhựa đều có thể bắt lửa từ một mối nối điện nóng và trong vài phút biến căn phòng thành nguồn khói dày đặc.
Bài viết giúp chủ quán đang kinh doanh nhận diện vật liệu rủi ro trong quán mình, biết hỏi người bán những câu nào để không mua phải hàng "chống cháy" chỉ trên lời nói, và lập lộ trình thay dần khi chưa thể đập đi làm lại một lần. Yêu cầu kỹ thuật cụ thể về tính nguy hiểm cháy của vật liệu hoàn thiện nằm trong quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình (QCVN 06, bản hiện hành) và văn bản hướng dẫn Luật PCCC và CNCH 2024; bài chỉ đi ở góc người vận hành.
Vì sao vật liệu hoàn thiện quan trọng hơn chủ quán nghĩ
Một đám cháy trong phòng kín đi qua ba giai đoạn: bắt lửa tại một điểm, lan ra bề mặt xung quanh, rồi bùng lên khi khí nóng tích tụ dưới trần đủ để mọi thứ trong phòng cùng cháy. Giai đoạn thứ hai là nơi vật liệu hoàn thiện quyết định tất cả. Tường bọc mút xốp, trần ốp nhựa hay rèm vải dày cho phép ngọn lửa leo từ một ổ cắm lên trần chỉ trong thời gian ngắn, rút ngắn đáng kể khoảng thời gian khách có để nhận ra sự cố và đi ra.
Vấn đề thứ hai là khói. Nhiều loại xốp, nhựa, keo dán khi cháy tạo khói đen dày và khí độc. Trong các vụ cháy ở nơi đông người, phần lớn nạn nhân bị ảnh hưởng bởi khói chứ không phải lửa. Đây là lý do đoàn kiểm tra ở quán karaoke và bar thường hỏi kỹ về vật liệu tiêu âm và trang trí, chứ không chỉ đếm bình chữa cháy.
Vấn đề thứ ba thuộc về vận hành: vật liệu được thêm vào theo thời gian. Quán khai trương với vật liệu đúng hồ sơ, rồi mỗi mùa lễ, mỗi lần đổi phong cách lại treo thêm rèm, dán thêm xốp chống ồn khi hàng xóm phản ánh, ốp thêm gỗ giả cho đẹp. Sau hai, ba năm, lượng vật liệu dễ cháy trong quán có thể nhiều hơn hẳn thời điểm nghiệm thu.
Vật liệu hay gặp và mức rủi ro trong vận hành
Bảng dưới không thay cho phép thử của phòng thí nghiệm. Nó giúp bạn khoanh vùng thứ cần hỏi kỹ, thứ nên thay trước, khi đi một vòng quanh quán.
| Vật liệu | Hay gặp ở | Vì sao đáng lo | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Mút xốp tiêu âm dạng trứng, dạng tấm | Phòng hát, phòng thu, góc sân khấu | Bắt lửa nhanh, cháy chảy nhỏ giọt, sinh khói dày | Ưu tiên thay bằng vật liệu tiêu âm có kết quả thử nghiệm về tính chống cháy |
| Thảm trải sàn, thảm treo tường | Phòng hát, sảnh, phòng VIP | Diện tích lớn, dễ bắt tàn thuốc | Chọn loại có thông tin về khả năng chống cháy; giữ khoảng cách với ổ điện sàn |
| Rèm vải, màn nhung | Cửa sổ, sân khấu, vách ngăn | Treo thẳng đứng nên lửa leo nhanh lên trần | Thay rèm có xử lý chống cháy hoặc giảm số lớp; không treo sát đèn |
| Hoa giả, lá giả, cây nhựa | Trần quán cà phê, quầy bar, cổng chụp ảnh | Nhựa mỏng, treo dưới trần gần đèn | Hạn chế diện tích; không quấn đèn trang trí vào hoa giả |
| Tấm ốp nhựa, gỗ ép, giấy dán tường | Tường, trần, quầy | Diện tích lớn, keo dán dễ cháy | Kiểm tra nguồn gốc; ưu tiên tấm có thông số chống cháy khi thay |
| Bạt, mái che vải | Sân thượng, khu ngoài trời | Bắt lửa từ bếp nướng, thuốc lá | Giữ xa nguồn nhiệt; không đặt bếp dưới mái bạt |
Nếu quán từng được thẩm duyệt, nghiệm thu, hồ sơ được bàn giao thường có danh mục vật liệu đã dùng. Đối chiếu danh mục đó với hiện trạng là cách nhanh nhất để thấy phần nào được thêm vào sau.
Hỏi người bán vật liệu thế nào để không mua phải "chống cháy" trên lời nói
Hỏi kết quả thử nghiệm, không hỏi lời cam kết. Vật liệu thật sự có tính chống cháy hoặc chậm cháy thường đi kèm kết quả thử nghiệm của phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn cụ thể. Một tờ rơi ghi "chống cháy" không thay được kết quả đó. Bạn đề nghị người bán cung cấp bản sao và lưu vào hồ sơ PCCC.
