Với nhà trọ và nhà ở kết hợp kinh doanh có nhiều xe điện, chủ nhà nên có một khu sạc riêng: đặt xa lối ra và xa hàng dễ cháy, có nguồn điện riêng đúng tải với aptomat bảo vệ, có bình chữa cháy và đầu báo, có nội quy về giờ sạc và cấm sạc trong phòng. Đây là việc cán bộ kiểm tra hỏi ngày càng nhiều, vì cháy do sạc xe điện thường bắt đầu ở tầng trệt lúc nửa đêm, đúng chỗ và đúng giờ nguy hiểm nhất.
Pin lithium trong xe máy điện, xe đạp điện khi hỏng có thể nóng lên và bốc cháy rất nhanh, cho khói đặc, khó dập bằng cách thông thường. Bài này viết cho chủ nhà: những gì cần chuẩn bị về chỗ, điện, phương tiện và quy định nội bộ, để phần trách nhiệm của mình được giữ đầy đủ. Cách người dùng chọn sạc, chọn pin là chủ đề khác; tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể của khu sạc đối chiếu quy định hiện hành.
Vì sao khu sạc là việc của chủ nhà
Người thuê sở hữu chiếc xe và bộ sạc, nhưng nơi cắm sạc, dây điện, ổ cắm, aptomat đều thuộc ngôi nhà. Khi không có khu sạc được bố trí, người thuê sẽ tự xoay: kéo ổ cắm từ phòng ra hành lang, cắm ở ổ gần cầu thang, mang pin rời vào phòng ngủ. Mỗi cách tự xoay là một điểm nguy hiểm mà chủ nhà không kiểm soát được.
Khi xảy ra cháy, cơ quan chức năng sẽ hỏi chủ nhà đã bố trí nơi sạc chưa, có nội quy không, có phương tiện chữa cháy tại đó không. Không bố trí, không quy định, không kiểm tra là phần lỗi khó chối của người quản lý ngôi nhà. Ngược lại, chủ nhà đã làm đủ phần mình, có sổ ghi nhắc nhở người vi phạm, thì trách nhiệm được nhìn khác hẳn.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 và các văn bản hướng dẫn có đề cập tới bố trí khu để, sạc phương tiện chạy điện ở một số loại công trình. Mức yêu cầu với nhà trọ nhỏ, nhà ở kết hợp kinh doanh cụ thể ra sao bạn hỏi Công an cấp xã; nhưng dù chưa bị yêu cầu, một khu sạc tách biệt vẫn là khoản đầu tư hợp lý nhất mà chủ nhà làm được.
Chọn chỗ đặt khu sạc
Không phải nhà nào cũng có sân rộng. Bảng dưới đây so các vị trí hay gặp, để bạn chọn chỗ ít rủi ro nhất trong điều kiện nhà mình.
| Vị trí | Ưu điểm | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Sân trước, sân sau ngoài trời có mái che | Khói thoát ra ngoài, xa phòng ngủ, dễ tiếp cận để dập | Che mưa cho ổ cắm, không đặt sát cổng ra |
| Góc tầng trệt sát mặt tiền, cạnh cửa | Gần lối ra ngoài, dễ đẩy xe cháy ra đường | Không được chắn lối đi chính, xa chân cầu thang |
| Giữa tầng trệt, dưới chân cầu thang | Tiện cho người thuê | Vị trí xấu nhất: khói lên thẳng cầu thang, chắn đường ra |
| Hành lang các tầng | Gần phòng, người thuê thích | Không nên: hành lang là đường thoát nạn |
| Trong phòng trọ | Không cần đầu tư gì | Không chấp nhận được: người ngủ cạnh nguồn cháy, khói kín phòng |
Nếu chỉ có thể sạc ở tầng trệt trong nhà, đặt khu sạc càng xa cầu thang và càng gần cửa ra càng tốt, đồng thời xem xét có cửa hoặc vách ngăn khói giữa tầng trệt và lối lên.
Phần điện của khu sạc
Phần lớn sự cố khi sạc bắt đầu từ điện chứ không chỉ từ pin. Những việc dưới đây nên giao cho thợ điện có tay nghề, chủ nhà kiểm lại khi nghiệm thu.
- Mạch điện riêng cho khu sạc, có aptomat riêng đúng tải, tách khỏi mạch của các phòng.
- Có thiết bị chống dòng rò phù hợp cho khu vực ẩm hoặc ngoài trời.
- Ổ cắm cố định gắn tường, đủ số cho số xe sạc cùng lúc; không dùng ổ cắm nối dài, ổ cắm kéo lê dưới đất.
- Dây dẫn đi trong ống, không vắt qua chỗ dựng xe, không bị bánh xe đè.
- Có thể ngắt toàn bộ khu sạc bằng một cầu dao ở chỗ dễ tới, không phải đi vào giữa đám xe.
