Tầng hầm để xe của chung cư cần giữ năm thứ mỗi ngày: xe xếp đúng khu, lối đi và lối ra không bị chắn, hệ thống báo cháy – chữa cháy tự động – hút khói luôn ở chế độ sẵn sàng, nguồn lửa được kiểm soát, và có người trực biết xử lý những phút đầu. Hầm là nơi dồn nhiều xăng, pin và nhựa nhất toà nhà, lại kín và khó thoát khói; một chiếc xe bắt lửa dưới hầm ảnh hưởng tới cư dân ở mọi tầng.
Bài này viết cho ban quản lý, đơn vị vận hành, đội bảo vệ giữ xe và ban quản trị. Phần thiết kế hầm (diện tích khoang cháy, số lối ra, công suất quạt) đã được tính từ khi xây dựng và nghiệm thu; ở đây là chuyện vận hành để không làm hỏng những gì thiết kế đã có. Cách thoát nạn của cư dân khi có cháy hầm thuộc mảng kỹ năng thoát hiểm, không bàn ở đây.
Vì sao hầm xe là điểm nóng của toà nhà
Một tầng hầm xe máy của chung cư vài trăm căn hộ có thể chứa hàng nghìn chiếc xe đứng sát nhau. Mỗi chiếc mang theo bình xăng, yên và ốp nhựa, lốp cao su, dây điện; xe điện thêm khối pin. Khi một chiếc cháy, nhiệt và khói đen đặc lan sang chiếc bên cạnh rất nhanh vì khoảng cách giữa các xe gần như bằng không.
Hầm lại là không gian kín, trần thấp, ít cửa mở ra ngoài. Khói không có đường thoát tự nhiên nên phải dựa vào quạt hút khói, và có xu hướng đi lên theo đường dốc xe, thang máy, buồng thang. Đây là lý do thiết kế hầm luôn đi kèm hệ thống chữa cháy tự động, hút khói và ngăn cháy giữa hầm với khối nhà phía trên.
Chính những hệ thống ấy lại là thứ dễ bị làm yếu đi trong quá trình vận hành: đầu phun bị treo đồ, cửa ngăn cháy giữa hầm và sảnh thang máy bị chèn mở cho tiện đi lại, quạt hút khói lâu không chạy thử, khu vực rộng bị tận dụng thêm chỗ để xe. Không vi phạm nào trong số đó gây cháy, nhưng chúng quyết định đám cháy nhỏ có thành đám cháy lớn hay không.
Xếp xe và giữ lối: phần làm hằng ngày
Kẻ vạch rõ khu để xe và lối đi. Vạch sơn trên sàn giúp bảo vệ xếp xe đúng chỗ và giúp đoàn kiểm tra thấy ngay lối đã được giữ. Lối dẫn tới cửa thoát nạn, buồng thang, tủ họng nước và bình chữa cháy không được có xe, kể cả "đỗ tạm vài phút".
Không tăng chỗ để xe vượt thiết kế. Khi xe cư dân tăng, áp lực dồn thêm hàng xe vào lối đi rất lớn. Làm vậy vừa chắn lối vừa tăng tải chất cháy so với tính toán ban đầu. Thiếu chỗ là bài toán quản lý (giới hạn số xe mỗi hộ, gửi xe bên ngoài), không giải bằng cách lấn lối.
Tách khu xe điện nếu toà nhà làm được. Gom xe máy điện, xe đạp điện vào một khu gần lối ra, có camera và bình chữa cháy riêng giúp phát hiện sớm và khoanh vùng. Việc sắp xếp này nên được ban quản trị thông qua và báo trước cho cư dân.
Không biến hầm thành kho. Thùng đồ, nệm cũ, ván gỗ, bàn ghế của cư dân hay của khu thương mại gửi tạm dưới hầm thường ở lại rất lâu. Chúng là chất cháy không nằm trong tính toán và hay chắn đúng chỗ đặt phương tiện.
Kiểm tra cuối ngày. Bảo vệ ca tối đi một vòng hầm, nhìn lối thoát, cửa ngăn cháy, xe đỗ sai chỗ, mùi xăng, mùi khét, ổ cắm bị cắm lén. Ghi vào nhật ký ca để có dấu vết khi cần.
