Với cửa hàng và kho gas đang kinh doanh, phòng cháy xoay quanh một đặc tính: khí dầu mỏ hoá lỏng (gas, LPG) nặng hơn không khí, nên khi rò ra nó chảy xuống, đọng ở sàn, hố, rãnh và chỗ trũng, tạo hỗn hợp dễ cháy nổ chờ một tia lửa. Vì vậy mọi việc hằng ngày — xếp bình đứng trên nền thoáng, thông gió ở sát sàn, không có nguồn lửa và tia điện trong khu chứa, kiểm tra rò rỉ, giới hạn lượng bình — đều nhằm không cho khí tích tụ và không cho nó gặp lửa.
Bài này nói về vận hành phòng cháy của cửa hàng, kho gas đã đi vào hoạt động. Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh khí, hợp đồng đại lý, thẩm duyệt thiết kế cửa hàng là thủ tục khác; chiết nạp gas là hoạt động chuyên ngành có điều kiện riêng và không thuộc phạm vi bài.
Vì sao cửa hàng gas được quản lý chặt
Cửa hàng, kho chứa khí đốt thường thuộc nhóm cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ theo danh mục trong văn bản hướng dẫn Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Thuộc nhóm này nghĩa là nghĩa vụ về hồ sơ, lực lượng tại chỗ, phương án chữa cháy và tần suất kiểm tra cao hơn cơ sở thường. Ngưỡng cụ thể theo lượng khí tồn chứa và quy mô; đối chiếu danh mục hiện hành hoặc hỏi cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH nơi cửa hàng hoạt động.
Lý do kỹ thuật rất rõ: một bình gas gia dụng chứa lượng khí đủ tạo ra thể tích hỗn hợp cháy nổ lớn hơn nhiều lần thể tích căn phòng nhỏ nếu rò hết. Nguồn đánh lửa thì có khắp nơi: công tắc điện, quạt, tủ lạnh khởi động, điện thoại, bật lửa, tĩnh điện, bếp nấu của chính gia đình sống phía trên cửa hàng.
Nhiều cửa hàng gas nằm trong nhà ở kết hợp kinh doanh, tầng dưới bán hàng, tầng trên gia đình ở. Đây là kiểu cơ sở có rủi ro cao nhất, vì một sự cố ở tầng trệt ảnh hưởng trực tiếp tới người ngủ ở tầng trên. Nếu bạn đang kinh doanh theo mô hình này, các biện pháp dưới đây càng phải giữ nghiêm.
Sắp xếp bình và khu chứa
Bình luôn đứng thẳng, van lên trên. Bình nằm ngang có thể làm gas lỏng tràn ra van khi mở hoặc khi van hở, nguy hiểm hơn nhiều so với rò hơi. Bình đầy và bình rỗng đều xếp đứng.
Nền thoáng, không có hố, rãnh, tầng hầm. Khu chứa không đặt ở tầng hầm, không có hố ga, rãnh kín, hốc dưới sàn nơi khí có thể đọng. Nếu có rãnh thoát nước gần khu chứa, cần biện pháp ngăn khí tràn xuống theo hướng dẫn chuyên môn.
Tách bình đầy và bình rỗng. Bình rỗng vẫn còn khí dư. Xếp thành khu riêng, có đánh dấu, để dễ kiểm soát số lượng và kiểm tra van.
Giới hạn lượng tồn. Lượng bình tối đa được chứa phụ thuộc thiết kế, loại cửa hàng và giấy chứng nhận đã được cấp. Không nhập vượt mức đó trong mùa cao điểm; thiếu chỗ thì tăng số chuyến nhập chứ không chất thêm.
Không để chung với hàng dễ cháy khác. Không để bếp, bao bì carton, xăng, sơn, dầu nhớt, pin xe điện trong khu chứa bình. Cửa hàng bán thêm bếp, phụ kiện thì trưng bày tách khu.
Tránh nắng gắt và nguồn nhiệt. Bình để ngoài trời phải có mái che; không đặt cạnh bếp nấu, máy phát điện, ống xả xe.
Kiểm tra hằng ngày trước giờ mở cửa
Việc mở cửa cửa hàng gas nên có một trình tự cố định, kể cả khi chỉ có một người bán:
- Trước khi bật bất kỳ công tắc điện nào, mở cửa và ngửi: có mùi gas thì không bật điện, không dùng điện thoại trong khu chứa, mở thêm cửa cho thông gió, ra ngoài và xử lý theo bước cuối.
- Nhìn bảng điều khiển đầu báo gas (nếu cửa hàng có lắp) xem có cảnh báo trong đêm không.
- Đi một vòng khu chứa: bình đứng thẳng, không bình nào đổ, không có bình phồng, móp, gỉ nặng ở chân.
