Giấy phép làm việc nóng là tờ cho phép nội bộ mà cơ sở cấp trước mỗi lần hàn, cắt, mài, khò nhiệt hay dùng ngọn lửa trần ở nơi không phải khu làm việc nóng cố định: nó ghi rõ ai làm, làm ở đâu, trong bao lâu, đã dọn và che chắn gì, ai canh lửa và ai ký cho phép. Đây không phải giấy tờ do cơ quan nhà nước cấp; nó là công cụ quản lý để cơ sở tự kiểm soát việc dùng nguồn lửa, nguồn nhiệt — một nghĩa vụ chung mà pháp luật về PCCC đặt ra cho người đứng đầu cơ sở.
Một tỷ lệ lớn đám cháy kho xưởng bắt đầu từ việc sửa chữa: thợ hàn lại khung kệ, cắt thanh thép trên mái, khò chống thấm, và tia lửa rơi vào khe hàng hoặc lớp xốp cách nhiệt. Lửa có khi âm ỉ cả tiếng đồng hồ sau khi thợ đã về. Quy trình dưới đây giúp chặn đúng những khe hở đó.
Việc nào phải có giấy phép làm việc nóng
Cách làm thực tế là coi mọi việc tạo tia lửa, ngọn lửa hoặc bề mặt rất nóng ngoài khu cố định là việc nóng. Danh sách thường gặp:
- Hàn điện, hàn hơi, hàn khí bảo vệ; cắt bằng mỏ cắt hoặc máy cắt plasma.
- Mài, cắt bằng máy cầm tay đĩa đá hoặc đĩa kim loại, kể cả khi chỉ "cắt vài nhát".
- Khò nhiệt để dán màng chống thấm, uốn ống nhựa, làm co ống bọc dây.
- Hàn ống đồng điều hoà, kho lạnh; hàn thiếc trong tủ điện ở khu có hàng hoá.
- Dùng đèn khò, bếp di động, lò nấu tạm thời trong khu sản xuất hoặc kho.
- Khoan, đục bê tông có cốt thép tạo tia lửa trong khu có bụi dễ cháy.
Khu làm việc nóng cố định — như xưởng hàn riêng có tường gạch, sàn không cháy, có phương tiện tại chỗ — vẫn cần nội quy riêng nhưng không cần giấy phép cho từng lần. Còn bất cứ khi nào thợ mang máy hàn, máy mài ra khỏi khu đó, đi vào kho, lên mái, vào gian sản xuất khác, thì phải có giấy phép.
Quy trình cấp giấy phép trong một lần sửa chữa
Mẫu dưới đây là trình tự mà nhiều doanh nghiệp sản xuất áp dụng; bạn điều chỉnh cho cỡ cơ sở của mình, miễn đủ các bước:
- Người cần làm việc nóng (bộ phận bảo trì hoặc nhà thầu) báo trước cho người phụ trách PCCC: vị trí, việc gì, giờ bắt đầu, giờ dự kiến xong, số thợ.
- Người phụ trách PCCC hoặc người được uỷ quyền đi xem hiện trường trước khi ký, không ký qua điện thoại.
- Dọn chất cháy trong bán kính an toàn quanh điểm làm việc (khoảng cách cụ thể theo quy định nội bộ của cơ sở và hướng dẫn hiện hành); thứ không dời được thì che bằng tấm chống cháy.
- Bịt khe hở trên sàn, vách, quanh ống xuyên tường để tia lửa không lọt sang gian bên cạnh hay xuống tầng dưới.
- Kiểm tra không có hơi dung môi, khí gas, bụi mịn trong khu vực; với bồn, ống từng chứa chất dễ cháy thì phải được làm sạch và xác nhận an toàn bởi người có chuyên môn trước.
- Bố trí bình chữa cháy phù hợp ngay tại chỗ và một người canh lửa không làm việc khác.
- Nếu khu vực có đầu báo cháy, quyết định có tạm cô lập vùng đó không theo quy trình riêng; nếu cô lập phải ghi giờ và người chịu trách nhiệm khôi phục.
- Ký giấy phép, ghi giờ hiệu lực; thợ chỉ bắt đầu khi đã có chữ ký.
- Làm xong, người canh lửa ở lại canh tiếp; người phụ trách đi kiểm tra lại rồi mới đóng giấy phép.
Giấy phép chỉ có hiệu lực cho đúng vị trí, đúng ca. Hết ca chưa xong hoặc đổi sang vị trí khác thì cấp lại. Bản đã đóng lưu vào hồ sơ quản lý PCCC; nó là bằng chứng cơ sở có kiểm soát nguồn nhiệt khi đoàn kiểm tra hỏi hoặc khi có sự cố.