Đối chiếu tên sản phẩm trên kết quả với hàng giao. Nhiều trường hợp kết quả thử nghiệm là của một dòng sản phẩm khác, độ dày khác. Kiểm tra tên, quy cách, độ dày trên giấy với hàng thực tế giao đến.
Hỏi về khói, không chỉ hỏi về lửa. Một vật liệu khó bắt lửa vẫn có thể sinh nhiều khói khi bị nung nóng. Nếu người bán có thông tin về đặc tính sinh khói, đó là điểm cộng; nếu không có, bạn nên cân nhắc thêm.
Hỏi cách thi công giữ được đặc tính. Có vật liệu chỉ đạt khi dán bằng keo phù hợp, lắp trên khung không cháy. Thợ tự ý dùng keo khác có thể làm mất ưu điểm của vật liệu.
Cẩn thận với sơn, dung dịch "phun chống cháy" tự làm. Các sản phẩm phủ chống cháy có thể có tác dụng khi được thi công đúng quy trình, đúng loại nền, đủ lớp. Tự phun lên mút xốp cũ rồi coi là đã xử lý xong là cách nghĩ nguy hiểm. Hãy hỏi đơn vị có chuyên môn trước khi chọn cách này.
Lộ trình thay dần khi chưa thể làm lại một lần
Ít quán đủ tài chính để đóng cửa thay toàn bộ vật liệu. Một lộ trình hợp lý chia theo mức rủi ro, làm phần nguy hiểm nhất trước:
- Gỡ ngay vật liệu trang trí treo sát nguồn nhiệt: rèm chạm đèn, hoa giả quấn đèn, xốp dán quanh ổ cắm và quanh thiết bị âm thanh công suất lớn.
- Dọn những thứ không cần thiết: thảm treo tường chỉ để trang trí, lớp rèm thứ hai, đồ trang trí mùa lễ đã qua. Giảm lượng chất cháy là cách rẻ nhất.
- Thay vật liệu ở hành lang, cầu thang và sảnh trước, vì đây là đường mọi người phải đi qua khi ra ngoài. Lửa và khói ở hành lang ảnh hưởng tới tất cả các phòng.
- Thay vật liệu tiêu âm trong phòng hát theo đợt, mỗi đợt vài phòng, ưu tiên phòng lớn, phòng xa lối ra.
- Mỗi đợt thay, lưu hoá đơn, kết quả thử nghiệm vật liệu, ảnh chụp trước và sau vào hồ sơ quản lý PCCC; nếu thay đổi lớn về bố trí, hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH xem có cần làm thủ tục thẩm duyệt không.
Ví dụ giả định: một quán karaoke mười hai phòng ở Hải Phòng chia việc thay vật liệu thành bốn đợt trong một năm, mỗi đợt ba phòng, làm vào các tháng vắng khách. Song song, quán gỡ toàn bộ hoa giả trên trần sảnh trong tuần đầu. Cách chia này giúp chủ quán vừa giữ doanh thu, vừa có tiến độ rõ để báo cáo khi đoàn kiểm tra hỏi.
Quán cà phê và bar "decor" nhiều: rủi ro hay bị bỏ qua
Quán cà phê, trà sữa và bar theo phong cách trang trí dày, nhiều cây giả, đèn dây, gỗ pallet, mây tre, thường không bị coi là nơi nguy hiểm như karaoke. Nhưng khi quán ở trong nhà phố nhiều tầng, chỉ có một cầu thang, cộng thêm trần thả hoa giả và đèn dây quấn khắp nơi, rủi ro không hề nhỏ.
Ba điểm hay bị bỏ qua. Thứ nhất, đèn dây trang trí dùng loại rẻ, adapter để trên trần cạnh lá giả, bật mười mấy tiếng mỗi ngày. Thứ hai, góc chụp ảnh thường được làm bằng xốp, giấy, vải, đặt ngay đầu cầu thang hoặc chiếu nghỉ vì đó là chỗ thoáng. Thứ ba, khu sân thượng lợp bạt, có bếp nướng nhỏ hoặc nến bàn.
Cách xử lý không cần làm lại quán: dùng đèn trang trí có nguồn gốc rõ, đặt adapter ở chỗ dễ kiểm tra; không đặt góc trang trí dễ cháy ở đường đi và cầu thang; thay nến lửa trần bằng đèn nến điện; tách khu nướng khỏi mái bạt. Mỗi lần thay concept trang trí, người phụ trách PCCC nên được hỏi ý kiến trước khi treo.
Thói quen vận hành biến vật liệu tốt thành rủi ro
Kể cả khi quán đã dùng vật liệu có kết quả thử nghiệm tốt, cách vận hành hằng ngày vẫn có thể làm mất phần lớn lợi ích. Những thói quen dưới đây nên được nhắc trong buổi giao ca:
- Hút thuốc trong phòng kín rồi dụi tàn lên thảm, thành sofa hoặc gạt tàn đặt trên vải; vật liệu chậm cháy không có nghĩa là không cháy khi bị đốt nóng lâu.
