Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025, cùng thời điểm chính quyền địa phương chuyển sang hai cấp. Hai thay đổi trùng nhau khiến nhiều chủ cơ sở đã hoạt động lâu năm không rõ mình cần làm lại gì, giữ nguyên gì, và hỏi ai.
Bài này không liệt kê từng điều luật. Nó đưa ra một danh sách rà soát theo câu hỏi, để chủ cơ sở tự đi qua từng phần: diện quản lý, đầu mối, hồ sơ, lực lượng, phương án, công trình. Chỗ nào văn bản hướng dẫn quy định chi tiết, bài nói rõ là cần đối chiếu, vì thời hạn chuyển tiếp và mẫu biểu có thể còn được hướng dẫn thêm.
Những thay đổi lớn ở mức nguyên lý
Thay đổi đầu tiên dễ thấy là tên và phạm vi: luật mới gộp cứu nạn, cứu hộ vào cùng với phòng cháy, chữa cháy. Trước đây, công tác cứu nạn, cứu hộ của lực lượng PCCC chủ yếu được quy định ở văn bản dưới luật; nay có trong luật. Với cơ sở, điều này thể hiện ở chỗ phương án và việc chuẩn bị không chỉ cho tình huống cháy mà còn cho các sự cố cần cứu nạn, cứu hộ trong phạm vi cơ sở.
Thay đổi thứ hai là hệ thống văn bản hướng dẫn mới thay hệ cũ, kéo theo danh mục cơ sở thuộc diện quản lý, danh mục cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ và nhiều mẫu biểu được ban hành lại. Một số loại hình được điều chỉnh, có chỗ ngưỡng thay đổi. Luật mới cũng có những quy định riêng, rõ hơn cho nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và các loại nhà ở nhiều tầng nhiều căn hộ.
Thay đổi thứ ba không nằm trong luật PCCC mà ở tổ chức bộ máy: từ 1/7/2025, chính quyền địa phương còn cấp tỉnh và cấp xã. Những việc trước đây do đơn vị ở quận, huyện đảm nhiệm đã được chuyển về Công an tỉnh hoặc Công an cấp xã. Ngoài ra, việc ứng dụng cơ sở dữ liệu về PCCC và CNCH được đẩy mạnh, cơ sở có thể được yêu cầu cập nhật thông tin lên hệ thống theo hướng dẫn.
Danh sách rà soát theo câu hỏi
Đi qua từng dòng, ghi câu trả lời và việc cần làm. Cột cuối là gợi ý khi câu trả lời là "chưa" hoặc "không rõ".
| Nội dung | Câu hỏi tự rà | Nếu chưa rõ |
|---|---|---|
| Diện quản lý | Theo danh mục hiện hành, cơ sở còn thuộc, mới thuộc hay không còn thuộc diện quản lý? Có thuộc nhóm có nguy hiểm về cháy, nổ không? | Đo lại thông số, đối chiếu danh mục, hỏi Công an cấp xã |
| Đầu mối quản lý | Cơ sở đang do Công an cấp xã hay cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH của tỉnh quản lý? | Hỏi trực tiếp, ghi lại tên đơn vị và người hướng dẫn |
| Hồ sơ quản lý | Các thành phần hồ sơ, mẫu biểu cơ sở đang dùng có còn đúng mẫu hiện hành? | Đối chiếu văn bản mới, cập nhật dần, giữ bản cũ để tra cứu |
| Lực lượng tại chỗ | Quyết định phân công, chứng nhận huấn luyện của người trong lực lượng còn hiệu lực và còn đúng người? | Cập nhật quyết định, lên kế hoạch huấn luyện lại |
| Phương án | Phương án chữa cháy đã có nội dung cứu nạn, cứu hộ chưa? Có khớp mặt bằng, số người hiện tại? | Chỉnh lý phương án theo hướng dẫn hiện hành |
| Công trình | Cơ sở là nhà ở kết hợp kinh doanh hoặc nhà nhiều tầng nhiều căn hộ? Có yêu cầu bổ sung giải pháp an toàn không? | Hỏi cơ quan quản lý về yêu cầu và thời hạn áp dụng |
| Bảo hiểm | Hợp đồng bảo hiểm cháy nổ bắt buộc còn phù hợp với quy định và tài sản hiện tại? | Rà với doanh nghiệp bảo hiểm khi tái tục |
Danh sách này không thay hướng dẫn của cơ quan quản lý. Nó giúp bạn đến buổi làm việc với họ với những câu hỏi cụ thể thay vì một câu chung chung "cần làm gì".
Những điều không thay đổi
Người đứng đầu cơ sở vẫn chịu trách nhiệm chính. Nguyên tắc này xuyên suốt cả văn bản cũ và mới. Không có quy định chuyển tiếp nào làm nhẹ trách nhiệm của người đứng đầu với an toàn của cơ sở mình.
