Sắp xếp hàng trong kho đúng yêu cầu phòng cháy là chia hàng thành từng lô có giới hạn, chừa lối đi chính và lối đi giữa các lô, giữ khoảng cách giữa hàng với tường, trần, đèn, đầu phun và tủ điện, và không để hàng lấn vào lối thoát nạn hay chỗ đặt phương tiện chữa cháy. Những khoảng trống đó không phải để "cho thoáng": chúng chặn đường cháy lan từ lô này sang lô khác, cho nước từ đầu phun rơi được xuống hàng, và cho người chữa cháy đi vào được.
Trong các buổi kiểm tra kho, lỗi về phương tiện thường sửa trong một ngày, còn lỗi về sắp xếp hàng thì quay lại liên tục, nhất là mùa cao điểm khi hàng về nhiều hơn sức chứa. Bài này dành cho chủ kho, thủ kho và quản đốc muốn biến yêu cầu đó thành thói quen vận hành, không chỉ dọn dẹp trước ngày đoàn đến.
Vì sao cách xếp hàng quyết định đám cháy lớn hay nhỏ
Cháy trong kho hiếm khi bắt đầu từ chính hàng hoá. Nguồn lửa thường là một ổ cắm sạc, một bóng đèn sát thùng giấy, tia hàn từ khu sửa chữa bên cạnh, hay mẩu thuốc lá ở khu bốc xếp. Điều làm đám cháy nhỏ thành lớn là khối lượng chất cháy dồn liền nhau, không có khe ngăn. Hàng chồng kín từ sàn tới trần, lô nọ sát lô kia, thì lửa đi theo bề mặt thùng carton và màng co nhanh hơn bất kỳ ai kịp chạy tới.
Khoảng trống phía trên đống hàng cũng quan trọng không kém. Đầu phun tự động và đầu báo khói được thiết kế với giả định có một khoảng không bên dưới để khói bay lên và nước toả xuống. Hàng chất sát trần thì khói bị chặn, đầu báo phản ứng muộn, nước phun ra đập vào nóc thùng trên cùng rồi chảy đi chứ không chạm được tới chỗ đang cháy ở giữa khối hàng.
Cuối cùng là đường vào. Lực lượng chữa cháy cần đi được tới gần đám cháy, kéo được vòi và nhìn được đường lui. Một kho mà lối đi chính bị xe nâng, pallet rỗng và hàng chờ xuất chiếm hết thì ngay cả khi phương tiện đủ, người ta cũng không tiếp cận được. Vì vậy với kho, cách xếp hàng gần như là một phần của hệ thống phòng cháy, không phải chuyện gọn gàng.
Sáu khoảng cách thủ kho nên thuộc lòng
Khoảng cách từ đỉnh đống hàng tới trần và tới đầu phun. Đây là khoảng hay bị lấn nhất vào mùa hàng nhiều. Con số cụ thể phụ thuộc loại hàng, kiểu đầu phun và chiều cao kho trong hồ sơ thiết kế; bạn nên hỏi đơn vị thiết kế hoặc tra tiêu chuẩn hiện hành rồi kẻ vạch giới hạn chiều cao trên cột, để công nhân nhìn là biết dừng ở đâu.
Khoảng cách giữa hàng và tường. Một dải trống sát tường giúp đi kiểm tra quanh lô, phát hiện ẩm, chuột, dây điện hở, và ngăn lửa từ khu bên kia vách lan thẳng vào hàng.
Khoảng cách với đèn chiếu sáng. Đèn cao áp, đèn huỳnh quang cũ có chấn lưu nóng, đèn pha tạm thời là nguồn nhiệt liên tục. Hàng không được tựa vào đèn, không treo đồ lên máng đèn.
Khoảng trống trước tủ điện, cầu dao, ổ cắm. Phải mở được tủ và ngắt điện ngay khi có sự cố. Hàng chắn trước tủ điện là lỗi gần như buổi kiểm tra nào cũng ghi.
Khoảng trống quanh bình chữa cháy, tủ họng nước, nút ấn báo cháy. Phương tiện phải thấy được từ lối đi và lấy được bằng một tay. Đặt bình đúng chỗ mà để pallet chắn phía trước thì coi như không có.
Lối đi chính và lối đi giữa các lô. Lối đi chính dẫn tới cửa ra, đủ rộng cho người và xe nâng; lối đi phụ chia khối hàng thành từng lô. Chiều rộng tối thiểu ghi trong tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế — đối chiếu bản đang áp dụng rồi sơn vạch trên sàn.
Lập sơ đồ xếp hàng cho kho của bạn
Kho chạy ổn định thường có một sơ đồ xếp hàng treo ở cửa văn phòng kho, khác với sơ đồ bố trí phương tiện. Cách lập:
- Vẽ mặt bằng kho theo tỷ lệ gần đúng: cột, cửa, tủ điện, đèn, đầu phun (nếu có), vị trí bình và tủ họng nước.