Hệ thống trong hầm: vận hành và tự kiểm tra
Mỗi hệ thống có người bảo dưỡng chuyên môn theo hợp đồng; phần dưới là những gì đơn vị vận hành tự nhìn và ghi được. Tần suất cụ thể theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy định hiện hành.
| Hệ thống | Tự nhìn, tự thử gì | Dấu hiệu phải gọi kỹ thuật |
|---|---|---|
| Chữa cháy tự động (sprinkler) | Đầu phun không bị che, treo đồ, sơn; van chặn ở trạng thái mở; đồng hồ áp lực trong khoảng bình thường | Áp lực tụt, rò nước, đầu phun gãy, van bị khoá |
| Báo cháy | Tủ trung tâm không báo lỗi, đầu báo trong hầm còn đèn hoạt động, nút ấn không bị che | Tủ báo lỗi kéo dài, đầu báo báo giả lặp lại |
| Hút khói, cấp khí | Chạy thử theo lịch, nghe tiếng quạt, cửa gió không bị chắn | Quạt không khởi động, rung mạnh, cửa gió kẹt |
| Cửa ngăn cháy hầm – sảnh | Cửa tự đóng kín, không có vật chèn, tay co thuỷ lực hoạt động | Cửa không tự đóng, gioăng rách, khung cong |
| Bình chữa cháy, họng nước | Đủ số, đúng vị trí, áp suất bình trong vùng xanh, vòi lăng đủ | Bình mất áp, vòi mục, tủ mất đồ |
| Đèn sự cố, chỉ dẫn | Đèn sáng, thử ngắt nguồn thấy đèn sự cố bật | Đèn tắt, pin không giữ |
Ghi kết quả tự kiểm tra vào sổ theo dõi phương tiện của toà nhà. Đoàn kiểm tra thường xin xem sổ này cùng lúc với việc đi thực tế dưới hầm.
Nội quy hầm xe nên có những điều gì
Nội quy hầm do ban quản trị và đơn vị vận hành soạn, nên được hội nghị nhà chung cư hoặc quy chế của toà nhà ghi nhận để có căn cứ áp dụng. Phần PCCC nên gồm ít nhất:
- Cấm hút thuốc, đốt lửa, đun nấu trong hầm.
- Cấm sang chiết, xả xăng, sửa chữa xe có dùng lửa hoặc hàn cắt trong hầm.
- Cấm cắm sạc ngoài khu sạc được bố trí, cấm câu dây điện từ ổ cắm kỹ thuật.
- Xe để đúng khu, không để ở lối đi, trước tủ họng nước, cửa thoát nạn, cửa thang.
- Không gửi đồ đạc, hàng hoá, thùng chứa nhiên liệu trong hầm.
- Xe có dấu hiệu rò xăng, pin phồng, mùi khét phải báo bảo vệ ngay và không đưa xuống hầm.
- Cách báo cháy: hô to, nhấn nút báo cháy gần nhất, báo bảo vệ, gọi 114.
Nội quy nên ngắn, dán ở lối xe xuống và gửi kèm khi cư dân đăng ký thẻ xe. Người giữ xe là người thực thi hằng ngày, nên họ cần được tập huấn để biết vì sao có từng điều, thay vì chỉ "theo lệnh".
Những phút đầu khi phát hiện cháy xe dưới hầm
Phần này là việc của lực lượng tại chỗ — bảo vệ, kỹ thuật trực — đã được tập huấn, không phải hướng dẫn cho cư dân tự xử lý:
- Hô báo, nhấn nút báo cháy để kích hoạt chuông toàn toà nhà; báo kỹ thuật trực và gọi 114, nói rõ địa chỉ, tầng hầm, loại xe đang cháy.
- Kiểm tra quạt hút khói đã tự chạy chưa; nếu chưa, kỹ thuật trực khởi động theo quy trình vận hành đã được hướng dẫn.
- Dùng bình chữa cháy xách tay khi đám cháy còn nhỏ và người dập có đường lui phía sau lưng; không tiến sâu vào vùng khói.
- Ngừng cho xe xuống hầm, hướng xe đang ở dốc ra ngoài; không cố dắt xe đang cháy hay xe bên cạnh đi.
- Đón lực lượng chữa cháy ở cổng, chỉ đường xuống hầm, vị trí họng tiếp nước và tủ điều khiển; giao lại hiện trường.
Phương án chữa cháy của toà nhà nên có tình huống cháy hầm riêng, phân công rõ ai làm từng việc ở từng ca, kể cả ca đêm khi chỉ còn ít người.
Đội giữ xe là lực lượng PCCC đầu tiên của hầm
Ở phần lớn chung cư, người có mặt dưới hầm nhiều nhất là nhân viên giữ xe và bảo vệ, thường do một công ty dịch vụ khác với đơn vị vận hành kỹ thuật cung cấp. Họ thay ca liên tục, có người mới vào làm được vài ngày. Nếu phương án chữa cháy của toà nhà chỉ ghi tên đội kỹ thuật, thì đúng lúc cháy hầm lúc hai giờ sáng, người phải hành động đầu tiên lại là người chưa từng được dặn gì.