Công trình đã nghiệm thu không tự nhiên "mất hiệu lực". Công trình đã được thẩm duyệt, nghiệm thu theo quy định tại thời điểm đó nhìn chung tiếp tục sử dụng. Tuy nhiên, việc vận hành, duy trì điều kiện an toàn phải theo quy định hiện hành, và một số loại công trình có thể có yêu cầu bổ sung theo điều khoản chuyển tiếp.
Điều kiện an toàn cơ bản vẫn vậy. Điện đúng cách, nguồn lửa được kiểm soát, hàng dễ cháy sắp xếp hợp lý, lối thoát thông thoáng, phương tiện đủ và hoạt động: những yêu cầu này không đổi bản chất.
Không còn giấy chứng nhận đủ điều kiện PCCC. Loại giấy này đã bỏ từ trước khi có luật mới. Cơ sở không cần đi "xin lại giấy" theo luật mới; việc cần làm là duy trì điều kiện và hồ sơ.
Kiểm tra vẫn có, cả định kỳ lẫn đột xuất. Hình thức và tần suất cụ thể theo văn bản hiện hành, nhưng việc cơ sở phải sẵn sàng cho kiểm tra thì không thay đổi.
Lịch rà soát gợi ý cho cơ sở cũ
Không cần làm tất cả trong một tuần. Lịch sau chia việc thành giai đoạn, ưu tiên phần an toàn thực tế trước, giấy tờ sau:
- Tuần 1 đến 2: rà an toàn thực tế bằng vòng tự kiểm tra kỹ toàn cơ sở, sửa ngay những lỗi có nguy cơ cao.
- Tuần 2 đến 3: đo lại thông số, xác định lại diện quản lý theo danh mục hiện hành; liên hệ Công an cấp xã để xác nhận đầu mối.
- Tháng 1 đến 2: cập nhật quyết định phân công, danh sách lực lượng tại chỗ, kiểm hiệu lực chứng nhận huấn luyện, lên lịch huấn luyện lại nếu cần.
- Tháng 2 đến 3: chỉnh lý phương án chữa cháy và bổ sung nội dung cứu nạn, cứu hộ theo hướng dẫn; tổ chức thực tập.
- Khi tái tục bảo hiểm: rà lại hợp đồng bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo quy định và tài sản hiện tại.
- Liên tục: theo dõi văn bản hướng dẫn tiếp theo, cập nhật hồ sơ khi có mẫu mới.
Ghi lại từng mốc đã hoàn thành. Nếu đoàn kiểm tra đến giữa chừng, một kế hoạch rà soát đang thực hiện có ngày tháng rõ ràng thể hiện thiện chí và giúp hai bên thống nhất việc còn lại.
Những hiểu lầm hay gặp khi chuyển tiếp
"Luật mới chỉ áp dụng cho cơ sở mở sau 1/7/2025." Không đúng. Các nghĩa vụ trong quá trình hoạt động như duy trì điều kiện an toàn, hồ sơ, lực lượng, phương án áp dụng cho mọi cơ sở đang hoạt động kể từ ngày luật có hiệu lực. Điều khoản chuyển tiếp chủ yếu xử lý các thủ tục và công trình đang dở dang hoặc đã có từ trước.
"Phải đi xin giấy phép PCCC mới." Không có loại "giấy phép PCCC" chung cho cơ sở đang hoạt động phải xin lại. Ai chào mời "làm giấy PCCC theo luật mới" mà không nói rõ là thủ tục gì thì nên hỏi lại cơ quan quản lý trước khi bỏ tiền.
"Không ai đến kiểm tra thì chưa cần làm." Nghĩa vụ không phụ thuộc việc có người đến kiểm tra. Hơn nữa, khi xảy ra sự cố, việc cơ sở đã rà soát và cập nhật hay chưa ảnh hưởng trực tiếp tới trách nhiệm và quyền lợi bảo hiểm.
"Chờ văn bản hướng dẫn đầy đủ rồi mới làm." Phần an toàn thực tế không phải chờ văn bản. Những phần cần mẫu biểu mới thì làm theo hướng dẫn hiện có và cập nhật khi có văn bản tiếp theo.
Nhà ở kết hợp kinh doanh: nhóm cần chú ý nhất
Trong số các cơ sở đã hoạt động từ trước, nhóm nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và nhà nhiều tầng nhiều căn hộ cho thuê là nhóm có nhiều điểm cần rà nhất. Đây là những nơi người ngủ ngay phía trên khu kinh doanh, thường chỉ có một lối ra qua chính cửa hàng, và nhiều nơi lắp lồng sắt ở ban công, cửa sổ.