- Kẻ lối đi chính nối các cửa ra, rồi chia phần còn lại thành các ô lô. Mỗi ô có giới hạn diện tích, giới hạn chiều cao và loại hàng được để.
- Đánh dấu vùng cấm để hàng: trước tủ điện, quanh phương tiện chữa cháy, dưới đèn cao áp, sát cửa thoát nạn, khu sạc xe nâng.
- Tách riêng khu hàng nguy hiểm hơn: bình xịt, sơn, dung môi, pin, hàng có màng co nhiều lớp. Không để lẫn vào khối hàng thường.
- Sơn vạch trên sàn đúng theo sơ đồ: vạch lối đi, vạch biên lô, vạch giới hạn chiều cao trên cột.
- Giao từng ô cho một người phụ trách theo ca; cuối ca người đó tự kiểm tra ô của mình.
- Mỗi khi đổi mặt hàng chủ lực hoặc lắp thêm kệ, vẽ lại sơ đồ và báo người phụ trách PCCC của cơ sở.
Sơ đồ này cũng là thứ bạn đưa ra khi đoàn kiểm tra hỏi "kho đang chứa gì, để thế nào". Có sơ đồ và vạch sơn khớp nhau, buổi làm việc ngắn hơn nhiều.
Hàng hay kho kệ: những điểm khác nhau khi xếp
Kho để hàng trên sàn theo khối và kho dùng kệ nhiều tầng có rủi ro khác nhau, nên chỗ cần canh cũng khác:
| Điểm cần canh | Xếp khối trên sàn | Kệ nhiều tầng |
|---|---|---|
| Cháy lan | Lan theo bề mặt khối hàng liền nhau | Lan theo chiều đứng qua khe giữa các tầng kệ, rất nhanh |
| Nước chữa cháy | Đầu phun trên trần phủ được mặt khối | Tầng dưới bị tầng trên che, có kho phải có đầu phun trong kệ |
| Lỗi hay gặp | Khối hàng phình ra lấn lối đi | Để hàng nhô khỏi kệ, chất lên nóc kệ sát trần |
| Việc hằng ngày | Giữ biên lô, không chất thêm tầng | Không để hàng lên nóc kệ, không bịt khe thông giữa kệ |
| Khi đổi hàng | Xem lại chiều cao khối | Xem lại hồ sơ thiết kế chữa cháy vì có thể không còn phù hợp |
Với kệ cao, chuyện "tận dụng nóc kệ" là cám dỗ lớn nhất trong mùa hàng nhiều. Mỗi pallet đặt lên nóc kệ là thêm một lớp che đầu phun và thêm một khối cháy không ai với tới. Nếu sức chứa thật sự không đủ, giải pháp là thuê thêm chỗ hoặc giãn lịch nhập, không phải dồn lên cao.
Những thói quen làm hỏng kho đã xếp đúng
Đa số kho từng được xếp đúng lúc mới vào hoạt động. Thứ làm hỏng là các thói quen nhỏ lặp lại hằng ngày:
- Để pallet rỗng, màng co, thùng bỏ ở lối đi "một lát rồi dọn" và nó nằm luôn ở đó.
- Hàng trả về, hàng lỗi chờ xử lý dồn vào góc gần cửa thoát nạn vì chỗ đó trống.
- Sạc xe nâng điện, máy quấn màng co ngay giữa khu hàng thay vì ở khu sạc riêng.
- Treo đèn tạm, kéo dây điện nối dài để bốc xếp ban đêm rồi bỏ quên không tháo.
- Chèn hàng vào khoảng trống sát tường để "gọn", che mất ổ cắm và dây điện bên dưới.
- Khoá cửa thoát nạn phụ vì sợ mất hàng, chìa giữ ở một người không trực ca đêm.
- Hút thuốc ở khu bốc xếp, nơi gần màng co, gỗ pallet và thùng carton nhất.
Cách sửa hiệu quả nhất là gắn vào ca làm việc: năm phút cuối ca, trưởng ca đi một vòng theo vạch sơn, chụp vài tấm ảnh lưu lại. Việc này vừa giữ kho đúng vừa tạo bằng chứng tự kiểm tra cho hồ sơ quản lý.
Mùa cao điểm và hàng gửi của người khác
Kho cho thuê, kho của nhà phân phối hay kho thương mại điện tử thường có những tuần hàng về gấp đôi bình thường. Đó là lúc mọi khoảng cách bị lấn. Một cách làm thực tế là xác định trước "sức chứa an toàn" của kho bằng sơ đồ: tổng số ô lô nhân với chiều cao cho phép. Khi lượng hàng đặt trước vượt con số đó, quản lý kho phải báo lên để tìm chỗ phụ, chứ không để thủ kho tự xoay bằng cách chất thêm.
Hàng của nhiều chủ hàng trong cùng một kho thì nên ghi rõ trong hợp đồng gửi hàng: loại hàng nào không nhận, hàng nguy hiểm phải khai báo trước, chủ hàng không được tự ý xếp. Người vận hành kho chịu trách nhiệm về cách xếp và về phòng cháy trong phạm vi mình quản lý, kể cả khi hàng là của người khác.