- Dán băng keo, xốp mỏng lên tấm tiêu âm cũ để chữa chỗ rách, vô tình phủ thêm một lớp dễ cháy lên vật liệu đạt yêu cầu.
- Treo bóng bay, dây kim tuyến, phông vải cho tiệc sinh nhật rồi để luôn qua nhiều ngày.
- Chất thùng giấy, túi nilon, khăn trải bàn vào khoảng trống sau sân khấu hay dưới cầu thang vì đó là chỗ khuất mắt khách.
- Sơn lại tường, vách bằng loại sơn bất kỳ, che lớp phủ chống cháy đã thi công trước đó mà không hỏi đơn vị cung cấp.
- Vệ sinh mút tiêu âm bằng dung môi dễ bay hơi trong phòng kín rồi bật thiết bị điện khi mùi chưa tan.
Mỗi thói quen trên đều nhỏ và có lý do thực tế, nên rất khó bỏ nếu chỉ nhắc miệng. Ghi chúng vào nội quy nội bộ của quán, đưa vào nội dung huấn luyện nhân viên mới, và để quản lý ca kiểm khi đi vòng đóng cửa thì hiệu quả hơn nhiều so với dán thông báo.
Khi nào cần đơn vị chuyên môn và cần giữ giấy tờ gì
Gỡ rèm, dọn hoa giả, sắp lại góc trang trí là việc quán tự làm. Bạn cần đơn vị chuyên môn khi phải thay vật liệu tiêu âm diện rộng, ốp lại trần, tường, hoặc khi muốn biết vật liệu hiện có có đáp ứng yêu cầu của quy chuẩn hay không. Việc đánh giá này cần dựa vào kết quả thử nghiệm và hồ sơ kỹ thuật, không thể nhìn bằng mắt mà kết luận.
Giấy tờ nên giữ trong hồ sơ PCCC của quán gồm: hoá đơn mua vật liệu, kết quả thử nghiệm về tính chống cháy do người bán cung cấp, biên bản bàn giao thi công, ảnh chụp trước và sau khi thay. Khi đoàn kiểm tra hỏi vật liệu, bộ giấy tờ này trả lời nhanh và rõ hơn mọi lời giải thích.
Nếu bạn đang thuê mặt bằng, việc thay vật liệu gắn vào tường, trần thường cần chủ nhà đồng ý. Ghi rõ trong phụ lục hợp đồng ai chịu chi phí, ai giữ vật liệu khi hết hợp đồng. Muốn xem các loại giấy phép khác liên quan đến quán, bạn có thể xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Mút tiêu âm loại nào là chống cháy?
Không nhìn bằng mắt mà biết được. Vật liệu có tính chống cháy hoặc chậm cháy thường có kết quả thử nghiệm theo tiêu chuẩn cụ thể kèm theo. Bạn nên yêu cầu người bán cung cấp kết quả đó và đối chiếu đúng tên, độ dày sản phẩm giao đến.
Phun dung dịch chống cháy lên mút cũ có được không?
Một số sản phẩm phủ chống cháy có tác dụng khi thi công đúng quy trình, đúng loại nền và đủ lớp. Tự phun lên vật liệu cũ rồi coi là xong là cách nghĩ rủi ro. Bạn nên hỏi đơn vị có chuyên môn và giữ hồ sơ kỹ thuật của sản phẩm.
Thay rèm, thảm có phải báo cơ quan PCCC không?
Thay đồ cùng loại hoặc an toàn hơn thường không cần thủ tục riêng, nhưng nên lưu hoá đơn và thông tin sản phẩm vào hồ sơ PCCC. Nếu việc thay đi kèm thay đổi bố trí, vách ngăn hay lối đi, bạn nên hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH trước.
Quán cà phê nhỏ có cần lo về vật liệu trang trí không?
Có, đặc biệt khi quán ở nhà phố nhiều tầng chỉ có một cầu thang. Hoa giả, đèn dây và góc chụp ảnh bằng vật liệu dễ cháy đặt ở cầu thang là điểm rủi ro hay gặp. Chỉ cần sắp xếp lại vị trí và chọn đèn có nguồn gốc rõ đã giảm nhiều nguy cơ.
Đèn LED dán trên tường có an toàn hơn đèn thường không?
Đèn LED toả nhiệt ít hơn, nhưng bộ nguồn và mối nối dây vẫn nóng lên khi chạy lâu. Dán thẳng lên mút xốp hay gỗ ép vẫn là rủi ro. Nên gắn trên nền không cháy và đặt bộ nguồn ở chỗ thoáng, dễ kiểm tra.
Chủ nhà không cho thay vật liệu thì người thuê làm gì?
Bạn nên trao đổi bằng văn bản, nêu rõ rủi ro và kiến nghị của đoàn kiểm tra nếu có. Trong lúc chờ, giảm lượng vật liệu dễ cháy có thể gỡ mà không ảnh hưởng kết cấu. Khi tranh chấp kéo dài, nên hỏi luật sư về trách nhiệm từng bên theo hợp đồng.