- Thử rò ở van các bình nghi ngờ bằng nước xà phòng; tuyệt đối không dùng lửa để thử.
- Kiểm tra bình chữa cháy đặt ở cửa ra vào khu chứa: đúng chỗ, kim đồng hồ ở vùng hoạt động, không bị che.
- Kiểm tra lối ra không bị xe máy, bình chờ giao chắn.
- Có rò rỉ không xử lý được bằng cách khoá van: đưa bình ra chỗ thoáng ngoài trời nếu an toàn, sơ tán người xung quanh, gọi 114 và báo nhà cung cấp gas.
Ghi kết quả kiểm tra mỗi ngày vào sổ, dù chỉ một dòng "bình thường". Khi đoàn kiểm tra hỏi cơ sở tự kiểm tra thế nào, cuốn sổ này là câu trả lời rõ nhất.
Điện và nguồn lửa trong cửa hàng gas
Nguồn đánh lửa phổ biến nhất trong cửa hàng gas là điện. Bảng dưới gợi ý chỗ cần nhìn:
| Nguồn | Rủi ro | Cách giữ |
|---|---|---|
| Công tắc, ổ cắm trong khu chứa | Tia lửa khi bật tắt | Theo thiết kế; nhiều nơi đặt công tắc bên ngoài khu chứa hoặc dùng thiết bị phù hợp môi trường dễ cháy |
| Quạt, đèn thường | Mô tơ, chấn lưu sinh tia lửa và nhiệt | Không lắp thêm tuỳ tiện; thay đổi điện trong khu chứa cần thợ có chuyên môn |
| Bếp nấu của gia đình | Ngọn lửa trần ở gần khu chứa | Bếp ở tầng khác hoặc khu ngăn cách, không nấu ăn trong cửa hàng |
| Sạc điện thoại, xe điện | Nhiệt, tia lửa, cháy pin | Không sạc trong khu chứa bình; xe điện giao hàng sạc ở nơi khác |
| Thuốc lá, nhang, bật lửa | Ngọn lửa trần | Cấm tuyệt đối trong cửa hàng; nhắc cả khách và người giao |
Nếu cửa hàng có lắp đầu báo gas, nó chỉ có ích khi được lắp đúng độ cao gần sàn (vì gas nặng), cấp nguồn ổn định và thử định kỳ theo hướng dẫn nhà sản xuất. Đầu báo không thay được việc kiểm tra bằng mắt và mũi mỗi sáng.
Mọi thay đổi về điện trong cửa hàng — thêm ổ cắm, đổi đèn, lắp máy lạnh, lắp camera — nên được hỏi trước xem có nằm trong khu chứa hay vùng có thể có khí đọng không. Thợ điện dân dụng thường không biết yêu cầu riêng của khu chứa khí; bạn là người phải nói cho họ biết trước khi họ khoan tường.
Giao gas và người giao hàng
Phần lớn bình gas rời cửa hàng trên xe máy của người giao. Đây là khâu ít được để ý trong hồ sơ PCCC nhưng rủi ro thật: bình bị buộc nằm ngang, va đập, để ngoài nắng nhiều giờ, người giao hút thuốc khi chờ khách. Chủ cửa hàng nên có quy định giao hàng viết rõ: bình buộc đứng, có giá đỡ chắc, không chở quá số bình quy định, không hút thuốc, kiểm tra rò ở van bằng nước xà phòng sau khi lắp cho khách.
Người giao cũng là người lắp bình, van, dây cho hộ gia đình và quán ăn. Họ nên được hướng dẫn nhận ra dây dẫn nứt, van điều áp hỏng, bếp đặt sai chỗ để nhắc khách thay. Quy định về vận chuyển hàng nguy hiểm bằng phương tiện giao thông có thể đặt thêm yêu cầu; đối chiếu văn bản hiện hành.
Bình nhận về từ khách — bình móp, gỉ, van hỏng, quá hạn kiểm định — tách riêng, trả về nhà cung cấp theo hợp đồng, không bán lại.
Lỗi hay gặp ở cửa hàng gas đang hoạt động
Những điểm dưới đây thường xuất hiện trong biên bản kiểm tra cửa hàng, kho gas. Bạn có thể dùng làm danh mục tự soát trước khi đoàn đến:
- Lượng bình tồn vượt mức ghi trong giấy chứng nhận hoặc hồ sơ thiết kế, nhất là trước Tết và mùa lạnh.
- Bình xếp nằm, xếp chồng, xếp lẫn bình đầy với bình rỗng không phân biệt.
- Khu chứa có tủ lạnh, quạt cây, ổ cắm sạc điện thoại; dây điện nối tạm chạy qua sàn.
- Bình để sát cửa ra vào, chắn lối đi; xe máy giao hàng dựng kín mặt tiền.