Nếu buộc phải dùng tạm một khu không được thiết kế để làm kho, như hành lang, sân có mái che, tầng lửng, thì đó là thay đổi công năng sử dụng. Thay đổi kiểu này có thể phải hỏi lại cơ quan PCCC hoặc làm thủ tục thẩm duyệt, đừng coi là chuyện tạm thời rồi để luôn.
Khi đoàn kiểm tra đến kho
Đoàn kiểm tra thường đi theo lối đi chính, nhìn vào chiều cao hàng so với trần và đầu phun, mở thử tủ điện, xem phương tiện có bị che không, rồi hỏi sơ đồ và sổ tự kiểm tra. Nếu kho đang trong mùa hàng nhiều, bạn nên trình bày thẳng tình hình và kế hoạch giãn hàng, thay vì dồn hàng sang chỗ khác cho kịp buổi kiểm tra rồi kéo về sau. Cách đó không giải quyết được gì và thường lộ ra ở lần kiểm tra tiếp theo.
Nên chuẩn bị sẵn ba thứ để buổi làm việc rõ ràng: sơ đồ xếp hàng có ngày cập nhật, danh sách hàng đang lưu theo nhóm (hàng thường, hàng dễ cháy, hàng có pin, hoá chất) và ảnh tự kiểm tra cuối ca của vài tuần gần nhất. Người dẫn đoàn đi kho nên là thủ kho hoặc trưởng ca, vì họ trả lời được câu hỏi về chiều cao chất hàng, luồng xe nâng và giờ nhập xuất; chủ cơ sở nắm phần hồ sơ và cam kết khắc phục.
Kiến nghị về sắp xếp hàng thường đi kèm thời hạn khắc phục. Hãy chia việc theo từng ô lô, giao người, ghi ngày xong và chụp ảnh trước – sau để báo cáo. Bạn muốn xem tổng thể các thủ tục và giấy phép phòng cháy theo từng loại cơ sở thì có thể tra hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com; còn với kho, phần lớn điểm cộng nằm ở việc giữ đúng sơ đồ mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Kho nhỏ vài trăm mét vuông có cần sơn vạch lối đi không?
Văn bản không bắt buộc mọi kho phải sơn vạch, nhưng với kho có xe nâng hoặc hàng ra vào hằng ngày, vạch sơn là cách rẻ nhất để giữ lối đi không bị lấn. Kho nhỏ không sơn thì ít nhất nên dán băng keo nền hoặc đánh dấu bằng cột mốc để công nhân nhận ra ranh giới.
Chiều cao chất hàng tối đa trong kho là bao nhiêu?
Không có một con số chung cho mọi kho. Giới hạn phụ thuộc loại hàng, kiểu kệ, chiều cao trần và hệ thống chữa cháy đã thiết kế. Bạn cần xem hồ sơ thiết kế được thẩm duyệt hoặc hỏi đơn vị tư vấn, rồi kẻ vạch giới hạn trên cột để thực hiện.
Để pallet rỗng ngoài trời sát tường kho có sao không?
Pallet gỗ và nhựa là khối chất cháy lớn. Chất sát tường kho, nhất là tường tôn hay gần cửa, thì nếu bắt lửa từ bên ngoài sẽ lan vào kho rất nhanh. Nên để pallet ở bãi riêng, cách xa tường và cửa, chồng thấp, không gần nơi hút thuốc.
Kho chứa hàng của khách gửi, ai chịu trách nhiệm nếu xếp sai?
Người vận hành kho quản lý cách xếp hàng và điều kiện an toàn trong kho nên trước hết phải chịu trách nhiệm về phòng cháy trong phạm vi đó. Chủ hàng có nghĩa vụ khai đúng loại hàng. Hợp đồng gửi hàng nên ghi rõ hai phần này để tránh tranh cãi khi có sự cố.
Tạm để hàng ở lối đi trong ngày nhập hàng có bị coi là vi phạm không?
Lối thoát nạn và lối tiếp cận phương tiện chữa cháy phải thông suốt mọi lúc, kể cả trong ngày nhập hàng. Hàng đang bốc dỡ nên có khu tập kết riêng gần cửa, không phải lối đi chính. Nếu bị kiểm tra đúng lúc lối đi bị chắn, việc "chỉ tạm thời" thường không được chấp nhận.
Có cần xin phép khi lắp thêm kệ cao trong kho đang hoạt động không?
Lắp thêm kệ cao làm thay đổi tải lượng chất cháy và khả năng phủ nước của hệ thống chữa cháy. Nếu thay đổi đáng kể so với thiết kế ban đầu, bạn nên hỏi đơn vị tư vấn và cơ quan PCCC xem có phải điều chỉnh hệ thống hoặc làm thủ tục thẩm duyệt cải tạo hay không.