Luật mới có quy định riêng cho nhóm này, theo hướng yêu cầu giải pháp ngăn cách khu kinh doanh với khu ở, có lối thoát nạn thứ hai hoặc lối thoát khẩn cấp, có phương tiện báo cháy và chữa cháy phù hợp. Yêu cầu cụ thể theo quy mô, số tầng và thời hạn để nhà đã có từ trước bổ sung, nếu có, cần đối chiếu văn bản hướng dẫn và hỏi Công an cấp xã.
Ví dụ giả định: một nhà ống bốn tầng, tầng trệt bán điện thoại, ba tầng trên gia đình ở, mặt tiền tầng hai đến bốn có khung sắt kín. Rà soát cho thấy chỉ có một cầu thang và một cửa ra qua cửa hàng. Việc ưu tiên là tạo lối thoát khẩn cấp ở tầng trên, ngăn cách khu cửa hàng với cầu thang, chuyển việc sạc pin khỏi tầng trệt, lắp thiết bị báo cháy cho các tầng ngủ.
Hỏi ai và mang theo gì
Phần lớn câu hỏi về chuyển tiếp được giải đáp nhanh nhất ở đúng đầu mối. Khi đến làm việc, nên mang theo:
- Bảng thông số cơ sở đã đo: công năng, số tầng, diện tích, khối tích, sức chứa, lượng hàng dễ cháy.
- Giấy tờ công trình: giấy phép xây dựng, hồ sơ thẩm duyệt, nghiệm thu PCCC nếu có.
- Hồ sơ quản lý PCCC hiện có, kể cả các mẫu cũ.
- Danh sách lực lượng tại chỗ và chứng nhận huấn luyện.
- Phương án chữa cháy đang dùng và biên bản thực tập gần nhất.
- Danh sách câu hỏi cụ thể đã ghi từ bảng rà soát ở trên.
Đầu mối đầu tiên là Công an cấp xã nơi cơ sở hoạt động; với cơ sở lớn, nguy hiểm cao là cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH thuộc Công an tỉnh. Nếu muốn xem hồ sơ từng loại giấy phép khác mà cơ sở có thể cần, xem trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở đã nghiệm thu PCCC từ nhiều năm trước có phải làm lại thủ tục không?
Nhìn chung không phải làm lại thẩm duyệt, nghiệm thu chỉ vì luật mới có hiệu lực, trừ khi bạn cải tạo, đổi công năng hoặc thuộc loại công trình có yêu cầu bổ sung theo điều khoản chuyển tiếp. Việc duy trì điều kiện an toàn và hồ sơ phải theo quy định hiện hành.
Hồ sơ quản lý lập theo mẫu cũ có còn dùng được không?
Nội dung đã ghi vẫn là lịch sử quản lý của cơ sở và nên giữ lại. Những thành phần cần lập mới hoặc cập nhật theo mẫu hiện hành thì làm dần. Hỏi cơ quan quản lý nếu chưa rõ mẫu nào cần thay.
Chứng nhận huấn luyện PCCC cấp trước 1/7/2025 còn giá trị không?
Giá trị của chứng nhận phụ thuộc thời hạn ghi trên đó và quy định chuyển tiếp của văn bản hướng dẫn. Bạn nên kiểm thời hạn từng chứng nhận và hỏi cơ quan quản lý hoặc cơ sở huấn luyện về việc công nhận, huấn luyện lại.
Cơ sở cũ trước đây do đơn vị ở huyện quản lý, nay hỏi ở đâu?
Từ 1/7/2025 không còn cấp huyện. Bạn hỏi Công an cấp xã nơi cơ sở hoạt động để biết cơ sở được chuyển về đơn vị nào quản lý; với cơ sở lớn, nguy hiểm cao, đầu mối có thể là cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH của tỉnh.
Phương án chữa cháy cũ có cần thêm phần cứu nạn, cứu hộ không?
Theo tinh thần luật mới, việc chuẩn bị của cơ sở bao gồm cả cứu nạn, cứu hộ. Nội dung, mẫu và người phê duyệt phương án cụ thể theo văn bản hướng dẫn hiện hành. Hãy đối chiếu và chỉnh lý phương án khi rà soát.
Nhà ở kết hợp kinh doanh có thời hạn bao lâu để bổ sung giải pháp an toàn?
Thời hạn và nội dung bổ sung, nếu có, nằm ở quy định chuyển tiếp và văn bản hướng dẫn. Bài không nêu con số vì cần đối chiếu văn bản hiện hành. Hỏi Công an cấp xã để biết yêu cầu cụ thể với nhà của bạn và nên bắt đầu ngay những việc ưu tiên.