Ban quản trị nên yêu cầu trong hợp đồng giữ xe: nhân viên được tập huấn PCCC trước khi nhận ca, biết vị trí nút báo cháy, bình chữa cháy, tủ họng nước của từng tầng hầm, biết cách gọi 114 và báo kỹ thuật trực, biết ngừng cho xe xuống khi có sự cố. Danh sách người đã tập huấn và chứng nhận huấn luyện của người thuộc diện phải có nên được lưu trong hồ sơ quản lý PCCC của toà nhà.
Hai đơn vị dịch vụ cũng cần một quy trình phối hợp đơn giản: ai báo ai, bằng kênh nào, ai mở cửa đón xe chữa cháy, ai giữ thang máy. Tập chung một buổi trong năm thường đủ để lộ ra những chỗ hở mà giấy tờ không thấy.
Lỗi hay bị nêu khi kiểm tra hầm và cách khắc phục
Theo kinh nghiệm thực tế, những gì đoàn kiểm tra hay ghi kiến nghị ở hầm chung cư khá lặp lại: xe để chắn lối thoát nạn và trước tủ họng nước; đầu phun bị che bởi ống điện, máng cáp lắp thêm sau này; cửa ngăn cháy giữa hầm và sảnh thang bị chèn; quạt hút khói không có nhật ký chạy thử; sạc xe điện tự phát bằng ổ cắm kỹ thuật; đồ đạc gửi trong hầm.
Cách khắc phục không cần tốn kém nhiều: sơn lại vạch, gắn biển cấm đỗ ở các điểm phải giữ trống, dời máng cáp khỏi vùng đầu phun (việc này cần thợ có chuyên môn), tháo vật chèn và tập huấn lại cho bảo vệ, lập lịch chạy thử quạt và ghi nhật ký, dọn đồ gửi kèm thông báo trước cho cư dân. Mỗi hạng mục nên có người chịu trách nhiệm và ngày hoàn thành.
Nếu toà nhà đã bị lập biên bản, bạn có thể lập kế hoạch khắc phục theo từng kiến nghị và báo cáo kết quả cho cơ quan đã kiểm tra. Muốn xem các loại giấy tờ PCCC khác mà toà nhà có thể cần, có thể tra hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Hầm chung cư có được để xe máy điện chung với xe xăng không?
Pháp luật không cấm chung chung, nhưng nhiều toà nhà chọn gom xe điện vào khu riêng gần lối ra để dễ giám sát. Cách bố trí cụ thể nên theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH và được ban quản trị thông qua trong nội quy.
Ban quản lý có được từ chối cho xe rò xăng xuống hầm không?
Nội quy toà nhà có thể quy định xe có dấu hiệu mất an toàn như rò xăng, pin phồng không được đưa xuống hầm. Khi nội quy đã được thông qua và công bố, bảo vệ có căn cứ để từ chối và hướng dẫn chủ xe xử lý bên ngoài.
Quạt hút khói tầng hầm có cần chạy thử thường xuyên không?
Có. Quạt hút khói ít khi chạy nên dễ hỏng âm thầm. Đơn vị vận hành nên chạy thử theo lịch do nhà sản xuất và nhà thầu bảo dưỡng khuyến nghị, ghi nhật ký kết quả, và báo kỹ thuật ngay khi quạt không khởi động.
Có nên lắp thêm máng cáp, camera dưới hầm không?
Được, nhưng phải tránh che đầu phun, đầu báo và không làm thay đổi đường hút khói. Thợ lắp cần xem bản vẽ hệ thống PCCC trước khi thi công. Thay đổi lớn về bố trí trần hầm nên hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH.
Cư dân thấy xe để chắn lối thoát nạn dưới hầm thì làm gì?
Báo bảo vệ hoặc đơn vị vận hành để họ yêu cầu chủ xe dời đi, kèm ảnh chụp thời điểm nếu cần. Nếu tình trạng lặp lại, đề nghị ban quản trị bổ sung chế tài trong nội quy và sơn vạch, gắn biển ở chỗ hay bị lấn.
Tầng hầm có cần bố trí người trực PCCC ban đêm không?
Toà nhà cần bảo đảm lúc nào cũng có người được phân công và được tập huấn để xử lý ban đầu khi có cháy. Với hầm xe, bảo vệ trực đêm thường là người phát hiện đầu tiên, nên họ phải thuộc vị trí nút báo cháy, bình chữa cháy và cách gọi 114.