Người canh lửa làm gì
Chỉ làm một việc là canh. Người canh không phải phụ hàn, không cầm đèn, không đưa đồ. Họ đứng ở vị trí nhìn thấy chỗ tia lửa rơi, kể cả phía sau vách hoặc tầng dưới nếu có khe.
Biết dùng bình và biết khi nào không dùng. Người canh được hướng dẫn dùng bình chữa cháy xách tay, biết ngắt điện máy hàn, biết báo động và gọi 114. Đám cháy vượt quá sức một bình thì rút ra, báo động, không cố.
Có quyền dừng việc. Thấy tia lửa bắn vào chỗ chưa che, thấy mùi khét lạ, thấy khói ở chỗ không ngờ, người canh có quyền yêu cầu thợ dừng ngay. Quyền này nên ghi rõ trong quy trình để thợ không coi là cản trở.
Ở lại sau khi xong việc. Lửa âm ỉ trong xốp, bông, mùn cưa, khe hàng có thể bùng lên muộn. Nhiều cơ sở quy định canh tối thiểu một khoảng thời gian sau khi tắt máy, rồi kiểm tra lại thêm một lần sau đó. Thời gian cụ thể do cơ sở quy định theo mức rủi ro, nên dài hơn với kho hàng và khu có vật liệu xốp.
Ghi lại. Giờ bắt đầu, giờ xong, giờ kết thúc canh, phát hiện gì. Mấy dòng này vào chung tờ giấy phép.
Rủi ro theo loại việc nóng
Mỗi loại việc có chỗ hay sơ suất riêng. Bảng gợi ý những điểm người ký giấy phép nên nhìn kỹ:
| Việc | Chỗ hay gây cháy | Điểm kiểm tra thêm |
|---|---|---|
| Hàn khung kệ trong kho | Tia lửa rơi vào khe pallet, màng co, thùng phía dưới kệ | Dời hàng ở các tầng kệ liền kề, che sàn bên dưới |
| Cắt thép trên mái tôn | Xỉ nóng rơi qua khe mái vào hàng; lớp cách nhiệt dưới mái bắt lửa | Người canh đứng dưới mái, không chỉ trên mái |
| Khò chống thấm | Lớp vật liệu bitum, xốp, gỗ dưới màng bén lửa ngầm | Kiểm tra mặt dưới sau khi xong, canh lâu hơn |
| Hàn ống trong kho lạnh | Lõi panel cách nhiệt cháy âm ỉ, khói độc | Che panel, kiểm tra mặt cắt panel gần điểm hàn |
| Mài, cắt trong xưởng gỗ, xưởng may | Tia lửa gặp bụi gỗ, xơ vải bám trên máy, trên dầm | Vệ sinh bụi khu vực trước, tắt hệ hút bụi gần đó |
Bảng là gợi ý thực hành để bạn đưa vào quy trình nội bộ, không phải danh mục bắt buộc; việc đặc thù như hàn trên bồn chứa xăng dầu, khí đốt phải theo quy trình chuyên ngành và do đơn vị có chuyên môn thực hiện.
Nhà thầu bên ngoài: chỗ hay bị bỏ qua
Phần lớn việc nóng trong kho xưởng do nhà thầu làm: lắp kệ, sửa mái, lắp điều hoà, thi công cải tạo nhỏ. Nhà thầu thường quen làm nhanh và không biết hàng hoá trong kho của bạn dễ cháy tới đâu. Vì vậy quy trình giấy phép phải được nói rõ ngay từ khi ký hợp đồng hoặc đơn đặt hàng: nhà thầu phải xin giấy phép trước mỗi lần làm, phải mang theo bình chữa cháy phù hợp, phải để người của cơ sở xem hiện trường.
Khi nhà thầu đến, người tiếp nhận nên hướng dẫn ngắn: lối thoát nạn gần nhất, vị trí nút báo cháy, bình chữa cháy, số điện thoại nội bộ của người phụ trách. Trách nhiệm phòng cháy trong khu vực thi công vẫn thuộc cơ sở chứ không chuyển hết sang nhà thầu, nên đừng coi việc ký hợp đồng là xong.
Với công trình cải tạo lớn có thay đổi kết cấu, công năng hoặc hệ thống PCCC, ngoài việc kiểm soát việc nóng còn có thủ tục thẩm duyệt, nghiệm thu riêng; phần đó nằm ngoài phạm vi bài này.
Những lỗi biến giấy phép thành hình thức
Có giấy phép nhưng vẫn cháy thường do quy trình bị làm cho có. Các dấu hiệu nên sửa ngay:
- Ký sẵn giấy phép cho cả tuần hoặc cả đợt thi công để "đỡ phiền", không ai ra xem hiện trường từng lần.
- Người canh lửa kiêm luôn phụ hàn, đưa que hàn, giữ phôi, nên không thực sự nhìn chỗ tia lửa rơi.