- Gia đình nấu ăn, thắp đèn dầu hoặc hút thuốc trong cùng không gian với khu chứa.
- Bình chữa cháy để sâu trong cửa hàng, phải đi qua khu chứa mới lấy được.
- Không có sổ kiểm tra hằng ngày; người bán thay ca chưa được huấn luyện.
- Bình móp, gỉ, quá hạn kiểm định vẫn để chung với bình bán.
Mỗi lỗi trên đều sửa được bằng thay đổi cách làm, không tốn nhiều chi phí, trừ phần điện trong khu chứa cần thợ có chuyên môn. Sửa xong, chụp ảnh và ghi vào sổ để khi báo cáo khắc phục có bằng chứng rõ ràng.
Lực lượng tại chỗ, phương án và khi đoàn kiểm tra đến
Cửa hàng gas dù nhỏ cũng nên có ít nhất một người đã được huấn luyện PCCC trong mỗi ca, biết dùng bình chữa cháy, biết khoá van, biết khi nào phải bỏ chạy và gọi 114. Với bình gas đang cháy ở van, lực lượng tại chỗ chỉ xử lý khi đã được huấn luyện và đám cháy nhỏ; nếu không chắc chắn, sơ tán và gọi lực lượng chữa cháy, vì bình bị lửa nung có thể vỡ.
Phương án chữa cháy của cửa hàng gas phải tính tới nhà ở liền kề và người ở tầng trên. Khi đoàn kiểm tra đến, những điểm hay được xem: lượng bình tồn so với giấy chứng nhận, cách xếp, thông gió, thiết bị điện, bình chữa cháy, sổ kiểm tra, chứng nhận huấn luyện, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc nếu thuộc diện. Bạn có thể xem hồ sơ giấy phép kinh doanh khí và các thủ tục liên quan trên GiayPhep.com.
Khi đổi chủ, đổi người đứng tên giấy chứng nhận, mở rộng kho hay chuyển sang địa điểm khác, các thủ tục cấp lại, điều chỉnh giấy chứng nhận kinh doanh khí và thủ tục PCCC đi kèm phải làm trước khi hoạt động ở trạng thái mới. Bán gas tại một điểm chưa được cấp phép, dù chỉ là "kho phụ" gần nhà, là vi phạm cả hai mảng quy định, và nếu có sự cố thì trách nhiệm của chủ cơ sở nặng hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng gas có phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc không?
Cửa hàng, kho chứa khí đốt thường thuộc nhóm cơ sở có nguy hiểm về cháy nổ, mà nhóm này nằm trong diện phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo quy định hiện hành. Đối chiếu danh mục và ngưỡng cụ thể với cơ quan PCCC hoặc doanh nghiệp bảo hiểm.
Có được để bình gas trong nhà ở phía sau cửa hàng không?
Không nên. Bình gas phải để trong khu chứa đã được xác định khi được cấp phép, thông gió tốt, tách khỏi khu ở và bếp nấu. Để bình ở phòng ngủ, gầm cầu thang, nhà sau là tăng nguy cơ cho chính gia đình mình.
Ngửi thấy mùi gas trong cửa hàng lúc sáng thì làm gì trước?
Không bật hoặc tắt bất kỳ thiết bị điện nào, không dùng điện thoại trong khu có mùi. Mở cửa cho thông gió, tìm và khoá van bình rò nếu tiếp cận an toàn. Mùi nặng hoặc không tìm ra chỗ rò thì ra ngoài, giữ người khác tránh xa và gọi 114.
Bình gas quá hạn kiểm định có bán được không?
Không nên bán. Bình chứa khí phải được kiểm định định kỳ theo quy định chuyên ngành; bình quá hạn, móp, gỉ phải tách riêng và trả về thương nhân sở hữu bình để kiểm định lại hoặc loại bỏ.
Cửa hàng gas có bắt buộc lắp đầu báo rò rỉ gas không?
Yêu cầu cụ thể phụ thuộc thiết kế được duyệt, quy mô và quy định hiện hành về cửa hàng kinh doanh khí. Dù không bắt buộc, đầu báo lắp đúng gần sàn là lớp cảnh báo hữu ích, nhất là ban đêm. Hỏi cơ quan có thẩm quyền khi chưa rõ.
Người giao gas cho quán ăn có trách nhiệm gì nếu sau đó xảy ra cháy?
Tuỳ nguyên nhân và lỗi của từng bên: lỗi lắp đặt, lỗi bình, van hay lỗi sử dụng của quán. Cửa hàng nên lưu thông tin giao lắp và hướng dẫn đã đưa cho khách. Có thiệt hại lớn hoặc tranh chấp thì nên hỏi luật sư để xác định trách nhiệm.