- Cân nhắc công tắc hẹn giờ để khu sạc tự ngắt sau một khoảng thời gian, tránh sạc liên tục cả đêm.
Giữ lại sơ đồ mạch, hoá đơn vật tư và thông tin thợ đã làm trong tập giấy tờ PCCC của nhà.
Phương tiện và cảnh báo ở khu sạc
Bình chữa cháy đặt gần nhưng không sát. Đặt ở chỗ người đi tới khu sạc lấy được ngay, nhưng không ở giữa đám xe, để khi xe cháy vẫn tới được bình.
Đầu báo khói hoặc báo nhiệt phía trên khu sạc. Cháy pin thường bắt đầu bằng khói trắng và mùi khét trước khi bùng lửa. Thiết bị báo sớm ở đúng chỗ cho người trong nhà thêm thời gian quý giá; nếu nhà nhiều tầng, nên liên kết để tầng trên cũng nghe.
Lối để đẩy xe ra ngoài. Chừa đường từ khu sạc ra cửa đủ rộng để đẩy một chiếc xe ra khi nó mới chỉ bốc khói, chưa bùng cháy, nếu việc đó còn an toàn.
Nguồn nước hoặc cát gần đó. Với đám cháy pin, việc làm mát và cách ly quan trọng; quy trình cụ thể nên học từ buổi tập huấn PCCC chứ không tự đoán.
Bảng hướng dẫn ngắn. Dán gần khu sạc vài dòng: ngắt cầu dao ở đâu, gọi 114, không mang pin đang bốc khói vào trong nhà.
Nội quy sạc xe cho người thuê
Nội quy nên ngắn, rõ, có trong hợp đồng thuê và được người thuê ký nhận. Dưới đây là các điểm nên có, thứ tự từ quan trọng nhất.
- Chỉ sạc xe tại khu sạc chung; không sạc, không mang pin rời vào phòng, hành lang, cầu thang.
- Dùng bộ sạc đi kèm xe hoặc bộ sạc phù hợp; không dùng sạc đã hỏng vỏ, đứt dây, quấn băng dính.
- Không sạc khi xe vừa đi mưa ngập nước, pin bị phồng, móp, có mùi lạ; báo chủ nhà ngay.
- Rút sạc khi pin đã đầy; tránh để sạc qua đêm khi không cần thiết.
- Không để đồ dễ cháy (thùng giấy, chăn nệm, can xăng) ở khu sạc.
- Khi thấy khói, mùi khét ở khu sạc: hô to báo mọi người, ngắt cầu dao nếu tới được an toàn, gọi 114.
Chủ nhà nên đi kiểm khu sạc vài lần mỗi tháng, nhất là buổi tối, và nhắc bằng tin nhắn có lưu lại khi thấy vi phạm. Tái phạm thì xử lý theo hợp đồng.
Dấu hiệu pin bất thường nên dạy người thuê nhận ra
Chủ nhà không kiểm được từng chiếc xe, nhưng có thể dạy người thuê và người nhà nhận ra những dấu hiệu sớm. Dán danh sách này cạnh khu sạc và nhắc lại khi có người mới chuyển đến.
- Vỏ pin hoặc thân xe chỗ để pin bị phồng, nứt, cong vênh.
- Pin hoặc bộ sạc nóng bất thường khi sờ vào, nóng hơn hẳn những lần trước.
- Có mùi khét, mùi hoá chất ngọt lạ quanh xe hoặc bộ sạc.
- Có tiếng xì nhỏ, tiếng lách tách từ khu vực pin.
- Thời gian sạc đầy thay đổi đột ngột, hoặc pin tụt nhanh bất thường sau khi đầy.
- Xe vừa bị ngập nước, bị va đập mạnh, hoặc vừa thay pin không rõ nguồn gốc.
Gặp một trong các dấu hiệu trên thì không sạc tiếp, đưa xe ra khu thoáng xa nhà nếu còn an toàn, báo chủ nhà và mang xe đến nơi sửa chữa có chuyên môn. Không tự tháo, tự chọc thủng hay tự sửa pin.
Những dấu hiệu này cũng là thứ người làm thuê ca đêm, bảo vệ nhà trọ nên biết, vì họ thường là người có mặt ở tầng trệt lúc pin bắt đầu có vấn đề.
Ví dụ giả định: dãy trọ mười hai phòng, mười lăm xe điện
Ví dụ giả định: một dãy trọ hai tầng ở Bắc Ninh có mười hai phòng, phần lớn người thuê là công nhân, tổng cộng khoảng mười lăm xe máy điện và xe đạp điện. Trước đây xe dựng dọc hành lang tầng trệt, ai cũng kéo ổ cắm từ phòng ra sạc qua đêm. Chủ nhà nhận thấy aptomat tổng nhảy vài lần mỗi tuần và có lần ngửi thấy mùi khét.