- Bình chữa cháy đặt ở đầu kho chứ không ở cạnh điểm làm việc, lúc cần phải chạy vài chục mét.
- Chỉ dọn hàng ở mặt sàn nơi làm việc, quên tầng kệ phía dưới, gian bên kia vách và khoảng dưới mái.
- Đóng giấy phép ngay khi tắt máy hàn, người canh về cùng thợ, không ai quay lại kiểm tra.
- Cô lập đầu báo cháy để hàn rồi quên khôi phục, vài ngày sau mới phát hiện.
- Thợ của nhà thầu đổi người giữa chừng, người mới không được hướng dẫn, không biết có giấy phép.
Mỗi lỗi trên đều có cách chặn đơn giản: giấy phép chỉ hiệu lực một ca và một vị trí; mẫu giấy có ô ghi tên người canh khác tên thợ; ô "đã kiểm tra lại lúc… giờ" phải điền mới được đóng; ô "đã khôi phục đầu báo lúc… giờ" nếu có cô lập. Thiết kế mẫu tốt là cách rẻ nhất để quy trình không bị bỏ bước khi mọi người vội.
Đưa quy trình vào hồ sơ và huấn luyện
Quy trình làm việc nóng nên là một văn bản nội bộ do người đứng đầu cơ sở ban hành, có mẫu giấy phép kèm theo, nêu ai được ký và ai được canh lửa. Mẫu không cần cầu kỳ: một trang với các ô vị trí, nội dung việc, thời gian, danh mục kiểm tra trước khi làm, chữ ký người cấp, chữ ký thợ, chữ ký người canh và phần đóng giấy phép.
Trong buổi huấn luyện PCCC định kỳ, dành một phần cho thợ bảo trì, quản đốc và người canh lửa; cho họ tập dùng bình và tập tình huống tia lửa rơi vào khe hàng. Khi thực tập phương án chữa cháy, có thể chọn tình huống cháy phát sinh từ khu đang sửa chữa — đây là tình huống thật hay gặp và giúp mọi người nhớ lý do quy trình tồn tại.
Bạn có thể xem các thủ tục phòng cháy khác của từng loại cơ sở trên GiayPhep.com. Còn quy trình giấy phép làm việc nóng là việc nội bộ, càng đơn giản và được làm đều tay thì càng có hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp
Giấy phép làm việc nóng có phải do Cảnh sát PCCC cấp không?
Không. Đây là giấy phép nội bộ do người đứng đầu cơ sở hoặc người được uỷ quyền cấp, nhằm kiểm soát việc dùng nguồn lửa, nguồn nhiệt trong cơ sở. Cơ quan PCCC có thể hỏi cơ sở kiểm soát việc này thế nào khi kiểm tra, và giấy phép đã lưu là bằng chứng.
Cơ sở nhỏ chỉ có vài người có cần làm giấy phép không?
Cơ sở nhỏ có thể đơn giản hoá, nhưng vẫn nên giữ các bước cốt lõi: xem hiện trường, dọn chất cháy, có bình và người canh, kiểm tra lại sau khi xong. Một tờ giấy ghi tay có chữ ký và giờ vẫn tốt hơn không có gì, vì nó buộc mọi người dừng lại suy nghĩ trước khi làm.
Thợ hàn có chứng chỉ rồi thì có cần người canh lửa nữa không?
Cần. Chứng chỉ hàn chứng nhận tay nghề, không thay việc canh. Khi đang hàn, thợ đeo mặt nạ và nhìn vào mối hàn, không thể đồng thời thấy tia lửa rơi sau lưng hay xuống tầng dưới.
Có được tắt hệ thống báo cháy khi hàn cho đỡ báo giả không?
Không nên tắt cả hệ thống. Nếu cần, chỉ tạm cô lập đúng vùng đầu báo bị ảnh hưởng theo quy trình của cơ sở, có người chịu trách nhiệm, ghi giờ cô lập và khôi phục ngay khi xong. Trong thời gian cô lập, việc canh lửa càng phải chặt.
Làm việc nóng ban đêm có khác gì ban ngày không?
Ban đêm ít người, khó phát hiện lửa âm ỉ sau khi thợ về. Nên hạn chế làm việc nóng vào cuối ca hoặc ban đêm; nếu bắt buộc, kéo dài thời gian canh và phân công người trực ca kiểm tra lại khu vực trước khi rời đi.
Nhà thầu gây cháy khi đang sửa chữa thì ai chịu trách nhiệm?
Tuỳ hợp đồng và mức lỗi của từng bên. Nhà thầu chịu trách nhiệm về việc làm của mình, nhưng cơ sở vẫn có trách nhiệm quản lý an toàn trong phạm vi của mình. Thiệt hại lớn hoặc có tranh chấp thì nên hỏi luật sư để xác định trách nhiệm dân sự và các nghĩa vụ khác.