Chủ nhà dùng khoảng sân đầu dãy làm khu sạc có mái che, thuê thợ kéo một mạch riêng với tám ổ cắm cố định, aptomat riêng và công tắc hẹn giờ ngắt lúc gần sáng. Một bình chữa cháy treo ở cột gần lối vào sân, một đầu báo khói không dây phía trên, liên kết với chuông ở hành lang tầng hai. Nội quy sạc được đưa vào phụ lục hợp đồng, từng phòng ký nhận.
Tám ổ cắm không đủ cho mười lăm xe cùng lúc, nên chủ nhà thống nhất với người thuê chia lượt theo phòng chẵn lẻ và sạc buổi tối. Sau hai tháng, việc kéo ổ cắm từ phòng ra chấm dứt, hành lang thông thoáng trở lại. Phần tốn kém nhất là kéo mạch điện riêng; phần quyết định thành công lại là thoả thuận với người thuê.
Nhà ở kết hợp kinh doanh: sạc xe của khách, của nhà, của hàng
Nhà ở kinh doanh có thêm những tình huống riêng. Cửa hàng sửa xe điện, bán xe điện có nhiều xe và pin cùng lúc, có khi sạc thử cho khách. Quán cà phê cho khách cắm sạc xe trước cửa. Cửa hàng bán pin, ắc quy có pin tồn kho. Mỗi tình huống làm lượng pin trong nhà tăng lên nhiều lần so với một gia đình bình thường, trong khi tầng trên vẫn có người ngủ.
Với cửa hàng sửa chữa, kinh doanh xe điện và pin, nghĩa vụ không chỉ dừng ở khu sạc: kho pin cần sắp xếp, cách ly, có thể thuộc diện cơ sở có nguy hiểm cháy nổ tuỳ khối lượng; nên hỏi cơ quan quản lý để xếp nhóm cho đúng. Với quán cho khách sạc nhờ, nên hạn chế việc đó trong giờ mở cửa và không cho sạc qua đêm.
Một nguyên tắc chung cho mọi nhà ở kinh doanh: lượng pin để trong nhà ban đêm càng ít càng tốt, và nơi để pin càng xa chỗ ngủ càng tốt. Nếu muốn biết đầy đủ các loại giấy phép, điều kiện cho cửa hàng xe điện, xem hồ sơ từng loại giấy phép trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Chủ nhà trọ có được cấm sạc xe điện hoàn toàn không?
Chủ nhà có quyền đặt nội quy sử dụng nhà, nhưng cấm hoàn toàn mà không có chỗ sạc thay thế thường khiến người thuê sạc lén, nguy hiểm hơn. Cách bền hơn là bố trí khu sạc riêng an toàn và cấm sạc ở mọi chỗ khác, ghi rõ trong hợp đồng.
Khu sạc xe điện có bắt buộc phải có bình chữa cháy riêng không?
Yêu cầu cụ thể tuỳ loại nhà và hướng dẫn hiện hành. Dù không bị bắt buộc, đặt một bình chữa cháy gần khu sạc là cách hợp lý vì đây là chỗ có nguy cơ cháy cao nhất trong nhà trọ. Loại bình phù hợp nên hỏi người bán có chuyên môn hoặc cơ quan PCCC.
Sạc qua đêm có nguy hiểm không?
Sạc qua đêm làm thời gian pin ở trạng thái sạc dài hơn, trong khi mọi người đang ngủ và không ai phát hiện sớm nếu có sự cố. Nên dùng công tắc hẹn giờ hoặc khuyến khích người thuê sạc vào buổi tối và rút khi đầy, nhất là với pin đã cũ.
Người thuê mang pin rời vào phòng sạc thì chủ nhà làm gì?
Nhắc nhở và ghi lại bằng tin nhắn, giải thích lý do là pin rời sạc trong phòng ngủ là tình huống nguy hiểm nhất. Nếu tái phạm, xử lý theo điều khoản trong hợp đồng thuê, kể cả chấm dứt hợp đồng nếu đã thoả thuận từ trước.
Cửa hàng sửa xe điện ở tầng trệt nhà ở cần lưu ý gì thêm?
Lượng pin và xe trong nhà nhiều hơn hẳn gia đình bình thường, nên cần kho pin tách biệt, khu sạc thử có giám sát, không để pin hỏng trong nhà qua đêm và có phương tiện chữa cháy phù hợp. Tuỳ khối lượng, cơ sở có thể thuộc diện quản lý chặt hơn; hỏi cơ quan quản lý để xếp đúng nhóm.
Bảo hiểm có bồi thường khi cháy do sạc xe điện không?
Tuỳ hợp đồng bảo hiểm đã mua, phạm vi tài sản được bảo hiểm và nguyên nhân cháy theo kết luận của cơ quan chức năng. Chủ nhà nên đọc kỹ điều khoản loại trừ và giữ bằng chứng đã bố trí khu sạc, nội quy, phương tiện để chứng minh mình đã làm đủ phần việc.